| YouTube Channel

क्रप (krapa)

 
शब्दसागरः
English
क्रप r. 1st cl. (क्रपते)
1. To compassionate, to pity.
2. To go or move:
see कृप.
Wilson
English
क्रप r. 1st cl. (क्रपते)
1 To compassionate, to pity.
2 To go or move: see कृप.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 क्रप्
मूलधातुः:
 क्रप
धात्वर्थः:
 कृपायाम्
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 क्रपते
अनुबन्धादिविशेषः:
 घटादिः, षित्
धातुप्रदीपः
Sanskrit
क्रपँ क्रप कृपायां_गतौ
- क्रपते । क्रपयति । अस्य घटादौ पाठो मित्त्वार्थः न तु षित्त्वार्थः । यतः कृपेति क्रपेः संप्रसारण (3/3/104, ग0सू0) इति भिदादिपाठेनैव सिध्यति । क्रप ।कृपेत्येके पठन्ति ।। 774 ।।
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
क्रप, ष म ङ कृपायाम् । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वां--आत्मं--अकं--सेट् ।) कृपा दया । ष, कृपा ।भीषि चिन्तीति ङे मनीषाद्या इति निपात-नात् रेफस्य ऋकारः । म, क्रपयति । ङ, क्रपतेदयालुर्दीनम् । इति दुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
क्रप कृपायाम्
भ्वा०
 अक० आत्म० सेट् घटादि । क्रपते अक्र-पिष्ट चकपे णिचि क्रपयति ते । “उतस्तासुर्मधवन्नक्रपिष्ट”ऋ० ७ । २० । ९ । वेदेऽस्य क्वचित् सप्रसाणम् । “उतो द्यपन्तधीतयो देवानां नाम विभ्रतीः” ऋ० ९ । ९९ । ४ । “विन्दन्तज्योतिश्च कृपन्त धीभिः” ऋ० ४ । १ । १४ । “मर्तानां चिदुर्व-शीरकृपन्” ऋ० ४ । २ । १८ । “विश्वे देवा अकृपन्त समीच्यो-र्निष्पतन्त्यः” ऋ० १० । २४ । ५ । “काविं कृपमाणमकृणुतंविचक्षे” ऋ० १ । ११६ । १४ ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
क्रपँ क्रप कृपायाम्
- क्रपते क्रपयति क्रपेः प्रसारणाञ्च (तु033124 ग0 सू0) इति कृपा उणादौ कृपणः 750
धातुवृत्तिः
Sanskrit
क्रपँ क्रप (अर्थः) कृपायाम्, गतौ
( क्रपते चक्रपे क्रपिता चिक्रपिषते चाक्रष्यते चाक्रप्ति क्रपयति अचिक्रपत् अक्रपि अक्रापीत्यादि ) अस्येह पाठो मित्त्वार्थः न तु षित्त्वार्थः यतः क्रपेः सम्प्रसारणं चेति भिदादिपाठात् तत्फलमङ् सिद्ध्यति ( कृपेति कृपाणः )"त्यजियुधिकृपेः किच्च'' इत्यानर् बहुलकादस्मादपि (कृपणः) बाहुलकादेव क्युन् अस्मादपि (कृपीटः) "कॄकृपिभ्यां कीटन्'' इति कीटन् अत्र "कृपो रोलः '' इति लत्वाभावाथैं कृपिस्थाने क्रपिः पठितव्य इति "कृपो रो ल'' इत्यत्र भाष्यादौ स्थितम् ( कर्पूरः ) खर्जपिञ्जादिभ्य ऊरोलचावित्यत्रापि क्रपिग्रहणदूरः कृपाणादौ बाहुलकात् सम्प्रसारणम् यद्व सर्व एववैते कृपेरेव लत्वाभावो बहुवचनादिति लत्वसूत्रे उक्तम् 759
