क्रतु (kratu)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 क्रतु m.
  (-तुः)
	 1. Sacrifice,  offering,  worship.
	 2. An Aswamedha,  the sacri-
fice.
	 3. The name of a Muni,  one of the seven principal Rishis or
saints,  the offspring of BRAHMA,  married to Kriya and the father
of the 60, 000 Balikhilyas.
	 4. One of the ten VISWADEVAS.
 E.
  कृञ्
to do क्तु Unadi aff.
  

Capeller Eng

English

 क्र॑तु m.
  power,  might,  strength (of body or mind)
deliberation,  insight,  wisdom
 inspiration,  enthusiasm
 plan,  design, 
purpose,  will
 act,  deed,  work,  esp.
    sacred work,  sacrifice,  feast
festival (चाक्षुष of the eye)
 N.
  of an old sage who appears as a star
in the Great Bear. 

Yates

English

 क्रतु (तुः) 1.
m.
  A sacrifice
 name
of one of the seven sages.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

क्रतु 	-	 kratu 	-	 m.
  	-	  intelligence
क्रतु 	-	 kratu 	-	 m.
  	-	  intention
क्रतु 	-	 kratu 	-	 m.
  	-	  offering
क्रतु 	-	 kratu 	-	 m.
  	-	  will
क्रतु 	-	 kratu 	-	 m.
  	-	  might
क्रतु 	-	 kratu 	-	 m.
  	-	  understanding
क्रतु 	-	 kratu 	-	 m.
  	-	  resolution
क्रतु 	-	 kratu 	-	 m.
  	-	  worship
क्रतु 	-	 kratu 	-	 m.
  	-	  ability
क्रतु 	-	 kratu 	-	 m.
  	-	  sacrifice
क्रतु 	-	 kratu 	-	 m.
  	-	  inspiration
क्रतु 	-	 kratu 	-	 m.
  	-	  determination
क्रतु 	-	 kratu 	-	 m.
  	-	  intelligence personified
क्रतु 	-	 kratu 	-	 m.
  	-	  deliberation
क्रतु 	-	 kratu 	-	 m.
  	-	  plan
क्रतु 	-	 kratu 	-	 m.
  	-	  enlightenment
क्रतु 	-	 kratu 	-	 m.
  	-	  purpose
क्रतु 	-	 kratu 	-	 m.
  	-	  consultation
क्रतु 	-	 kratu 	-	 m.
  	-	  design
क्रतु 	-	 kratu 	-	 m.
  	-	  sacrificial rite or ceremony
क्रतु 	-	 kratu 	-	 m.
  	-	  desire
क्रतु 	-	 kratu 	-	 m.
  	-	  power

Wilson

English

 क्रतु
m.
  (-तुः)
1 Sacrifice,  offering,  worship.
2 An Aśvamedha,  the sacrifice.
3 The name of a Muni,  one of the seven principal Ṛṣis or saints,  the
offspring of BRAHMĀ,  married to Kriyā,  and the father of the 60, 000
Bālikhilyas.
4 One of the ten VIŚVADEVAS.
E.
  कृञ् to do,  क्तु Uṇādi aff.
  

Apte

English

क्रतुः [kratuḥ],  [कृ-कतु Uṇ.*
  1.77]

A sacrifice
 क्रतोरशेषेण फलेन युज्यताम् R.*
  3.65
 शतं क्रतूनामपविघ्नमाप सः 3.38
 M.*
  1.4
 Ms.*
  7.79.

An epithet of Viṣṇu.

One of the ten Prajāpatis
 क्रतुं प्रजापतिमब्रुवन् Maitrī. Up.*
  2.3
 Ms.*
  1.35.

Intelligence,  talent.

Power,  ability.

Plan,  design,  purpose
 क्रतो स्मर कृतं स्मर Iśop.17
 Bṛi. Up.*
   5.15.1.

Resolution,  determination
 यत्क्रतुर्भवति तत्कर्म कुरुते Bṛi. Up.*
   4.4.5.

Desire,  will.

Fitness,  adequacy,  efficiency.

Deliberation,  consultation. 

Inspiration. 

Enlightenment.

Offering,  worship
 कामस्याप्तिं जगतः प्रतिष्ठां क्रतोरानन्त्यम- भयस्य पारम् Kaṭh.1.2.11
 Personified,  as married to क्रिया and father of 6 वालखिल्यs
 क्रतोरपि क्रिया भार्या वालखिल्यानसूयत Bhāg.*
  4.1.39.

An Aśvamedha sacrifice (these senses are mostly Vedic).

The month Āṣāḍha. 

Excess of fondness or liking.

An organ [cf.   Gr.
  kratos
 Zend khratu]. Comp.
   -अर्थः Something that is meant to subserve the purpose of the sacrifice (opp.  पुरुषार्थ q. v. )
 पुरुषार्थे लक्षिते तद्विपरीतः क्रत्वर्थः इति क्रत्वर्थस्य लक्षणं सिद्धम् । ŚB. on MS.*  4.1.2. -उत्तमः the राजसूय sacrifice. -कर्मन् n.
 -क्रिया a sacrificial ceremony. -द्रुह्,  -द्विष् m.
 

a demon,  goblin, 

The epithet of Ravaṇa
 ऋणाद् बद्ध इवोन्मुक्तो वियोगेन क्रतुद्विषः Bk.*
  8.12. -ध्वंसिन् m.
  an epithet of Śiva (who destroyed Dakṣa's sacrifice.)-पतिः the performer of a sacrifice. -पशुः a sacrificial horse. -पुरुषः an epithet of Viṣṇu. -फलम् The reward of a sacrifice,  its object. -भुज् m.
  a god,  deity. -राज्m. 

the lord of sacrifices
 यथाश्वमेधः क्रतुराट् Ms.*
  9.26.

the राजसूय sacrifice
 -राजः the राजसूय sacrifice
 क्रतु- राजेन गोविन्द राजसूयेन पावनीः (यक्ष्ये) Bhāg.*
  1.72.3.

