| YouTube Channel

कोष्ठ (koSTha)

 
शब्दसागरः
English
कोष्ठ
mfn.
(-ष्ठः-ष्ठा-ष्ठं) Own.
m.
(-ष्ठः)
1. A granary, a place in which
grain is kept.
2. A treasury.
3. An apartment.
4. Any viscus, as the
heart, lungs, stomach, bowels, &c.
E.
कुष् to issue, थन् Unadi
aff.
Capeller Eng
English
कोष्ठ
m.
the bowels or the belly (also
n.
), a kind of
vessel or pot
n.
store-room, surrounding wall.
Yates
English
कोष्ठ (ष्ठं) 1.
m.
A granary.
Spoken Sanskrit
English
कोष्ठ - koSTha -
m.
- cyst [ Med., Biol. ]
विषाणी - viSANI -
f.
- cystine [ Biochem. (found in horn, etc) ]
विषाणिन - viSANina -
m.
- cysteine [ Biochem. (found in horn, etc) ]
बस्तिकोप - bastikopa -
m.
- cystitis [ Med. ]
सितस्फोट - sitasphoTa -
m.
- cystopus [ Bot. (cause white blisters on leaves) ]
विषाणिनिक - viSANinika -
adj.
- cysteinic
कोष्ठ-भित्ति - koSTha-bhitti -
f.
- cyst wall [ Zool. ]
कोशाश्म - kozAzma -
m.
- cystolith [ Bot. ]
पित्ताशय-प्रणाली - pittAzaya-praNAlI -
f.
- cystic duct [ Zool. (duct from the gall-bladder) ]
कोष्ठडिम्भ - koSThaDimbha -
m.
- cysticercus [ Zool. ]
पित्ताशय-प्रणाली - pittAzaya-praNAlI -
f.
- cystic canal [ Zool. ]
विषाणिन उअदनीरेय - viSANina uadanIreya -
n.
- cysteine hydrochloride
यकृत्कोश - yakRtkoza -
n.
- cyst or membrane enveloping the liver
कोष्ठ - koSTha -
m.
- internalorgansofthebody
दशेन्द्रिय - dazendriya -
n.
- 10 organs
भग - bhaga -
m.
f.
n.
- female organs
व्यञ्जन - vyaJjana -
n.
- private organs
नियत - niyata -
n.
- organs of sense [ pl. ]
अवधृत - avadhRta -
n.
- organs of senses
पञ्चवर्ग - paJcavarga -
m.
- 5 organs of sense
उपस्थ - upastha -
m.
n.
- generative organs
द्वीन्द्रिय - dvIndriya -
n.
- 2 organs of sense
करणाधिप - karaNAdhipa -
m.
- lord of the organs
पटुकरण - paTukaraNa -
adj.
- having sound organs
प्रत्यगक्ष - pratyagakSa -
adj.
- having inner organs
कदिन्द्रिय - kadindriya -
n.
- bad organs of sense
इन्द्रियवर्ग - indriyavarga -
m.
- assemblage of organs
राजचिह्नक - rAjacihnaka -
n.
- organs of generation
चलेन्द्रिय - calendriya -
adj.
- having unsteady organs
षडायतन - SaDAyatana -
n.
- seats of the six organs
इन्द्रियविप्रतिपत्ति - indriyavipratipatti -
f.
- perversion of the organs
इन्द्रियग्राम - indriyagrAma -
m.
- assemblage of the organs
निरिन्द्रिय - nirindriya -
adj.
- having no organs of sense
कोष्ठ - koSTha -
m.
- innerroom
अन्तर्भूत - antarbhUta -
adj.
- inner
आभ्यन्तर - Abhyantara -
adj.
- inner
प्रत्यञ्च् - pratyaJc -
adj.
- inner
अभ्यन्तर - abhyantara -
n.
- inner
अन्तस्तम - antastama -
adj.
- innermost
हृद्य - hRdya -
adj.
- innermost
अन्तःप्रमोद - antaHpramoda -
m.
- inner joy
अन्तर्मोद - antarmoda -
m.
- inner joy
अन्तश्चक्षुस् - antazcakSus -
n.
- inner eye
ज्ञानचक्षुस् - jJAnacakSus -
n.
- inner eye
अन्तःशान्ति - antaHzAnti -
f.
- inner calm
अन्तरात्मन् - antarAtman -
m.
- inner self
अन्त - anta -
m.
- inner part
अभ्यन्तर - abhyantara -
n.
- inner part
उपरोधक - uparodhaka -
n.
