कौस्तुभ (kaustubha)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 कौस्तुभ m.
  (-भः) The jewel of KRISHNA suspended on his breast.
 E.
  कुस्तुभ
a name of VISHNU or KRISHNA,  and अण् aff.
  

Capeller Eng

English

 कौस्तुभ m.
  n.
  N.
  of a celebrated jewel,  the ornament
of Viṣṇu.

Yates

English

 कौस्तुभ (भः) 1.
m.
  The jewel of
Krish-
na suspended on his breast.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 कौस्तुभ
m.
  (-भः) The jewel of KṚṢṆA suspended on his breast.
E.
  कुस्तुभ a name of VIṢṆU or KṚṢṆA,  and अण् aff.
  

Apte

English

कौस्तुभः [kaustubhḥ],  [कुस्तुभो जलधिस्तत्र भवः अण्]

N.
  of a celebrated gem obtained with 13 other jewels at the churning of the ocean and worn by Viṣṇu on his breast
 सकौस्तुभं ह्रेपयतीव कृष्णम् R.*
  6.49
1.1.

A kind of oil.

A manner of joining the fingers.

A twist of hair on a horse's neck
 कौस्तुभः स्याद्देवमणौ कण्ठा- वर्ते$पि वाजिनाम् Nm.  Comp.
   -लक्षणः,  -वक्षस् m.
  -हृदयः epithets of Viṣṇu.

Apte 1890

English

 कौस्तुभः [कुस्तुभो जलधिस्तत्र भवः अण्] 1 N. of a celebrated gem obtained with 13 other jewels at the churning of the ocean and worn by Viṣṇu on his breast
 सकौस्तुभं ह्रेप यतीव कृष्णं R. 6. 49
 10. 10. 
2 A kind of oil. 
3 A manner of joining the fingers. 
Comp. 
लक्षणः,  
वक्षस् m. 
हृदयः epithets of Viṣṇu. 

Monier Williams Cologne

English

 कौस्तुभ mn.  (cf.   कुस्त्°),  N.
  of a celebrated jewel (obtained with thirteen other precious things at the churning of the ocean and suspended on the breast of Kṛṣṇa or Viṣṇu),  MBh.
  
 Hariv.
 
 R.
  &c.
  

 कौस्तुभ m.
  a manner of joining the fingers,  Tantras.
 

 =
  किंतुघ्न,  AV.
  
 Jyot.
 

 कौस्तुभ n.
  a kind of oil (सर्षपोद्भव),  KātyŚr.
   i,  8,  37,  Sch.

 N.
  of wk.

Monier Williams 1872

English

 कौस्तुभ कौस्तुभ,  अस्,  m. (fr. कुस्तुभ ?), 
N. of a celebrated jewel obtained with thirteen other
precious things at the churning of the ocean and
suspended on the breast of Kṛṣṇa
 a manner of
joining the fingers
 (अम्),  n. a kind of oil (सर्ष-
पोद्भव).
—कौस्तुभ-लक्षण,  अस्,  or कौ-
स्तुभ-लक्षक,  अस्,  m. or कौस्तुभ-वक्षस्,  आस्, 
m. a N. of Viṣṇu or Kṛṣṇa.

Macdonell

English

 कौस्तुभ kaustubha,  m.
  n.
  jewel produced at 🞄the churning of the ocean,  an ornament of 🞄Viṣṇu
 -bhṛt,  m.
  ep. of Viṣṇu.

Benfey

English

 कौस्तुभ कौस्तुभ,  i. e. कु-स्तुभ् +
अ,  m.
  and n.
  A jewel worn by
Viṣṇu,  Rām.  1,  45,  39.
 -- Comp.
  स
-किरीट-कौस्तुभ,  adj.
  with a diadem
and the jewel of Viṣṇu,  Pañc. 44,  15.

Hindi

विष्णु गहने

Apte Hindi

Hindi

कौस्तुभः
पुं*
  - कुस्तुभो जलधिस्तत्र भवः - अण्
एक विख्यात रत्न

कौस्तुभः
पुं*
  - कुस्तुभ+अण्
"घोड़े की गर्दन पर बालों का गुच्छा,  अयाल"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

कौस्तुभ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನ ವಕ್ಷಸ್ಥಲದಲ್ಲಿರುವ ಮಣಿ
निष्पत्तिः - > "अण्" (४-३-५३),  "अण्" (४-३-१२०)
व्युत्पत्तिः - > कुं भुवं स्तुभ्नाति इति कुस्तुभो वारिधिः । तत्र भवः । कुम्भुवं स्तोभते कुस्तुभो विष्णुः तस्यायम्
प्रयोगाः - > "वक्षःस्थलव्यापिरुचं दधानः सकौस्तुभं ह्रेपयतीव कृष्णम्"
उल्लेखाः - > रघु० ६-४९

L R Vaidya

English

 kOstuBa {% m. %} Name of a celebrated gem obtained at the churning of the ocean and worn by Vishṇu,  सकौस्तुभं ह्रेपयतीव कृष्णम् R.vi.9,  x.10.