Apte 1890

English

 क्रतुः [कृ-कतु Uṇ. 1. 77] 1 A sacrifice
 क्रतोरशेषेण फलेन युज्यतां R. 3. 65
 शतं क्रतूनामपविघ्नमाप सः 3. 38
 M. 1. 4
 Ms. 7. 79. 
2 An epithet of Viṣṇu. 
3 One of the ten Prajāpatis
 M. 1. 35. 
4 Intelligence,  talent. 
5 Power,  ability. 
6 Plan,  design,  purpose. 
7 Resolution,  determination. 
8 Desire,  will. 
9 Fitness,  adequacy,  efficiency. 
10 Deliberation,  consultation. 
11 Inspiration. 
12 Enlightenment. 
13 Offering,  worship. 
14 An Aśvamedha sacrifice (these senses are mostly Vedic). 
15 The month Āṣāḍha. 
16 Excess of fondness or liking. 
17 An organ. [cf. Gr. kratos
 Zend khratu]. 
Comp. 
उत्तमः the राजसूय sacrifice. 
कर्मन् n. a sacrificial ceremony. 
द्रुह्,  
द्विष् m. a demon,  goblin. 
ध्वंसिन् m. an epithet of Śiva (who destroyed Dakṣa's sacrifice.) 
पतिः the performer of a sacrifice. 
पशुः a sacrificial horse. 
पुरुषः an epithet of Viṣṇu. 
भुज् m. a god,  deity. 
राज् m. {1} the lord of sacrifices
 यथाश्वमेधः क्रतुराट् Ms. 9. 260. {2} the राजसूय sacrifice. 
राजः the राजसूय sacrifice. 

Monier Williams Cologne

English

 क्र॑तु m.
  (√ 1. कृ,  or 2. कृ),  plan,  design,  intention,  resolution,  determination,  purpose,  RV.
  
 VS.
 
 ŚBr.
  
 BṛĀrUp.

 desire,  will (instr. क्र॑त्वा,  willingly,  readily,  RV.
  
 ए॑केन क्र॑तुना,  through the mere will,  RV.
   ii,  13,  11)

 power,  ability,  RV.
  

 deliberation,  consultation,  RV.
  
 VS.

 intelligence,  understanding (e.g. भद्र॑ क्र॑तु,  right judgement,  good understanding
 also in conjunction or in comp.  or ifc.  with द॑क्ष See क्र॑तु-द॑क्षौ and दक्षक्रतू॑),  RV.
  
 VS.
 
 TS.
 
 ŚBr.

 inspiration,  enlightenment,  RV.
  

 a sacrificial rite or ceremony,  sacrifice (as the Aśva-medha sacrifice),  offering,  worship (also personified,  R.
  vii,  90,  9),  AitBr.
  
 ŚBr.
   xi
 ĀśvŚr.
   &c.
  

 Kratu as intelligence personified (as a son of Brahmā and one of the Prajā-patis or the seven or ten principal Ṛṣis,  Mn.
   i,  35
 MBh.
   i,  2518 & 2568
 Hariv.
  &c.
  
 [N.  of a star] VarBṛS.
 
 married to Kriyā and father of 60, 000 Vālikhilyas,  BhP.
   iv,  1,  39
 husband of Haya-śirā,  vi,  6,  33)

 N.
  of one of the Viśve-devās,  VP.
  

 of a son of Kṛṣṇa,  BhP.
   x,  61,  12

 of a son of Ūru and Āgneyī,  Hariv.
  73

 of the author of a Dharma-śāstra,  Parāś.
 
 Śūdradh.

 क्र॑तु m.
  or f.
  (?),  N.
  of a river in Plakṣa-dvīpa (v.l. क्रमु),  VP.
   [cf.   अ-,  अ॑द्भुत-,  अभि॑-,  &c.
  
 cf.
   also κράτος.]

Monier Williams 1872

English

 क्रतु क्रतु,  उस्,  m. (said to be fr. 1. कृ,  but
perhaps rather fr. 2. कृ),  plan,  design,  intention, 
purpose
 resolution,  determination
 desire,  will (in
this sense often occurring in the Vedic inst. case, 
क्रत्वा,  willingly,  readily)
 power,  ability,  adequacy, 
efficiency,  deliberation,  consultation
 intelligence,  un-
derstanding (e. g. भद्रः क्रतुः,  right judgment, 
good understanding
 frequently found in conjunction
with the almost synonymous word दक्ष,  e. g.
दक्ष-क्रतू or क्रतु-दक्षौ,  ability and in-
telligence,  intelligence and power)
 inspiration
 en-
lightenment
 a sacrificial rite or ceremony
 sacrifice, 
offering,  worship
 an Aśvamedha sacrifice
 (क्रतु, 
as intelligence personified,  is a son of Brahmā,  and
one of the Prajā-patis or ten principal Ṛṣis or saints
mentioned in Manu 1. 35
 he is said to be married
to Kriyā and father of the 60,  000 Vālikhilyas,  or
according to other authorities the husband of Haya-
śirā)
 N. of one of the Viśva-devās
 also of a
son of Ūru and Āgneyī
 N. of the author of
a Dharma-śāstra
 [cf. अ-क्रतु,  अद्भुत-क्रतु, 
अभि-क्रतु,  &c.
 cf. also Gr. κράτος]
—क्रतु-
कर्मन्,  अ,  n. a sacrificial ceremony.
—क्रतु-
च्छद,  अस्,  m. one skilled (?) in sacrifice
 a Jina
(in the latter sense a wrong form for क्रकु-च्छन्द।)
—क्रतु-जित्,  त्,  m.,  N. of a man.
—क्रतु-तुल्य, 
अस्,  आ,  अम्,  equal to an Aśvamedha in merit.
—क्रतु-
द्रुह्,  -ध्रुक्,  m. an enemy of sacrifices,  an Asura.
—क्रतु-द्विष्,  ट्,  m. hating sacrifices,  an Asura,  a
Daitya or demon.
—क्रतु-ध्वंसिन्,  ई,  m. an
epithet of Śiva as ‘destroyer of Dakṣa's sacrifice.’
—क्रतु-पति,  इस्,  m. the performer of a sacrifice.
—क्रतु-पशु,  उस्,  m. a sacrificial animal
 a horse, 
especially one fit for an Aśvamedha.
—क्रतु-पा,  आस्, 
आस्,  अम्,  Ved. watching one's sentiments or intentions.
—क्रतु-पुरुष,  अस्,  m. an epithet of Viṣṇu.
—क्रतु-प्रा,  आस्,  आस्,  अम्,  or क्रतु-प्रावन्,  आ,  आ, 
अ,  Ved. becoming inspired or enlightened
 (Sāy.)
fulfilling religious rites.
—क्रतु-फल,  अम्,  n. the
reward of a sacrifice,  the object for which it is per-
formed.
—क्रतु-भुज्,  क्,  m. one who eats the sacri-
fice,  a god,  a deity.
—क्रतु-मत्,  आन्,  अती,  अत्,  Ved.
intelligent,  prudent,  wise
 inspired,  enlightened
(Sāy.) having religious rites
 (आन्),  m.,  N. of a son
of Viśvā-mitra.
—क्रतु-मय,  अस्,  ई,  अम्,  endowed
with intelligence.
—क्रतु-राज्,  ट्,  m. the chief of
sacrifices,  the most excellent sacrifice.
—क्रतु-राज, 
अस्,  m. the chief of sacrifices,  the Rājasūya sacrifice, 
performed by a monarch who has made all the
princes of the world tributary to himself.
—क्रतु-
विक्रयिन्,  ई,  इणी,  इ,  or क्रतु-विक्रायक,  अस्,  इका, 
अम्,  one who sells the possible benefits of a sacrifice
performed by himself.
—क्रतु-विद्,  त्,  त्,  त्,  Ved.
prudent,  wise
 causing inspiration,  inspiring
 (Sāy.)
acquainted with religious rites
 granting knowledge
(त्),  m.,  N. of a man.
—क्रतु-सङ्ख्या,  f.,  N. of
the thirteenth of Kātyāyana's Pariśiṣṭas.
—क्रतु-
सङ्ग्रह,  अस्,  m. title of a Pariśiṣṭa of the Sāma-
veda.
—क्रतु-सिद्धि,  इस्,  f. completion of a sacri-
fice,  attainment of the object for which it is performed.
—क्रतु-स्पृश्,  क्,  क्,  क्,  causing intelligence or in-
spiration.
—क्रतूत्तम (°तु-उत्°),  अस्,  m. the chief
of sacrifices,  the Rājasūya sacrifice.
—क्रत्वा-मघ, 
अस्,  आ,  अम्,  Ved. giving readily.