- inner room
प्रकोष्ठ - prakoSTha -
m.
- inner court
अन्तःसार - antaHsAra -
m.
- inner store
अन्तःकरण - antaHkaraNa -
n.
- inner organ
अन्तर्युतक - antaryutaka -
n.
- inner shirt
कोष्ठ - koSTha -
m.
- storeroom
कोष्ठ - koSTha -
m.
- innerroom
कोष्ठ - koSTha -
m.
- room
कोष्ठ - koSTha -
m.
- internalorgansofthebody
कोष्ठ - koSTha -
m.
- cell [ computer ]
कोष्ठ - koSTha -
m.
- inner apartment
कोष्ठ - koSTha -
m.
- pot
कोष्ठ - koSTha -
m.
- kind of pan
कोष्ठ - koSTha -
m.
- property
कोष्ठ - koSTha -
m.
- cabin
कोष्ठ - koSTha -
m.
- window [ computer ]
कोष्ठ - koSTha -
m.
- shell of anything
कोष्ठ - koSTha -
m.
- any one of the viscera of the body
कोष्ठ - koSTha -
m.
- bowels
कोष्ठ - koSTha -
m.
- store-room
कोष्ठ - koSTha -
m.
- night
कोष्ठ - koSTha -
m.
- cyst [ Med., Biol. ]
कोष्ठ - koSTha -
m.
n.
- granary
कोष्ठ - koSTha -
m.
n.
- treasury
कोष्ठ - koSTha -
n.
- surrounding wall
कोष्ठ - koSTha -
n.
- any enclosed space or area
कोष्ठ - koSTha -
n.
- chess square
कोष्ठ-भित्ति - koSTha-bhitti -
f.
- cyst wall [ Zool. ]
कोष्ठ - koSTha -
m.
- cell [ computer ]
जङ्गम दूरवाणी - jaGgamadUravANI -
f.
- cellphone
कक्षसङ्केत - kakSasaGketa -
m.
- celladdress [ computer ]
कोष्ठसङ्केत - koSThasaGketa -
m.
- celladdress [ computer ]
वर्तमानकक्ष - vartamAnakakSa -
m.
- currentcell [ computer ]
अङ्कीयचरदूरवाणी - aGkIyacaradUravANI -
f.
- digitalcellularphone [ computer ]
अङ्कीयजङ्गमदूरवाणी - aGkIyajaGgamadUravANI -
f.
- digitalcellularphone [ computer ]
अङ्कीयक्षेत्रीयदूरवाणी - aGkIyakSetrIyadUravANI -
f.
- digitalcellularphone [ computer ]
सक्रियकक्ष - sakriyakakSa -
m.
- activecell(spreadsheetfeature) [ computer ]
कोशा - kozA - f - cell [ Biol., Elec. ]
कुटी - kuTI -
f.
- cell
मथिका - mathikA -
f.
- cell
कक्ष - kakSa -
m.
- cell
लयन - layana -
n.
- cell
शयनासन - zayanAsana -
n.
- cell
कोशावान - kozAvAna -
adj.
- celled [ having cells ]
कोशास्थ - kozAstha -
adj.
- celled [ enclosed in cell ]
गुप्ति - gupti -
f.
- cellar
गृहावट - gRhAvaTa -
m.
- cellar
पोट - poTa -
m.
- cellar
Wilson
English
कोष्ठ
mfn.
(-ष्ठः-ष्ठा-ष्ठं) Own.
m.
(-ष्ठः)
1 A granary, a place in which grain is kept.
2 A treasury.
3 An apartment.
4 Any viscus, as the heart, lungs, stomach, bowels, &c.
E.
कुष to issue, थन् Uṇādi
aff.
Apte
English
कोष्ठ [kōṣṭha],
a.
[कुष्-थन्
Uṇ.*
2.4] Own.
ष्ठः Any one of the viscera of the body, such as the heart, lungs
&c.
The belly, abdomen
आकोष्ठं ज्यां समुत्कृष्य
Bhāg.*
1. 83.22.
An inner apartment.
A granary, storeroom
कन्दुः कोष्ठः कुशूलः Mbh. on
P.
I.2.45. etc.
ष्ठम् A surrounding wall
Bhāg.*
4.28.56.
The shell of anything.
Comp.
अगारम् a storehouse, store room
पर्याप्तभरितकोष्ठागारं मांसशोणितैर्मे गृहं भविष्यति
Ve.*
3
Ms.*
9.28.
a treasury.