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“क्रप कृपायां गतौ च”@} 2 घटादिः।
मित् षिच्च।
3 “घटादिषु त्विहापूर्वपठिताः सर्वदा मितः।
बहिःस्थस्येह पाठे तु मित्त्वमुक्तेऽर्थ एव हि।।” इति धातुकाव्यव्याख्याने 4।]] क्रापकः-पिका, 5 क्रपकः-पिका, चिक्रपिषकः-षिका, चाक्रपकः-पिकाः
क्रपिता-त्री, क्रपयिता-त्री, चिक्रपिषिता-त्री, चाक्रपिता-त्री
-- क्रपयन्-न्ती, क्रपयिष्यन्-न्ती-ती
-- क्रपमाणः, क्रपयमाणः, चिक्रपिषमाणः, चाक्रप्यमाणः
क्रपिष्यमाणः, क्रपयिष्यमाणः, चिक्रपिषिष्यमाणः, चाक्रपिष्यमाणः
कप्-क्रपौ-क्रपः
-- -- -- 6 क्रपितम्-तः, कपितः, चिक्रपिषितः, चाक्रपितः-तवान्
कपः, 7 क्रपणः, क्रपः, चिक्रपिषुः, चाक्रपः
क्रपितव्यम्, क्रपयितव्यम्, चिक्रपिषितव्यम्, चाक्रपितव्यम्
क्रपणीयम्, क्रपणीयम्, चिक्रपिषणीयम्, चाक्रपणीयम्, 8 क्रप्यम्, क्रप्यम्, चिक्रपिष्यम्, चाक्रप्यम्
ईषत्क्रपः-दुष्क्रपः-सुक्रपः
-- -- क्रप्यमाणः, क्रप्यमाणः, चिक्रपिष्यमाणः, चाक्रप्यमाणः
क्रापः, क्रपः, चिक्रपिषः, चाक्रपः
क्रपितुम्, क्रपयितुम्, चिक्रपिषितुम्, चाक्रपितुम्
9 कृपा 10, क्रपणा, चिक्रपिषा, चाक्रपा
क्रपणम्, क्रपणम्, चिक्रपिषणम्, चाक्रपणम्
क्रपित्वा, क्रपयित्वा, चिक्रपिषित्वा, चाक्रपित्वा
प्रक्रप्य, 11 सङ्क्रपय्य, सञ्चिक्रपिप्य, सञ्चाक्रप्य
क्रापम् २, क्रपित्वा २, 12 क्रपम्-२ -क्रापम् २, क्रपयित्वा २, चिक्रपिषम् २, चिक्रपिषित्वा २, चाक्रपम् २
चाक्रपित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (२७२)
02
=>
 (१-भ्वादिः-७७१। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 [[[अ]
04
=>
 (२-५)
05
=>
 [[२। घटादित्वान्मित्त्वे ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इति णौ ह्रस्वः।]]
06
=>
 [पृष्ठम्०२७९+ २२]
07
=>
 [[१। ‘अनुदात्तेतश्च हलादेः’ (३-२-१४९) इति युच् ताच्छीलिकः।]]
08
=>
 [[२। ‘पोरदुपधात्’ (३-१-९८) इति यत्।]]
09
=>
 [[३। ‘क्रपेः सम्प्रसारणं च’ (ग। सू। ३-३-१०४) इति ‘षिद्भिदादिभ्यः--’ (३-३-१०४) इति सूत्रे पाठात् अङ्। ‘कृपो रो लः (८-२-१८) इत्यत्र नास्य ग्रहणं, लाक्षणि- कत्वात्--इति भाष्ये स्पष्टम्।]]
10
=>
 [[आ। ‘दक्षापरेणास्तकृपेण तासाम् अकान्दि चेतः कदनैः स्मरेण।’ धा। का। २-५।]]
11
=>
 [[४। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]
12
=>
 [[५। ‘चिण्णमुलो--(६-४-९३) रिति दीर्घविकल्पः णमुलि।]]