Macdonell

English

 क्रतु kr-á-tu,  m.
  power,  might,  efficacy
 counsel,  🞄intelligence,  wisdom
 inspiration
 plan,  🞄purpose,  wish,  will
 sacrifice (sts. personified)
 🞄N. of the three liturgies forming the prātaranuvāka
 🞄N. of a son of Brahman (one of the 🞄Prajāpatis and of the seven Ṛṣis)
 a star 🞄in the Great Bear.

Benfey

English

 क्रतु क्रतु,  i. e. क्रम् + तु,  m.
 
 1.
Power (ved.),  Chr. 291,  13 = Rigv. i. 64, 
13.
 2. Sacrifice,  Man.  7,  79.
 3. The
name of one of the seven Ṛṣis,  Man. 
1,  35.
 -- Comp.
 
वर-,  m.
  Indra.
शत-, 
 I. adj.
  honoured by a hundred sacrifices
(ἑκατομβαῖος),  Chr. 298,  23 = Rigv. i.
112,  23.
 II. m.
  a name of Indra,  Pañc.
i. d.
 88. -- Cf.  κρατύς,  κράτος,  κάρτος,  κραταῖος, 
etc.
 Gradivus,  Goth. hardu
(अ,  not त्न्,  on account of the aff.  तु
being based on त्व).

Apte Hindi

Hindi

क्रतुः
पुं*
  - कृ + कतु
यज्ञ

क्रतुः
पुं*
  - कृ + कतु
विष्णु का विशेषण

क्रतुः
पुं*
  - कृ + कतु
दस प्रजापतियों में एक

क्रतुः
पुं*
  - कृ + कतु
"प्रज्ञा,  बुद्धि"

क्रतुः
पुं*
  - कृ + कतु
"शक्ति,  योग्यता"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

क्रतु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯಜ್ಞ /ಯಾಗ
निष्पत्तिः - > डुकृञ् (करणे)- "कतुः" (उ० १-७७)
व्युत्पत्तिः - > क्रियते
प्रयोगाः - > "क्रतुं विधत्ते यदि सार्वकामिकं कथं स मिथ्यास्तु विधिस्तु वैदिकः"
उल्लेखाः - > नैष० ९-७५
क्रतु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣು
व्युत्पत्तिः - > देवादयः पञ्चमहायज्ञाः औपासनादयः सप्त पाकयज्ञाः अग्निहोत्रादयः सप्त हविर्यज्ञाः अग्निष्टोमादयः सप्त सोमसंस्थाः क्रतवः ते च परिगणितयज्ञाः तैः यज्ञक्रतुभिः आराध्यः क्रियते इति क्रतुः ।
प्रयोगाः - > "यज्ञ इज्यो महीज्यश्च क्रतुः सत्रं सतां गतिः"
उल्लेखाः - > वि० स०
विस्तारः - > "अग्निष्टोमादयः सप्तसंस्थाः क्रतवः ईरिताः । आराध्यः क्रियते तैस्तैरिति क्रतुरूदीरितः" - निरुक्तिः ।
क्रतु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಕಲ್ಪ /ಉದ್ದೇಶ
प्रयोगाः - > "मः क्रतुः कर्म जन्मेत्येवमेषां क्रमो भवेत् । पुंसो या विषयापेक्षा स काम इति भण्यते । स एव वर्धमानश्चेत् क्रतुत्वं प्रतिपद्यते ॥"
क्रतु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬ್ರಹ್ಮನಮಾಸನಪುತ್ರನಾದ ಒಬ್ಬ ಋಷಿ
क्रतु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಪೇಕ್ಷೆ /ಅಭಿಲಾಷೆ
क्रतु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಂದ್ರಿಯ
क्रतु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಜ್ಞೆ /ಪ್ರತಿಭೆ
क्रतु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಪಾಸನೆ /ಪೂಜೆ
प्रयोगाः - > "अथ खलु क्रतुमयः पुरुषः यथा क्रतुरस्मिन् लोके पुरुषो भवति"
उल्लेखाः - > छान्दो०
क्रतु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹತ್ತು ಮಂದಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬ
प्रयोगाः - > "मरीमत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् । प्रचेतसं वसिष्ठं च भृगुं नारदमेव च ॥"
उल्लेखाः - > मनु० १-३५
क्रतु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಶ್ವಮೇಧಯಾಗ
प्रयोगाः - > "यजेत राजा क्रतुभिर्विविधैराप्तदक्षिणैः"
उल्लेखाः - > मनु० ७-७९

L R Vaidya

English

 kratu {% m. %} 1. A sacrifice,  क्रतोरशेषेण फलेन युज्यताम् R.iii.65,  शतं क्रतूनामपविघ्नमाप सः iii.38,  M.vii.79
 2. an epithet of Vishṇu
 3. one of the ten Prajāpatis,  M.i.35.