अगारिकाः an animal living in a shell.
the manager of a store-room. -अग्निः the digestive faculty, gastric juice
कोष्ठाग्निर्नाम अशितपीत- लेह्यचोष्यं पचतीति Garbha.
Up.*
5.
पालः a treasurer, store-keeper.
a guard, watch.
a constable (resembling the modern municipal officer). -शुद्धिः
f.
evacuation of the bowels.
Apte 1890
English
कोष्ठ a. [कुष्-थन् Uṇ. 2. 4] Own.
ष्ठः 1 Any one of the viscera of the body, such as the heart, lungs &c.
2 The belly, abdomen.
3 An inner apartment.
4 A granary, store-room.
ष्ठं 1 A surrounding wall.
2 The shell of anything.
Comp.
अगारं {1} a store-house, store room
पर्याप्तभरितकोष्ठागारं मांसशोणितैर्मे गृहं भविष्यति Ve. 3
Ms. 9. 280. {2} a treasury.
अगारिकः {1} an animal living in a shell. {2} the manager of a store-room.
अग्निः the digestive faculty, gastric juice.
पालः {1} a treasurer, storekeeper. {2} a guard, watch. {3} a constable (resembling the modern municipal officer).
शुद्धिः f. evacuation of the bowels.
Monier Williams Cologne
English
कोष्ठ
m.
(√ कुष्?
probably related to कुक्षि॑ and को॑श), any one of the viscera of the body (particularly the stomach, abdomen),
MBh.
Suśr.
&c.
कोष्ठ mn. (अस्,
L.
अम्) a granary, store-room,
MBh.
BhP.
(ifc. f(आ). )
a treasury,
W.
कोष्ठ
m.
an inner apartment,
L.
the shell of anything,
W.
a kind of pan, pot,
Kauś.
Pat.
Car.
Bhpr.
कोष्ठ
m.
property (or
mfn.
‘own’),
L.
कोष्ठ
m.
night,
L.
कोष्ठ
n.
a surrounding wall,
BhP.
iv, 28, 57
any enclosed space or area, chess square,
VarBṛS.
liii, 42
Hcat.
Tithyād.
KātyŚr.
, Sch.
Monier Williams 1872
English
कोष्ठ कोष्ठ, अस्, m. (fr. rt. कुष्
probably
related to कुक्षि and कोश), any one of the viscera
of the body, as the stomach, heart, lungs, &c., but
particularly the stomach
the belly, bowels, abdomen
an inner apartment
a granary, a place in which grain
is kept, a store-room, a treasury
(अम्), n. a sur-
rounding wall
a kind of vessel
the shell of any-
thing
(अस्, आ, अम्), own.
—कोष्ठ-कोटि, इस्, m.,
N. of an attendant of Śiva.
—कोष्ठ-पाल, अस्, m.
a municipal officer, a constable
a watch, a guard,
the watch of a city
a storekeeper, a treasurer.
—कोष्ठ-वत्, आन्, m., N. of a mountain.
—कोष्-
ठ-शुद्धि, इस्, f. dejection by stool, evacuation of
the bowels.
—कोष्ठागार (°ठ-अग्° or आग्°), अस्,
अम्, m. n. a store-room, a store
a treasury.
—कोष्ठागारिक, अस् or (?), m. or f. (?), a kind
of animal, any animal living in a shell.
—कोष्ठा-
गारिन्, ई, m. a kind of poisonous insect.
—कोष्-
ठाग्नि (°ठ-अग्°), इस्, m. the digestive faculty, the
gastric juice.
—कोष्ठी-प्रदीप, अस्, m., N. of a
work on astronomy.
Macdonell
English
कोष्ठ koṣṭha,
m.
entrails, stomach, abdomen
🞄n. store-room
encircling wall
-agāra, 🞄n. store-house, granary
-agni,
m.
fire of 🞄the stomach, i. e. of digestion.
Benfey
English
कोष्ठ कोष्ठ,
I.
m.
The stomach,
MBh. 14, 570.
II.
m.
and
n.
1. A
granary.
2. A store-room, MBh. 2,
201.
III.
n.
A wall, Bhāg. P. 4, 28, 56.
