| YouTube Channel

क्रथ (kratha)

 
शब्दसागरः
English
क्रथ r. 1st and 10th cls. (क्रथयति-ते क्राथयति-ते) To kill, to hurt or injure.
r. 10th cl. (क्रथयति) To amuse, to delight repeatedly.
Capeller Eng
English
क्रथ
m.
N.
 of an ancient king, son of Vidarbha (cf.
seq.
 ).
Wilson
English
क्रथ r. 1st and 10th cls. (क्रथयति-ते and क्राथयति-ते) To
kill, to hurt or injure. r. 10th cl. (क्रथयति) To amuse, to delight
repeatedly.
Monier Williams Cologne
English
क्रथ
m.
pl.
N.
 of a race (always named together with the Kaiśikas and belonging to the Yādava people),
MBh.
 ii, 585
N.
 of a son of Vidarbha and brother of Kaiśika (ancestor of the Krathas),
MBh.
Hariv.
BhP.
N.
 of an attendant in Skanda's retinue,
MBh.
 ix, 2572
(= क्रथन)
N.
 of an Asura, i, 2665
f.
Hariv.
 2284
12940 and 14287.
Monier Williams 1872
English
क्रथ क्रथ, अस्, m., N. of a race belonging
to the Yādava people, derived from Kratha, a son of
Vidarbha and brother of Kaiśika
N. of an Asura
[cf. the next.]
Macdonell
English
क्रथ krath-a, the root krath (gr.).
Benfey
English
क्रथ क्रथ,
m.
1. The name of a
people, MBh. 2, 585.
2. A proper
name, MBh. 1, 2697.
3. The name of
an Asura or demon, MBh. 1, 2665.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
क्रथ - हिंसायाम् (भ्वा० पर० सक० से०) क्रथति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಹಿಂಸಿಸು /ಕೊಲ್ಲು
क्रथ - प्रतिहर्षे (चुरा० उभ० सक० से०) क्राथयति - ते ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಆನಂದ ಹೊಂದು /ಹರ್ಷಿಸು /ಸಂತೋಷಪಡು
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 क्रथ्
मूलधातुः:
 क्रथ
धात्वर्थः:
 हिंसायाम्
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 क्रथति
अनुबन्धादिविशेषः:
 घटादिः
धातुप्रदीपः
Sanskrit
क्रथँ क्रथ हिंसायाम्
- चौरस्योत्क्राथयति क्रथति क्रथते अन्यत्र क्रथयति 270
Mahabharata
English
Kratha^1, an Asura. § 130 (Aṃśāvat.): I, 67, 2665 (mahāsuraḥ, incarnate as king Parvatīya
only C., B. has Kapaṭaḥ).
Kratha^2, a king. § 130 (Aṃśāvat.): I, 67, 2697 (among the incarnations from the Krodhavaśa gaṇa).
Kratha^3, a king. § 280 (Bhīmasena): II, 30, 1081 (Supārśvam abhitaḥ, vanquished by Bhīmasena on his digvijaya). Cf. Kratha^2.
Kratha^4, a ṛshi. § 562 (Bhagavadyānap.): V, 83, 2946 (worshipped Kṛshṇa).
Kratha^5, a Kuru warrior. § 599 (Jayadrathavadhap.): VII, 120, 4768.
Kratha^6, a warrior of Skanda. § 615u (Skanda): IX, 45, 2572.
Kratha^7, pl. (ºāḥ), a people. § 273 (Rājasūyārambhap.): II, 14, 585 (vidyābalād yo vyajayat Pāṇḍya-Kº-Kaiśikān, sc. Bhīshmaka).
पुराणम्
English
क्रथ १ / KRATHA I. A kṣatriya King. He was the rebirth of an asura called krodhavaśa. (M.B. Ādi Parva, Chapter 67, Stanza 61). See under jyāmagha.
क्रथ २ / KRATHA II. A King defeated by Bhīmasena during his regional conquest. (M.B. Sabhā Parva, Chapter 30, Stanza 7).
क्रथ ३ / KRATHA III. A hermit. In mahābhārata, udyogaparva, Chapter 83, Stanza 27 it is stated that this hermit visited śrī kṛṣṇa on his way to hastināpura.
क्रथ ४ / KRATHA IV. There was a warrior named kratha on the side of the kauravas. (M.B. droṇa parva, Chapter 120, Stanza 10).
क्रथ ५ / KRATHA V. A warrior of Skandadeva. (M.B. śalya Parva, Chapter 45, Stanza 70).
क्रथ ६ / KRATHA VI. A yakṣa. (Demi-God). When garuḍa reached the world of devas he had to fight with this yakṣa. (M.B. Ādi Parva, Chapter 32, Stanza 18).
क्रथ ७ / KRATHA VII. An asura (demon). It is stated in mahābhārata, Ādi Parva, Chapter 67 Stanza 57 that this asura was born as King sūryākṣa on the earth in his re-birth.