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

२१,  क्रतु,  प्रकृति,  बृन्द,  मख,  मूर्च्छ,  मूर्च्छना,  यज्ञ,  वृन्द,  समिधः,  समित्,  स्वर्,  स्वः,  स्वर्ग

Bopp

Latin

 क्रतु m. (pro कर्तु,  a r. कृ s. तु)
1) sacrificum. N. 5. 46.
2) in dial. vêdicâ a) perfector. RIGV. p. 26. 2. b) poten-
tia. RIGV. P. 28. 1. (Cf. gr. ϰϱάτος.)

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

विष्टर
पु
विष्टर,  बर्हिष्_मुष्टि,  द्रुविशेष,  क्रतु
विष्टरो बर्हिषां मुष्टिर्विष्टरं ज्ञेयमासनम् ।
विष्टरो द्रुविशेषश्च विष्टरः क्रतुरेव च ॥ ७५ ॥
verse 1.1.1.75
page 0005

मन्यु
पु
मन्यु,  क्रतु,  क्रोध,  दैन्य
क्रतौ क्रोधे तथा दैन्ये मन्युशब्दः प्रचक्षते ।
verse 2.1.1.42
page 0010

Lanman

English

 krátu,  m. power,  whether of body or of
mind or of both:
	—1. might,  73^17
	—2.
will,  75^2
 understanding,  80^5 --cf. dakṣa
inspiration,  insight,  esp. for sacred songs
and acts
	—3. sacred deed,  sacrifice,  16^7
ceremony,  cf. yajñakratu. [√1kṛ,  ‘do, 
effect, ’ 1161: orig. sense of word in mgs 1
and 2 was prob. ‘an effecting,  a power to
do or carry out’: for mg 3,  see √1kṛ 12:
cf. κρατύς,  ‘mighty, ’ AS. heard,  ‘strong, 
hard, ’ Eng. hard.]

Sanskrit Tibetan

Tibetan

mchod sbyin
१) क्रतु २) यजन ३) यज्ञ

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
मरीचिप्रमुखाः सप्तर्षयश्चित्रशिखण्डिनः ।
-wordlist-
 
सप्तर्षि (पुं),  चित्रशिखण्डिन् (पुं),  मरीचि (पुं),  अत्रि (पुं),  अङ्गिरस् (पुं),  पुलस्त्य (पुं),  पुलह (पुं),  क्रतु (पुं),  वसिष्ठ (पुं)

--source--
 
यज्ञो यागः सवः सत्त्रं स्तोमो मन्युर्मखः क्रतुः ।
संस्तरः सप्ततन्तुश्च वितानं बर्हिरध्वरः ॥ ८२० ॥
-wordlist-
 
यज्ञ (पुं),  याग (पुं),  सव (पुं),  सत्त्र (क्ली),  स्तोम (पुं),  मन्यु (पुं),  मख (क्ली),  क्रतु (पुं),  संस्तर (पुं),  सप्ततन्तु (पुं),  वितान (पुंक्ली),  बर्हिस् (क्ली),  अध्वर (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

याग
याग,  यज्ञ,  क्रतु,  स्तोम,  सप्ततन्तु,  मख,  अध्वर,  वितान,  संस्तर,  बर्हिस्,  सव,  सत्त्र
यागो यज्ञः क्रतुः स्तोमः सप्ततन्तुर्मखोऽध्वरः ।
वितानं संस्तरो बर्हिः सवः सत्त्रं च कथ्यते ॥ ४१४ ॥
verse 2.1.1.414
page 0048

मन्यु
मन्यु,  दैन्य,  क्रतु,  कोप
मन्युर्दैन्ये क्रतौ कोपे नाडीस्वर्गक्षितिष्विडा ॥ ८४६ ॥
उक्तानामप्यनुक्तानां शब्दानामिह संग्रहः ।
verse 5.1.1.846
page 0097

वितान
वितान,  विस्तार,  कदक,  शून्य,  क्रतु,  क्षण
विस्तारे कदके शून्ये वितानं स्यात्क्रतौ क्षणे ॥ ८४८ ॥
verse 5.1.1.848
page 0097

Mahabharata

English

Kratu^1,  a ṛshi,  son of Brahmán. § 86 (Aṃśāvat.): I,  65,  2518 (the sixth of Brahmán's spiritual sons).--§ 109 (do.): I,  66,  2568 (do.).--§ 114 (do.): I,  66,  2573 (his sons were the pataṅgasahacārinaḥ (“companions of the sun”),  i.e. the Vālakhilyas,  Nīl.).--§ 191 (Arjuna): I,  123,  4808 (present at the birth of Arjuna).--§ 228 (Aurvop.): I,  181,  6873 (mahākratuḥ,  came to the Rākshasa sacrifice of Parāśara to save the Rākshasas).--§ 266 (Śakrasabhāv.): II,  7,  298 (in the palace of Indra).--§ 270 (Brahmasabhāv.): II,  11,  437 (in the palace of Brahmán).--§ 615u (Skanda): IX,  45,  2512 (came to the investiture of Skanda).--§ 637 (Rājadh.): XII,  47,  1597 (among the ṛshis who surrounded Bhīshma). --§ 656 (Khaḍgotpattik.): XII,  166,  6135 (among the sons of Brahmán).--§ 664 (Mokshadh.): XII,  207,  7534 (do.).--§ 665 (do.): XII,  208,  7570 (do.).--§ 680b (Tulādhāra-Jājalis.): XII,  263,  9380 (among the deities who dwell in the living creatures).--§ 717b (Nārāyaṇīya): XII,  335,  12685 (among the twenty-one Prajāpatis).-§ 717c (Uparicara): XII,  336,  12724 (one of the seven ṛshis).--§ 717b (Nārāyaṇīya): XII,  341,  13040 (among the eight prakṛtis),  (),  13075 (one of the seven ṛshis).-§ 730 (Ānuśāsanik.): XIII,  14,  990.--§ 734 (do.): XIII,  26,  1761 (came to see Bhīshma).--§ 749 (do.): XIII,  92,  4392 (among the masters of yoga).