Apte Hindi
Hindi
कोष्ठः
पुं*
- कुष् - थन्
"हृदय, फेफड़ा आदि शरीर के भीतरी अंग या आशय "
कोष्ठः
पुं*
- कुष् - थन्
"पेट, उदर"
कोष्ठः
पुं*
- कुष् - थन्
आभ्यन्तर कक्ष
कोष्ठः
पुं*
- कुष् - थन्
"अन्नभण्डार, अन्न का कोठा"
कोष्ठम्
नपुं*
- कुष् - थन्
चहारदीवारी
कोष्ठम्
नपुं*
- कुष् - थन्
किसी फल का कड़ा छिलका
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कोष्ठ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮನೆಯ ಒಳಕೊಠಡಿ
कोष्ठ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೊಟ್ಟೆಯ ಒಳಭಾಗ /ಒಳಹೊಟ್ಟೆ
कोष्ठ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಗ್ರಾಣ /ಕಣಜ /ಧಾನ್ಯವನ್ನು ತುಂಬುವ ಮನೆ
निष्पत्तिः - > कुष (निष्कर्षे) - "थन्" (उ० २-४)
कोष्ठ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗಿನ ಅಂಗಗಳು /ಕರುಳು ಯಕೃತ್ತು ಹೃದಯ ಮುಂತಾದುವುಗಳು
कोष्ठ
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತನ್ನದಾದ /ಸ್ವಂತವಾದ
विस्तारः - > "कोष्ठः कुसूले चात्मीये मध्ये कुक्षेर्गृहस्य च" - मेदि० "कुक्षेरन्तर्गृहस्यान्तः कुसूले कोषमस्त्रियाम्" - नानार्थर०
L R Vaidya
English
kozWa {% (I) m. %} 1. Any one of the viscera of the body
2. the belly, abdomen
3. an inner apartment
4. a granary, a storeroom.
kozWa {% (II) n. %} 1. A surrounding wall
2. the shell of anything.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
४, अपस्, अब्धि, अम्बु, अम्बुधि, अम्बुनिधि, अम्भोधि, अम्भोनिधि, अय, अर्णव, आप, आम्नाय, आय, आश्रम, उदधि, उदन्वान्, उपाय, कषाय, कृत, केन्द्र, कोष्ठ, गति, जल, जलधि, जलनिधि, तुरीय, तुर्य, तोय, दिक्, दिश्, दिशा, ध्यान, नदी, निगम, निम्नगेश, नीरधि, नीरनिधि, पयोधि, पयोनिधि, पाथ, पाथोधि, पितामहास्य, प्रणिम्नगेश, बन्ध, बन्धु, ब्रह्मोद्भव, महोर्मि, महोर्मिक, माल, युग, लवणोद, लोकपाल, वर्ण, वारिधि, वारिनिधि, वार्धि, विषधि, विषनिधि, वेद, श्रुति, सञ्ज्ञा, समुद्र, सलिलाकर, सागर, सुख
Edgerton Buddhist Hybrid
English
koṣṭha(ka), see caraṇa-, dvāra-k°.
Indian Epigraphical Glossary
English
koṣṭha (IE 7-1-2), ‘four’. Cf. koṣṭhaka.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
khang pa'i nang
१) अन्तरगृह २) कोष्ठ
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
कोष्ठ
कोष्ठ, अन्तर्देह
अन्तर्देहेऽपि कोष्ठः स्याच्चत्वरं प्राङ्गणेऽपि
verse 5.1.1.817
page 0094
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कोष्ठः,
पुं,
(कुष् निष्कर्षे + “उषिकुषिगतिभ्यस्थन्” ।उणां इति थन् ।) कुसूलः (यथा, महाभारते ६८ ।“कच्चित् कोषश्च कोष्ठश्च वाहनं द्वारमायुधम् ।आयश्च कृतकल्याणैस्तव भक्तैरनुष्ठितः”
)गृहमध्यम् (यथा, भागवते १० १७ ।“सा वानरेन्द्रबलरुद्धविहारकोष्ठ-श्रीद्वारगोपुरसदोभलभीविटङ्का
)कुक्षिमध्यम् यथा, वैद्यके ।“स्थानान्यामाग्निपक्वानां मूत्रस्य रुधिरस्य ।हृदूण्डुकः फुष्फुषश्च कोष्ठ इत्यभिधीयते”
