| YouTube Channel

क्रन्दयमानः (krandayamAnaH)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“क्रदि आह्वाने रोदने च”@} 2 अर्थविशेषे--घटादिः।
षित्।
आह्वाने सकर्मकः, रोदनेऽकर्मकः।
‘रक्षणे च’ इत्येके।
“आह्वाने रोदने क्रन्देः कन्देः क्रन्दति कन्दति।
वैक्लब्ये तु तयोर्धात्वोः क्रन्दते कन्दते मितोः।।
मित्त्वार्थपाठसामर्थ्यात् तयोर्दीर्थविकल्पनम्।
भवेच्चिण्णमुलोस्तस्मात् अक्रान्द्यक्रन्दि सिद्ध्यतः’।।
3 इति देवः।
4 क्रन्दकः-न्दिका, 5 क्रन्दकः-न्दिका, चिक्रन्दिषकः-षिका, चाक्रन्दकः-न्दिका
क्रन्दिता-त्री, क्रन्दयिता-त्री, चिक्रन्दिषिता-त्री, चाक्रन्दिता-त्री
क्रन्दन्-न्ती, क्रन्दयन्-न्ती, चिक्रन्दिषन्-न्ती
-- क्रन्दिष्यन्-न्ती-ती, क्रन्दयिष्यन्-न्ती-ती, चिक्रन्दिषिष्यन्-न्ती-ती
6 क्रन्दमानः, क्रन्दयमानः, 7 चिक्रन्दिषमाणः, चाक्रन्द्यमानः
क्रन्दिष्यमाणः, क्रन्दयिष्यमाणः, चिक्रन्दिषिष्यमाणः, चाक्रन्दिष्यमाणः
8 क्रन्-क्रन्दौ-क्रन्दः
-- -- -- क्रन्दितम्-तः, क्रन्दितः, चिक्रन्दिषितः, चाक्रन्दितः-तवान्
क्रन्दः, 9 सङ्क्रन्दनः 10, 11 क्रन्दनः, चिक्रन्दिषुः, चाक्रन्दः
क्रन्दितव्यम्, क्रन्दयितव्यम्, चिक्रन्दिषितव्यम्, चाक्रन्दितव्यम्
क्रन्दनीयम्, क्रन्दनीयम्, चिक्रन्दिषणीयम्, चाक्रन्दनीयम्
क्रन्द्यम्, क्रन्द्यम्, चिक्रन्दिष्यम्, चाक्रन्द्यम्
ईषत्क्रन्दः-दुष्क्रन्दः-सुकन्दः
-- -- 12 क्रन्द्यमानः, क्रन्द्यमानः, चिक्रन्दिष्यमाणः, चाक्रन्द्यमानः
क्रन्दः, 13 आक्रन्दः, क्रन्दः, चिक्रन्दिषः, चाक्रन्दः
क्रन्दितुम्, क्रन्दयितुम्, चिक्रन्दिषितुम्, चाक्रन्दितुम्
14 क्रन्दा, क्रन्दना, चिक्रन्दिषा, चाक्रन्दा
क्रन्दनम्, क्रन्दनम्, चिक्रन्दिषणम्, चाक्रन्दनम्
क्रन्दित्वा, क्रन्दयित्वा, चिक्रन्दिषित्वा, चाक्रन्दित्वा
सङ्क्रन्द्य, सङ्कन्द्य, प्रचिक्रन्दिष्य, प्रचाक्रन्द्य
क्रन्दम् २, क्रन्दित्वा २, 15 क्रन्दम् २ -क्रान्दम् २, क्रन्दयित्वा २, चिक्रन्दिषम् २, चिक्रन्दिषित्वा २, चाक्रन्दम् २
चाक्रन्दित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (२७०)
02
=>
 (१-भ्वादिः-७१-[७७३] सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो-१०५-१०६)
04
=>
 [[१। ‘इदितो नुम् धातोः’ (७-१-५८) इति नुम्।]]
05
=>
 [[२। अर्थविशेषे घटादिपाठः--तदानीमपि रूपं तुल्यमेव। मित्त्वफलं तु णमुलि।]]
06
=>
 [[३। धातोरस्यैव वैक्लब्ये वैकल्ये वाऽर्थे सति घटादौ पाठः। स च तदानीमात्मनेपदी। तदा शानच्।]]
07
=>
 [[४। यदा घटादिपाठः, तदानीमात्मनेपदित्वात् सन्नन्तात् ‘पूर्ववत् सनः’ (१-३-६२) इत्यात्मनेपदम्--शानच्।]]
08
=>
 [[५। ‘संयोगान्तस्य--’ (८-२-२३) इति दकारस्य लोपः।]]
09
=>
 [[६। सम्यक् परान् क्रन्दयतीत्यर्थे ण्यन्तात् नन्द्यादिपाठात् (३-१-१३४) कर्तरि ल्युः।]]
10
=>
 [[आ। ‘पराक्रमत्रन्दनकन्दितासुरं संक्रन्दनक्लन्दितमीक्षितास्महे।।’ धा। का। १-१०।]]
11
=>
 [[७। घटादिपाठात् आत्मनेपदे ‘अनुदात्तेतश्च हलादेः’ (३-२-१४९) इति युच्।]]
12
=>
 [पृष्ठम्०२७७+ २३]
13
=>
 [[१। आक्रन्द्यतेऽत्रेति अधिकरणे घञ्। दुःखिनां रोदनस्थानमभिधीयते। यद्वा आक्र- न्द्यते = रक्ष्यते इति ‘करणाधिकरणयोश्च’ (३-३-११७) इति करणे घञ्। आवासस्थानमुच्यते।]]
14
=>
 [[२। ‘गुरोश्च हलः’ (३-३-१०३) इत्यः प्रत्ययः। वैक्लव्यार्थे तु घटादिपाठेन षित्त्वात् ‘षिद्भिदादिभ्योऽङ्’ (३-३-१०४) इत्यङ्।]]
15
=>
 [[३। घटादिपाठसामर्थ्यादनुपधात्वेऽपि ‘चिण्णमुलोः--’ (६-१-९३) इति दीर्घो वा।]]