Kratu^2 = Kṛshṇa: XII,  1512.--Do.^3 = Vishṇu (1000 names).

पुराणम्

English

क्रतु / KRATU  .1) General information.   One of the six mental sons of brahmā. marīci,  aṅgiras,  atri,  pulastya,  pulaha and kratu were the mental sons of brahmā. (M.B. Ādi Parva,  Chapter 65). kratu is described as one of the 21 prajāpatis (lords of emanation). 2) Some details.   (1) It is stated in mahābhārata,  Ādi Parva,  Chapter 65,  Stanza 9,  that the hermits called bālakhilyas were the sons of kratu.(2)  kratu was present at the birth-celebration of arjuna. (M.B. Ādi Parva,  Chapter 122,  Stanza 52).(3)  kratu came to save the Rākṣasas from the rākṣasa sattra,  (A great sacrificial fire meant for the Rākṣasas (giants) to jump into and die by themselves) performed by the hermit parāśara. (M.B. Ādi Parva,  Chapter 189,  Stanza 9).(4)  kratu was a luminary in the councils of brahmā and indra. (M.B. Sabhā Parva,  Chapter 7,  Stanza 17).(5)  kratu was present at the Birth celebration of Skandadeva. (M.B. śalya Parva,  Chapter 45,  Stanza 10).(6)  There is a group of hermits called ‘Citraśikhaṇḍins,  of which kratu is a member. (M.B. śānti Parva,  Chapter 335,  Stanza 27).(7)  By the blessings of śiva,  kratu got a thousand sons. (M.B. anuśāsana parva,  Chapter 14,  Stanza 87).(8)  kratu went to visit bhīṣma who was lying on the bed of arrows awaiting death in the beginning of Uttarāyaṇa of the year. (M.B. anuśāsana parva,  Chapter 26,  Stanza 4).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 क्रतुः,  पुं,
   (क्रियतेऽसौ इति । कृ + “कृञः क्तुः” ।उणां १ । ७८ । इति कर्म्मणि क्तु प्रत्ययः ।) यज्ञःइत्यमरः ॥
 सप्तर्ष्यन्तर्गतब्रह्ममानसपुत्त्रमुनिविशषः ।इति मेदिनी । अयन्तु ब्रह्मणः कराज्जातः ।(यथा,  महाभारते । १ । ६५ । १० ।“ब्रह्मणो मानसाः पुत्त्रा विदिताः षण्महर्षयः ।मरीचिरत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः” ॥
)एतस्य भार्य्या प्रजापतेः कर्द्दमस्य कन्या क्रिया ।पुत्राः षाष्ठिसहस्रवालिखिल्याख्याङ्गुष्ठमात्रा ऋ-षयः ।(यथा,  -- भागवते । ४ । १ । ३८ ।“क्रतोरपि क्रिया भार्य्या वालखिल्यानसूयत ।ऋषीन् षष्टिसहस्राणि ज्वलतो ब्रह्मतेजसा” ॥
विश्वेदेवविशेषः । यथा,  हरिवंशे ।आत्मार्थे चासृजत्पुत्त्रान् लोककर्त्तॄन् पितामहः ॥
विश्वे प्रजानां पतयो येभ्यो लोका विनिःसृताः” ॥
तत उक्तं “दक्षं मरीचिमत्रिञ्च पुलस्तं पुलहंक्रतुं । वशिष्ठं गौतमञ्चैव भृगुमङ्गिरसं म-नुम्” । इत्याद्युपक्रम्य ।“अथर्व्वभूता इत्येते ख्याताश्चैव महर्षयः ।त्रयोदशसुता येषां वंशा वै संप्रतिष्ठिताः” ॥
जटाधरेण तु “विश्वेदेवा दशस्मृताः” । इत्युक्तंतत्कल्पभेदादविरुद्धम् ॥
यथा,  शतपथब्राह्मणे १० । ६ । ३ । १ ।“यावत् क्रतुरयमस्माल्लोकात् प्रेत्यैवं क्रतुरमुंलोकं प्रेत्य सम्भवति” ॥
यूपसहितः सोमसाध्यो यज्ञः । विष्णुः । यथा, विष्णुसंहितायाम् ।“यज्ञ ईज्यो महेज्यश्च क्रतुः सत्रं सतां गतिः” ॥
अस्य भाष्यं यथा,  --“अस्य सर्व्वयज्ञस्वरूपत्वात् यज्ञः यूपसहितोयज्ञः क्रतुरिति” । अतएव विष्णोः सर्व्वयज्ञ-मयत्वात् यज्ञत्वं क्रतुशब्दस्यापि यूपसहितयज्ञ-बोधकत्वं प्रसिद्धम् ॥
 तद्यागे शतपथब्राह्मणादा-वुल्लिखिता यूपविशेषाः । यथा,  तत्र सोमसाध्य-यागाश्च त्रयः क्रतवः । तथाहि श्रुतौ “त्रीन्-क्रतूनन्वाहाग्नेयमुषस्यमाश्विनम्” । सङ्कल्पः । सङ्कल्पस्तु कामनाधीनश्चित्तवृत्तिविशेषः । उक्तञ्च“कामः क्रतुः कर्म्म जन्मेत्येवमेषां क्रमो भवेत्” ।पुंसो या विषयापेक्षा स काम इति भण्यते ।स एव वर्द्धमानश्चेत् क्रतुत्वं प्रतिपद्यते” ॥
रुचेरातिशय्यम् । यथा,  --“रुचेरतिशयः काम्ये विषये क्रतुरीर्य्यते” ॥
स्तुत्यादिकर्म्म । यथा,  ऋग्वेदे । ४ । २१ । १० ।“पुरुष्टुत ! क्रत्वा नः स्वस्ति” । “क्रत्वा कर्म्मणास्तुत्यादिहेतुना” । इति भाष्यम् ॥
प्रज्ञा । यथा,  छान्दोग्योपनिषदि । “अथ खलुक्रतुमयः पुरषो यथा क्रतुरस्मिन् लोके पुरुषोभवति । तथेतः प्रेत्य भवति स क्रतुं कुर्व्वीत” ॥
अस्य भाष्यं यथा,  --“कथमुपासीत । स क्रतुं कुर्व्वीत क्रतुर्निश्चयोऽध्य-वसायश्च एवमेव नान्यथेति अविचलः प्रत्ययस्तंक्रतुं कुर्व्वीतोपासीत इत्यनेन व्यवहितेन सम्बन्धः ।किं पुनः क्रतुकरणेन कर्त्तव्यं प्रयोजनम् ? कथंवा क्रतुः कर्त्तव्यः ? क्रतुकरणं वाभिप्रेतार्थसाधनंकथम् ? इत्यस्यार्थस्य प्रतिपादनार्थमथेत्थादि-ग्रन्थः । अथ खल्विति हेत्वर्थः । यस्मात् क्रतुमयःक्रतूपायोऽध्यवसायात्मकः पुरुषो जीवः । यथाक्रतुर्यादृशः क्रतुरस्य सोऽयं यथा क्रतुर्यथाऽध्य-वसायो यादृङ्निश्चयोऽस्मिँल्लोके जीवन्निह पुरुषोभवति । तथेतोऽस्याद्देहात् प्रेत्य मृत्वा भवति ।क्रत्वनुरूपफलात्मको भवतीत्यर्थः । एव ह्येतच्छा-स्त्रतो दृष्टम् । ‘यं यं वापि स्मरन् भावं त्यजत्यन्तेकलेवरमित्यादि’ । यत एवं व्यवस्था शास्त्र-दृष्ट्याऽतः स एवं जानन् क्रतुं कुर्व्वीत यादृशं क्रतुंवक्ष्यामस्तम् । यत एवं शास्त्रप्रामाण्यादुपपद्यतेक्रत्वनुरूपं फलमतः स कर्त्तव्यः क्रतुः” । आषाढ-मासः । अस्मिन्नेव मासे चातुर्मास्यादियागप्रा-चुर्य्यात् तस्य तथात्वम् । यथा,  यजुर्व्वदे ।१८ । २८ ।“वाजाय स्वाहा,  प्रसवाय स्वाहा,  अपिजाय स्वाहा, क्रतवे स्वाहा,  वसवे स्वाहा” । इति । “क्रतवे याग-रूपाय चातुर्मास्यादियागप्राचुर्य्यात् क्रतुराषाढः” ॥