“कोष्ठः पुनरुच्यते महास्रोतः शरीरमध्यं महा-निम्नमामपक्वाशयश्चेति पर्य्यायशब्दैस्तन्त्रे सरोग-मार्ग आभ्यन्तरः”
“वीसर्पश्वयथुगुल्मार्शो विद्र-ध्यादयः कोष्ठमार्गानुसारिणो भवन्ति रोगाः”
इति चरके सूत्रस्थाने ११ अध्याये
कोष्ठाङ्गानियथा, --“सप्तचाधाराः रक्तस्यास्य क्रमात् परे ।कफामपित्तपक्वानां वायोर्मूत्रस्य स्मृताः
गर्भाशयोऽष्टमः स्त्रीणां पित्तपक्वाशयान्तरे ।कोष्ठाङ्गानि स्थितान्येषु हृदयं क्लोमफुष्फषम्”
इति वाभटे शारीरस्थाने अः
पञ्चदशकोष्ठाङ्गानि तद्यथा, “नाभिश्च हृदयञ्च क्लोम चयकृच्च प्लीहा वुक्कौ वस्तिश्च पुरीषाधार-श्चामाशयश्चेति पक्वाशयश्चोत्तरगुदञ्चाधरगुदञ्चक्षुद्रान्त्रञ्च स्थूलान्त्रञ्च वपावहनञ्चेति” इति चचरके शारीरस्थाने अध्याये
उदरम् यथा, भागवते १८ ५३ ।“पतिं भार्य्योपतिष्ठेत ध्यायेत् कोष्ठगतञ्च तम्”
नाभेरुपरिस्थितमणिपूरपद्मम् यथा, तत्रैव ।४ २३ १४ ।“संपीड्य पायुं पाष्णिर्भ्यां वायुमुत्सारयन् शनैः ।नाभ्यां कोष्ठेष्ववस्थाप्य हृदुरःकण्टशीर्षणि”
प्राकारः यथा, भागवते २८ ५६ ।“पञ्चारामं नवद्वारमेकपालं त्रिकोष्ठकम् ।षट्कुलं पञ्चविपणं पञ्चपृकृति स्त्रीधवम्”
अत्र टीकाचूर्णी त्रिकोष्ठकं त्रिप्राकारमित्याह
तन्त्रोक्तमन्त्रदीक्षाप्रकरणे अकथहादिचक्रचतुः-पार्श्वस्थितरेखाचतुष्कयुतस्थानभेदः
) आत्मीयेत्रि इति मेदिनी
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कोष्ठ
पु०
कुष--थन् गृहमध्ये, उदरमध्ये, धान्यादिस्था-पने कुशूले (कुठी) आत्मींये
त्रि०
मेदि० “स्था-नान्यामाग्निपक्वानां मूत्रस्य रुधिरस्य हृदुण्डुकःपुप्पुषश्च कोष्ठैत्यभिधीयते” सुश्रुतोक्ते आमाग्निपक्वमूत्ररुधिरस्थाने “प्रवाहिका शिरः शूलं कोष्ठशूलञ्च दारुणम्”“चले दोषे मृदौ कोष्ठे नेक्षेतात्र बलं नृणाम्” सुश्रु० “भुक्तंभुक्तमिदः कोष्ठे कथमन्नं विपच्यते” भा० आश्र० ५७ श्लो०“पतिं भार्य्योपतिष्ठेत ध्यायेत् कोष्ठगतं यथा” भा० भी०६ १८ ५२ अकथहादिचक्रचतुःपार्श्वस्थरेखाचतु-ष्कान्विते स्थानभेदे अकथहशब्दे ३८ पृ० उदा० पदेस्थानमात्रे “पञ्चारामं नवद्वारमेकपालं त्रिकोष्ठकम् यत्पञ्चविपणम् क्षेत्रं पञ्चप्रकृतिस्त्रीधरम् पञ्चेन्द्रियार्थाआरामा द्वारः प्राणा नव प्रमो! तेजोऽबन्नानि कोष्ठानिकुलमिन्द्रियसंग्रहः विपणस्तु क्रियाशक्तिर्भूतप्रकृतिर-व्यया” भाग० २८ ५१ ५२ ५२ कुशूले “जरत्कोष्ठाद्-व्रीहीञ्छर्कराभिमिश्रानाहरति” कौषीतकिब्रा०
Capeller
German
कोष्ठ
m.
(n. ) eingeweide, Unterleib
n.
Vorratskammer
Ringmauer.
Burnouf
French
कोष्ठ कोष्ठ
m.
grenier
appartement.
Viscère, en
général
poitrine.
कोष्ठ कोष्ठ a. propre, particulier.
Stchoupak
French
कोष्ठ-
m.
viscère
estomac, abdomen
nt. grenier, magasin de
provisions
mur d'enceinte
-क- nt. ifc. mur d'enceinte
-ई-कृ-
entourer, enfermer.
कोष्ठागार- nt. trésorerie, magasin.
कोष्ठाग्नि- (feu dans l'abdomen)
m.
pouvoir digestif.