क्रथ ८ / KRATHA VIII. Name of a son of dhṛtarāṣṭra. (M.B. Ādi Parva, Chapter 116, Stanza 11).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
क्रथ, म वधे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वां--परं--सकं--सेट् । घटां । क्रथति । म, क्रथयति ॥
)
क्रथ, क प्रतिहर्षे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरां--परं--सकं--सेट् ।) रेफयुक्तः । प्रतिहर्षः पुनःपुनर्हृष्टीकरणम् । क, क्रथयति शिशुं लोकःपुनःपुनर्हर्षयति इत्यर्थः । इति दुर्गादासः ॥
क्रथ, कि वधे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरां पक्षेभ्वां--परं--सकं--सेट् ।) रेफयुक्तः । कि, क्राथयतिक्रथति । इति दुर्गादासः ॥
क्रथ, कि म वधे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरांपक्षे भ्वां--परं--सकं--सेट् ।) रेफयुक्तः । पुनःपाठात् पूर्व्वो न मित् । कि म, क्रथयति । इतिदुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
क्रथ बधे भा०
पर०
सक०
 सेट् घटा० । क्रथति अक्रथीत्--अक्राथीत् । चक्राथ, णिच्--क्रथयति--ते । अचिक्रयत् त
क्रथ प्रतिहर्षे
चु०
 उभय०
सक०
 सेट् घटा० । क्राथयति--ते अ-चिक्रथत्--त । क्रथयां--बभूव आस चकार चक्रे
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
क्रथँ क्रथ हिंसायाम्
- क्राथयति, क्रथति भ्वादौ (1539) मित्-क्रथयति 271
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“क्रथ हिंसायाम्”@} 2 3 अनेन हिंसायां क्रथ--इति चुरादौ पठ्यते इति देवस्याशय इति ज्ञायते।
पुरुषकारस्तु चुरादिपाठं नानुमन्यते।]] ‘क्रथत्ययौ, यौ हिंसायाम् क्राथयेत् क्रथते क्रथेत्।’ 4 इति देवः।
क्राथकः-थिका, 5 क्राथकः-थिका, चिक्रथिषकः-षिका, चाक्रथकः-थिका
क्रथिता-त्री, क्राथयिता-त्री, चिक्रथिषिता-त्री, चाक्रथिता-त्री
6 क्रथन्-न्ती, 7 क्राथयन्-न्ती, चिक्रथिषन्-न्ती
-- क्रथिष्यन्-न्ती-ती, क्राथयिष्यन्-न्ती-ती, चिक्रथिषिष्यन्-न्ती-ती
-- क्राथयमानः, क्राथयिष्यमाणः, चाक्रथ्यमानः, चाक्रथिष्यमाणः
कथ्-क्रत्-क्रथौ-क्रथः
-- -- -- क्रथितम्-तः, क्राथितः, चिक्रथिषितः, चाक्रथितः-तवान्
कथः, 8 प्रक्राथी, क्राथः, चिक्रथिषुः, चाक्रथः
क्रथितव्यम्, क्राथयितव्यम्, चिक्रथिषितव्यम्, चाक्रथितव्यम्
क्रथनीयम्, क्राथनीयम्, चिक्रथिषणीयम्, चाक्रथनीयम्
क्राथ्यम्, क्राथ्यम्, चिक्रथिष्यम्, चाक्रथ्यम्
ईषत्क्रथः-दुष्क्रथः-सुक्रथः
-- -- कथ्यमानः, क्राथ्यमानः, चिक्रथिष्यमाणः, चाक्रथ्यमानः
क्राथः, क्राथः
चिक्रथिषः, चाक्रथः
क्रथितुम्, क्राथयितुम्, चिक्रथिषितुम्, चाक्रथितुम्
9 क्रत्तिः, क्राथना, चिक्रथिषा, चाक्रथा
क्रथनम्, क्राथनम्, चिक्रथिषणम्, चाक्रथनम्
क्रथित्वा, क्राथयित्वा, चिक्रथिषित्वा, चाक्रथित्वा
प्रक्रथ्य, प्रक्राथ्य, प्रचिक्रथिष्य, प्रचाक्रथ्य
क्राथम् २, क्रथित्वा २, 10 क्रथम् २, क्राथम् २, क्राथयित्वा २, चिक्रथिषम् २, चिक्रथित्वा २, चाक्रथम् २
चाक्रथित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (२६९)
02
=>
 (१-भ्वादिः-८०१। सक। सेट्। पर। घटादिः।)
03
=>
 [[[अ]
04
=>
 (श्लो। १००)
05
=>
 [[२। ‘जासिनिप्रहणनाटक्राथपिषां--’ (२-३-५६) इति सूत्रे ‘क्राथ’ इति निपातनात् मित्त्वप्रयुक्तः ह्रस्वो बाध्यते। एवं ण्यन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
06
=>
 [पृष्ठम्०२७५+ २७]
07
=>
 [[आ। ‘श्लथ्यात्मनां क्राथयताऽच्युतेन किं नाङ्गजो नः क्लथयन् अच{??}नि।’ धा। का। २-१०।]]
08
=>
 [[१। ‘सुप्यजातौ णिनिस्ताच्छील्ये’ (३-२-७८) इति णिनिः।]]
09
=>
 [[२। ‘खरि च’ (८-४-५५) इति चर्त्त्वम्।]]
10
=>
 [[३। ‘जासिनिप्रहणनाटक्राथ--’ (२-३-५६) इति सूत्रे ‘क्राथ’ इति निपातनात् ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इति ह्रस्व एव बाध्यते, न तु व्यवहितः ‘चिण्णमुलोः’ इति दीर्घविकल्पः। तेन, ‘चिण्णमुलोर्दीर्घोऽन्यतरस्याम्’ (६-४-९३) इति ण्यन्तात् णमुलि दीर्घविकल्पः।]]
Capeller
German
क्रथ die Wurzel क्रथ् (g.).
Stchoupak
French
क्रथ-
m.
pl.
n.
 d'un peuple (tribu des Yādava)
sg.
n.
 de divers
personnages.