इति वेददीधितिः ॥
 अश्वमेधयज्ञः । यथा,  मनौ ।७ । ७९ ।“यजेत राजा क्रतुभिर्विविधैराप्तदक्षिणैः ।धर्म्मार्थञ्चैव विप्रेभ्यो दद्याद्भोगान् धनानि च” ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 क्रतु पु०
  कृ--कतु । १ यूपसहिते,  सोमसाध्ये यज्ञे,  २ संक-ल्पे,  ब्रह्मणोमानसे पुत्रे ३ ऋषिभेदे,  ४ धैश्वदेवभेदे,  ५ इन्द्रियेषु च । ६ विष्णौ तस्य सर्व्वयज्ञमयत्वेन सयूपयज्ञरूपत्वमपीष्टं यथाह “यज्ञईज्यो महेज्यश्च क्रतुः सत्रं सतांगतिः” विष्णुस० । “सर्व्वयज्ञस्वरूपत्वात् यज्ञः यूपसहि-तोयज्ञः क्रतुरिति” भाष्यम् । तेन क्रतुशब्दस्य यूपस-हितयज्ञबोधकता । अतएव तत्तद्यागे यूपविशेषाः शत-पथव्राह्मणादौ उक्ताः । तत्र सोमसाध्ययागाश्च त्रयक्रतवः “त्रीन् क्रतूनन्वाहाग्नेयमुषस्यमाश्विनम्” श्रुतौ “इ-त्य ग्नेयः क्रतुः अथोषस्यः” “अथाश्विनः” आश्व० सौ०४ । १३ । ८ । १४ । १ । १५ । १ । सूत्रेषु दर्शिताः । अन्येऽपि क्रतदी-वेदेषु दर्शितास्ततएवा वगम्याः । संकल्पश्च कामनाधीनःचित्तवृत्तिभेदः यथोक्तम् “कामः क्रतुः कर्म्म जन्मेत्येवमेषांक्रमोभवेत् । पुंसोया विषयापेक्षा स काम इति भण्यते ।सएव वर्द्धमानश्चेत् क्रतुत्वं प्रतिपद्यते” । “सचेरतिशयःकाम्ये विषये क्रतुरीर्य्यते” इत्युक्ते ७ रुचेराधिक्येच । ८ प्रज्ञायां निघ० । ९ स्तवनादिकर्म्मणि च ।“पुरुष्टुत! क्रत्वा नः सस्ति” ऋ० ४ । २१ । १० । “क्रत्वाकर्म्मणा स्तुत्यादिहेतुना” भा० । क्रतुनामा मुनिश्च “ब्र-ह्मणोमानसाः पुत्रा विदिताः षण्महर्षयः । मरीचिर-त्र्यङ्गिरारसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः” भा० आ० ६५ अ०उक्तः । “क्रतोरपि क्रियाभार्य्या वालिखिल्यानसूयत ।ऋषीन् षष्टिसहस्राणि ज्वलतो ब्रह्मतेजसा” भाग० ४ । १ । ३२ ।तद्वंशाद्युक्तम् “ससर्ज सृष्टिं तद्रूपां स्रष्टुमिच्छन् प्रजा-पतीन् मरीचिमत्र्यङ्गिरसौ पुलस्व्यं पुलहं क्रतुम् ।वसिष्ठञ्च महातेजाः सोऽसृजत् सप्त मानसान्” हरिवं०१ अ० । विश्वेदेवाश्च त्रयोदश यथा“आत्मार्थे चासृजत् पुत्त्रान् लोककर्तॄन् पितामहः । विश्वेप्रजानां पतयो येभ्यो लोका विनिःसृताः । विश्वेशं प्रथमंनाम महातपसमात्मजम् । सर्व्वाश्रमपदं पुण्य नाम्नाधर्म्मंस सृष्टवान् । दक्षं मरीचिमत्रिञ्च पुलस्त्यं पुलहंक्रतुम् । वशिष्ठं गौतमञ्चैब भृगुमङ्गिरसं मनुम् । अथ-र्तभूता इत्येते ख्याताश्चैव महर्षयः । त्रयोदश सुतायेषां वंशा वै संप्रतिष्ठिताः” । हरिवं० ३०४ अ०जटाधरेण तु “विश्वेदेवा दश स्मृता” इत्युक्तम् । गणदे-वता शब्दे तन्मूलं वक्ष्यते । कल्पभेदादविरुद्धम्तत्र प्रज्ञा निश्चयः अध्यवसायः यथाह“अथ खलु क्रतुमयः पुरुषो यथाक्रतुरस्मिँल्लोके पुरुषोभवति तथेतः प्रेत्य भवति स क्रतुं कुर्वीत” छा० उ० ।“कथमुपासीत । स क्रतुं कुर्वीत क्रतुर्निश्चयोऽध्यवसायश्चएवमेव नान्यथेति अविचलः प्रत्ययस्तं क्रतुं कुर्वीतोपासीतेत्यनेन व्यवहितेन सम्बन्धः । किं पुनः क्रतुकरणेनकर्त्तव्यं प्रयोजनम्? कथं वा क्रतुः कर्त्तव्यः? क्रतुकरणंधाभिप्रेतार्थसाधनं कथम्? इत्यस्यार्थस्य प्रतिपादनार्थमथे-त्यादिग्रन्थः । अथ खल्विति हेत्वर्थः । यस्मात् क्रतुमयःक्रतुपायोऽध्यवसायात्मकः पुरुषो जीवः । यथाक्रतुर्या-दृशः क्रतुरस्य सोऽयं यथाक्रतुर्यथाध्यवसायो यादृङ्नि-श्चयोऽस्मिँल्लोके जीवन्निह पुरुषो भवति । तथेतोऽस्माद्दे-हात् प्रेत्य मृत्वा भवति । क्रत्वनुरूपफलात्मको भवतीत्यर्थःएवं ह्येतच्छास्त्रतो दृष्टम् । “यं यं वापि स्मरन् भावंत्यजत्यन्ते कलेवरमित्यादि” यत एवं व्यवस्था शास्त्रदृ-ष्टाऽतः स एवं जानन् क्रतुं कुर्व्वीत यादृशं क्रतुं वक्ष्या-मस्तम् । यत एवं शास्त्रप्रामाण्यादुपपद्यते क्रत्वनुरूपंफलमतः स कत्तेव्यः क्रतुः” भा० । १० आषाढमासेचातुर्मास्यादियागारम्भकत्वात् तस्य तथात्वम् “वाजायस्वाहा प्रसवाय स्वाहाऽपिजाय स्वाहा क्रतपेस्वाहा वसवे स्वाहाऽहर्पतये स्वाहाह्ने मुग्धाय स्वाहामुग्धाय वैनंशिनाय स्वाहा,  विनंशिन आन्त्यायनाय स्वा-हान्त्याय भौवनाय स्वाहा भुवनस्य पतये स्वाहाघिपतयेस्वाहा प्रजापतये स्वाहा” यजु० १८ । २८ । “वाजादीनि चैत्रा-दिमासानां नामानि तन्नाम गृहीत्वा होतव्यमित्यर्थःअन्नप्राचुर्द्याच्चैत्रोऽन्नरूपः,  प्रसवायानुज्ञारूपाय जलक्री-डादौ अभ्यनुज्ञादानात् प्रसवो वैशाखः । अपिजायअप्सु जायत इत्यपिजः सप्तभ्या अलुक् जलक्रीडारत-त्वादपिजो ज्यैष्ठः । क्रतवे यागरूपाय चातुर्मास्यादियागप्राचुर्य्यात् क्रतुरषाढः” वेददो० ।