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 कौस्तुभ in law,  see Tattvakaustubha,  Dānakaustubha, 
Nirṇayakaustubha,  Rājakaustubha,  Saṃskārakaustubha, 
Smṛtikaustubha.

 कौस्तुभ in vedānta and grammar,  see Vedāntakaustubha, 
Śabdakaustubha.

Indian Epigraphical Glossary

English

 kaustubha (CII 3,  etc.),  a jewel worn on the breast of Viṣṇu.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 कौस्तुभ m. °N. eines nabhaścara,  S II,  311,  22.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
मणिः स्यमन्तको हस्ते भुजमध्ये तु कौस्तुभः ।
-wordlist-
 
विष्णुमणि (पुं),  स्यमन्तक (पुं),  कौस्तुभ (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

विष्णु_मणि
विष्णु_मणि,  कौस्तुभ
चक्रं सुदर्शनं चापं शार्ङ्गं कौमोदकी गदा ।
खड्गोऽस्य नन्दकः शङ्खः पाञ्चजन्यः प्रकीर्तितः ॥ २६ ॥
कौस्तुभो वक्षसि मणिः श्रीवत्सोऽस्य च लाञ्छनम् ।
verse 1.1.1.26
page 0004

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: कौस्तुभः
Root: कौस्तुभ
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ विष्णोः मणिः
Meaning(s):
⇒ Jewel on the breast of Viṣhṇu
Shloka(s):
1|1|17|1 ► कौस्तुभोऽस्स मणिर्लक्ष्म श्रीवत्सोनन्दकस्त्वसिः। (स्वर्गकाण्डः/आदिदेवाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|1|17|1 ⇢ कौस्तुभः (कौस्तुभ) (पुं) ⇒ Jewel on the breast of Viṣhṇu ⇒ विष्णोः मणिः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ रत्नम्
स्व_स्वामीसंबन्धः ➡ विष्णुः
जातिः ➡ अलौकिकाचलनिर्जीववस्तु
    

Mahabharata

English

Kaustubha,  the jewel of Kṛshṇa (Vishṇu). § 28 (Amṛtamanthana): I,  18,  1147 (maṇir divyaḥ,  emerged when the gods churned the milky ocean).--§ 521 (Draupadīharaṇap.): III,  263,  15533 (ºbhūshaṇa,  sc. Kṛshṇa).--§ 562 (Bhagavadyānap.): V,  94,  3343 (maṇiṃ,  worn by Kṛshṇa).-§ 564 (Mātalīyop.): V,  102,  3613 (maṇiratnaṃ,  arose at the churning of the [milky]
ocean).--§ 608 (Karṇap.): VIII,  46,  2181 (atyarthaṃ bhrājate Kṛshṇe Kºs tu maṇis tataḥ)
 76,  †3855 (urasi--sc. Kṛshṇa's--Kºñ ca jājvalyamānaṃ).--§ 637 (Rājadh.): XII,  45,  1546 (ºenorasisthena maṇinābhirājitaṃ,  sc. Kṛshṇa). Cf. Kirīṭa-Kaustubhadhara.