Capeller

German

 क्र॑तु m.
  Kraft,  Macht (bes. geistige) Tüchtigkeit, 
Einsicht,  Verstand,  Begeisterung, 
Plan,  Verlangen,  Wunsch,  Wille
 Werk, 
Handlung,  Opfer (auch personif. ),  Fest
(चाक्षुष Augenweide)
 N. eines Sternbildes
im großen Bären. 

Grassman

German

 krátu,  m.,  ursprünglich: die Fähigkeit,  etwas ins Werk zu richten oder durchzuführen [von kṛ],  daher: Tüchtigkeit,  Kraft,  und zwar sowol Leibeskraft als Geisteskraft,  namentlich Verstand,  Wille,  heilige Gesinnung und Begeisterung als Tüchtigkeit zu Lied- und Opferwerk. Auch erscheint es persönlich gefasst,  in dem Sinne: der Starke. Dagegen eine eigentlich adjectivische Bedeutung,  wie sie das gr. ϰρατός hat,  muss unserm Worte abgesprochen werden. Also 1〉 Kraft oder Fähigkeit,  etwas auszuführen oder durchzusetzen
 2〉 Kraft ohne Unterscheidung der Geistes- und Leibeskräfte
 insbesondere 3〉 mit bhadrá (heilbringend) verbunden
 4〉 mit dem ihm in der Bedeutung zunächstkommenden dákṣa verbunden
 5〉 Leibeskraft
 6〉 Geisteskraft,  Geist ohne Unterscheidung einzelner Geisteskräfte
 insbesondere 7〉 mit juṣ,  die Geisteskraft,  den geistigen Einfluss eines andern schmecken oder sich gefallen lassen
 8〉 Verstand,  Einsicht
 9〉 Willenskraft,  Wille,  insbesondere 9a〉 mit sac,  jemandes Willen befolgen
 ferner 10〉 der Instr. krátvā,  willig,  bereitwillig
 11〉 Gesinnung,  heilige Gesinnung,  wie sie für Gebet und Opferwerk sich eignet
 insbesondere 12〉 mit pū,  seinen Sinn,  seine Gesinnung reinigen
 13〉 Begeisterung,  die zur Liederfindung geschickt macht. — Ferner auf Eigenwesen übertragen: 14〉 der Krafttrunk,  als der Kraft erregende (vom Soma)
 15〉 der Starke,  der Held,  von Göttern und Menschen
 an zwei Stellen scheinen unter den Starken Rosse verstanden ({564, 1}
 {387, 8}). — Vgl. abhíkratu,  die Adj. avī́ra,  āpṛ́chia,  jaítra,  dyumnín,  bṛhát,  sā́dhu,  sānasí u. s. w. [Page354]
-us 1〉 {286, 4} (Kraft = Fähigkeit,  zu verzehren). — 2〉 {17, 5}
 {127, 9}
 {175, 5}
 {317, 2}
 {389, 1}. — 3〉 {67, 2}. — 6〉 {547, 5}. — 14〉 {91, 5} (v. sóma). — 15〉 nítyas {66, 5} (parallel sūnús nítyas)
 von Agni {77, 3}
 {245, 6}
 Soma {819, 3}
 Indra {930, 10}.
-um 1〉 {653, 17} (raghúm)
 {679, 13} (oder zu 13). — 2〉 {2, 8}
 {19, 2}
 {42, 7}
 {64, 13}
 {80, 15}
 {151, 2}
 {221, 6}
 {279, 3}
 {316, 3}
 {336, 4}
 {385, 11}
 {477, 2}
 {548, 26}
 {635, 7}
 {671, 7}. _{671, 10}
 {672, 5}
 {851, 4}
 {862, 10}
 {874, 3}
 {882, 4}
 {946, 3}
 {966, 4}. — 3〉 {123, 13}
 {856, 12}. — 4〉 {716, 3} (durch utá verknüpft)
 {851, 1} (ebenso). — 5〉 {207, 4} (oder zu 2). — 7〉 {68, 3}. _{68, 9}
 {457, 8}
 {521, 6}
 {527, 4}. — 8〉 {207, 2}
 (sucétasam) {519, 10}
 {576, 6}. — 9〉 ánu {837, 3}
 {863, 5}
 {985, 2}. — 9a〉 {156, 4}
 {338, 1}
 {890, 7}. — 11〉 {439, 2}. — 12〉 {235, 5}
 {632, 11}
 {633, 1}
 {1022, 6}. — 15〉 von Varuna {123, 8}
 Agni {450, 5}
 {306, 1} (〰 ná bhadrám,  parallel áśvam ná)
 Soma {798, 43}.
-vā [I.] 1〉 (yád váśāma) {165, 7}
 {670, 4} (yáthā váśas)
 {675, 4} (yáthā váśat). — 2〉 {69, 2}
 {73, 2}
 {81, 4}
 {141, 6}
 {143, 2}
 {190, 3}
 {240, 5}
 {243, 6}
 {329, 9}
 {383, 7}
 {441, 2}
 {443, 8}
 {453, 4}
 {458, 6}
 {489, 4}
 {509, 9}
 {520, 5}
 {544, 2}
 {578, 1}
 {592, 1}
 {639, 29}
 {653, 6}
 {675, 10}
 {697, 4}
 {706, 10}
 {711, 8}
 {716, 5}. _{716, 6}
 {814, 8}
 {855, 7}
 {909, 5}
 {910, 6}
 {970, 6}. — 4〉 krátvā dákṣasya {236, 3}
 {364, 2}
 {728, 2}. — 6〉 {308, 1}
 {138, 3}. — 8〉 {65, 9}
 {128, 4}. _{128, 5}
 {297, 1}
 {301, 7}. — 9〉 {39, 1}
 {145, 2} (sacate)
 {371, 4}
 {798, 13}. — 10〉 {317, 10}
 {383, 5}
 {446, 3}
 {457, 26}
 {728, 4}. — 13〉 {577, 2} (an der Begeisterung des Sängers).
-uā [dass.] 2〉 {537, 6}. — 10〉 {324, 3}.
-unā [dass.] 2〉 {141, 9}
 {196, 4}
 {203, 1}
 {213, 3}
 {288, 6}
 {606, 5}
 {857, 2}
 {1026, 1}. — 4〉 {917, 3}. — 8〉 {783, 9}
 {834, 7}. — 9〉 ékena krátunā (durch eine Willensanstrengung,  auf den ersten Versuch) {204, 11}.
-ve [D.] 2〉 {135, 1},  zur Kraft,  d. h. zur Stärkung. — 4〉 {111, 2}
 {333, 2}
 {397, 5}
 {748, 3}
 {812, 5}
 {821, 2}. _{821, 10}
 {883, 4}. — 9〉 {541, 4}.
-ave [dass.] 1〉 {853, 16} (pā́riāya).
-os [G.] 3〉 rathī́s {306, 2}.
-vas [dass.] 2〉 dīnátā {605, 3}. — 14〉 {687, 7} (pūrṇám udáram).
-au 2〉 {921, 3}.
-avas 2〉 {890, 2}. — 3〉 {89, 1}. — 5〉 {55, 8}. — 8〉 {705, 3}. — 15〉 {564, 1}.
-ūn 6〉 {784, 5} (ā́prās,  s. kratuprā́).
-ubhis 2〉 {91, 2}
 {100, 14}
 {448, 4}
 {672, 1}
 {931, 6}. — 8〉 {132, 5}. — 9〉 {386, 5}
 {809, 30}. — 13〉 {913, 1}. — 15〉 {387, 8}
 {921, 9}(?).
-ūnaam 2〉 pravátā {327, 5}.

 krátu:
-um 2〉 {627, 24}
 4〉 {662, 3}
-vā 1〉 {887, 1}
-ve 2〉 {481, 2}.

Burnouf

French

 क्रतु क्रतु a. vd. (कृ
 sfx. तु) qui accomplit,  qui
exécute. -- S. m.
  puissance d'agir
 gr.
ϰράτος.
		 Œuvre accomplie
		 l'œuvre sainte,  le Sacrifice.
		 Np.
d'un des Viśvadevas.
क्रतुद्रुह् m.
  rākṣasa,  piśāca,  démon ennemi du Sacrifice.
क्रतुद्विष् m.
  mms.
क्रतुध्वंसिन् m.
  (ध्वंस्),  Śiva,  qui détruisit le
sacrifice de Dakṣa.
क्रतुपशु m.
  l'animal que l'on immole dans l'अश्वमेध, 
c-à-d. le cheval ou le bouc.
क्रतुपुरुषा m.
  l'Esprit divin qui réside dans le Sacrifice, 
c-à-d. Viṣṇu.
क्रतुभुज् a. qui consomme l'offrande,  c-à-d. dieu ou déesse.
क्रतुराज m.
  le roi des Sacrifices,  c-à-d. le plus grand de
tous les Sacrifices
 cf.  राजसूय।
क्रतूत्तम m.
  (उत्तम) mms.

Stchoupak

French

 क्रतु-
 m.
  projet,  propos,  entendement, 
 intelligence 
Intelligence personnifiée (fils de Brahma) 
 sacrifice,  offrande,  Offrande
personnifiée 
 -मन्त्- fils de Viśvāmitra 
 -मय- -ई- a. doué
d'entendement.
°देव- m.
  n.
  d'un homme.
°ध्वज- m.
  n.
  d'un Rudra.
°पति- m.
  seigneur du sacrifice.
°राज्- °राज- m.
  roi des sacrifices,  sacrifice excellent (Rajasūya).
°विक्रयिन्- a. qui vend les bénéfices d'un sacrifice.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.