पुराणम्

English

कौस्तुभ / KAUSTUBHA. A brilliant precious stone. It is mentioned in agni purāṇa,  Chapter 3
 vālmīki rāmāyaṇa Bālakāṇḍa sarga 45,  Stanza 39 and mahābhārata,  Ādi Parva that this precious stone floated up at the time of the churning of the sea of Milk. This jewel which originated from the ghee in the sea of Milk,  was worn on the breast by viṣṇu. “This divine jewel called kaustubha came up in the middle of ghee and stayed in the breast of viṣṇu,  spreading its rays everywhere.” (M.B. Ādi Parva,  Chapter 18,  Stanza 37).
KAUTHUMI. Son of a Brahmin named hiraṇyanābha. Once this Brahmin youth went to the hermitage of King janaka and entered into a controversy with the Brahmins there. In the argument Kauthumi became angry and killed a Brahmin. From that day he became a leper. The sin of brahmahatyā (murder of Brahmin) also followed him. Finally according to the advice of his father he worshipped the sun God,  with Śrāvyasaṁjñakasūkta (a spell or incantation) and by the blessing of the Sun God he got deliverance from the sin of brahmahatyā and the disease of leprosy. (bhaviṣya purāṇa,  brāhma Parva).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 कौस्तुभः,  पुं,
   (कुं भुवं स्तुभ्नाति व्याप्नोति इति । कुस्तुभःसागरः तत्र भव इत्यण् । यद्वा,  कुं भूमिं जग-दित्यर्थः स्तुभते व्याप्नोति सर्व्वमाक्रम्य तिष्ठतीतिभावः । क्रुस्तुभो विष्णुः तंस्यायं मणिरित्यण् ।)स्वनामख्यातो विष्णुवक्षःस्थो मणिः । इत्यमरः१ । १ । ३० ॥
 (यथा,  भागवते । ८ । ८ । ५ ।“कौस्तुभाख्यमभूद्रत्नं पद्मरागो महोदधेः ।तस्मिन् हरिः स्पृहां चक्रे वक्षोऽलङ्करणे मणौ” ॥
“कौस्तुभस्तु महातेजाः कोटिसूर्य्यसमप्रभः ।इदं किमुत वक्तव्यं प्रदीपाद्दीप्तिमानिति” ॥
इति भागवतामृतम् ॥
 मुद्राविशेषः । यथा,  --“अनामाङ्गुष्ठसंलग्ना दक्षिणस्य कनिष्ठिका ।कनिष्ठयान्यया बद्धा तर्जन्या दक्षया तथा ॥
वामानामाञ्च बध्नीयात् दक्षिणाङ्गुष्ठमूलके ।अङ्गुष्ठमध्यमे भूयः संयोज्य सरलाः पराः ।चतस्रोऽप्यग्रसंलग्ना मुद्रा कौस्तुभसंज्ञिका” ॥
इति तन्त्रसारः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 कौस्तुभ पु०
  कु भूमिं स्तुम्नाति कुस्तुभोजलधिः तत्र भवःअण् । विष्णोर्वक्षःस्थे “कौस्तुभस्तु महातेजाः कोटि-सूर्य्यसमप्रभः” इत्युक्तलक्षणे मणिभेदे । तस्य समुद्रादुत्-पत्तिकथा हरिवं० २२ अ०“सुरासुरगणाः सर्वे सहिता लवणाम्भसः । मन्दरंपुष्करंकृत्वा नेत्रं वासुकिमेव च । समाः सहस्नं मथितं जगमोषधिभिः सह । क्षीरभूतं समायोगादमृतं समपद्यत!तज्जह्रुरसुराः पूर्वमाक्रान्ता लोभमन्थुना । तदा पश्चाज्जह्रुर्द्देवाः कामतेजोबलान्विताः । धन्वन्तरिस्तथा मद्यंश्रीर्द्देवीकौस्तुभोमणिः । शशाङ्को विमलश्चापि समुत्तस्थवमन्ततः” । “ततः शतसहस्रांशुर्म्मथ्यमानात्तु सागरात् ।प्रसन्नात्मा समुत्पन्नः सोमः शीतांशुरुज्ज्वलः । श्रीरनन्तरमुत्पन्ना घृतात् पाण्डुर वासिनो । सुरा देवी समुत्पन्नातुरगः पाण्डरस्तथा । कौस्तुभस्तु मणिर्द्दिव्यौत्पन्नोघृतसम्भवः । मरीचिविकचः श्रीमान् नारायण उरो-गतः” भा० आ० १८ अ० “उच्चैः श्रवाहयश्रेष्ठो मणिरत्नञ्चकौस्तुभम्” रामा० उक्तेः क्रीवत्वमपि“कौस्तुभाख्यमपांसारं बिभ्राणं वृहतोरसा” “सकौस्तुभंह्रेपयतीव वक्षः” रघुः । २ तैलभेदे न०
  “वृतार्थे गोघृतंग्राह्यं तदभ बे तु माहिषम् । आज्यं,  वा तदभावे तुसाक्षात्तैलं ग्रहीष्यते । तैलाभावे ग्रहीतव्यं तैलं जर्त्ति-लसम्भवम् । तदभावेऽतसोस्नेहं कौस्तुभं सर्षपोद्भवम् ।वृक्षस्नेहोऽथवा ग्राह्यः पूर्व्वाभावे परःपरः” कर्कधृतं म-ण्डनवाक्यम् । कौस्तुभमित्यत्र कौसुम्भमिति पाटस्तु स-म्यक् । ३ तन्त्रोक्ते मुद्राभेदे “अनामाङ्गुष्ठसंलग्ना दक्षिणस्यकनिष्ठिका । कनिष्ठयान्यया बद्धा तर्ज्जन्या दक्षयातथा । वामानामाञ्च बध्नीयात् दक्षिणाङ्गुष्ठमूलके । अङ्गु-ष्ठमध्यके भूयः संयेज्य सरलाः पराः । चतस्रोऽप्यत्रसंलग्ना मुद्रा कौस्तुभसंज्ञिका” तन्त्रसारः ।

Capeller

German

 कौस्तुभ m.
  n.
  ein best. mythischer Edelstein. 

Burnouf

French

 कौस्तुभ कौस्तुभ m.
  (कुस्तुभ) le joyau que Kṛṣṇa
porte sur la poitrine.

Stchoupak

French

 कौस्तुभ-
 m.
  nt. n.
  d'un bijou mythique obtenu par le barattement de
l'océan et qui orne la poitrine de Viṣṇu ou de Kṛṣṇa.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.