| YouTube Channel

कोशः (kozaH)

 
Apte 1890
English
कोशः,
शं (षः,
षं) [कुश्(ष्) आधारादौ घञ् कर्तरि अच् वा Tv.] 1 A vessel for holding liquids, a pail.
2 A bucket, cup.
3 A vessel in general.
4 A box, cupboard, drawer, trunk.
5 A sheath, scabbard.
6 A case, cover, covering.
7 A store, mass
Ms. 1. 99.
8 A store-room.
9 A treasury, an apartment where money is kept
Ms. 8. 419.
10 Treasure, money, wealth
निःशेषविश्राणितकोषजातं R. 5. 1
(fig. also)
कोशस्तपसः K. 45.
11 Gold or silver wrought or unwrought.
12 A dictionary, lexicon, vocabulary.
13 A closed flower, bud
सुजातयोः पंकजकोशयोः श्रियं R. 3. 8, 13. 29
इत्थं विचिंतयति कोशगते द्विरेफे हा हंत हंत नलिनीं गज उज्जहार Subhāṣ.
14 The stone of a fruit.
15 A pod.
16 A nut-meg, nut-shell.
17 The cocoon of a silkworm
Y. 3. 147.
18 Vulva, the womb.
19 An egg.
20 A testicle or the scrotum.
21 The penis.
22 A ball, globe.
23 (In Vedānta phil.) A term for the five vestures (sheaths or cases) which successively make the body, enshrining the soul.
24 (In law) A kind of ordeal
cf. Y. 2. 112.
25 A house.
26 A cloud.
27 The interior of a carriage.
28 A kind of bandage or ligature (in surgery).
29 An oath.
शी (षी) 1 A bud.
2 A seed-vessel.
3 The beard of corn.
4 A shoe, sandal (पादुका).
Comp.
अधिपतिः,
अध्यक्षः {1} a treasurer, pay-master
(cf. the modern ‘minister of finance’). {2} an epithet of Kubera.
अगारः,
रं a treasury, store-room.
कारः {1} one who makes scabbards. {2} a lexicographer. {3} the silk-worm while in the cocoon. {4} a chrysalis.
कारकः a silk-worm.
कृत् m. a kind of sugar-cane.
गृहं a treasury, store-room
R. 5. 29.
ग्रहणं undergoing an ordeal.
चंचुः the (Indian) crane.
नायकः,
पालः {1} a treasurer. {2} An epithet of Kubera.
पेटकः,
कं a chest in which treasure is kept, coffer.
फलं {1} a kind of perfume. {2} a nutmeg.
वसिन् m. an animal living in a shell, a chrysalis.
वृद्धिः f. {1} increase of treasure. {2} enlargement of the scrotum.
शायिका a clasped knife, a knife lying in a sheath.
शुद्धिः f. purification by ordeal.
स्कृत् m. a silk-worm.
स्थ a. incased, sheathed. (
स्थः) an animal living in a shell (as a snail).
हीन a. deprived of riches, poor.
Apte Hindi
Hindi
कोशः
पुं*
 - कु - वि - दृ - अण्
"तरल पदार्थों को रखने का बर्तन, बाल्टी"
कोशः
पुं*
 - "कुश् - घञ्, अच् वा"
"डोल, कटोरा"
कोशः
पुं*
 - "कुश् - घञ्, अच् वा"
पात्र
कोशः
पुं*
 - "कुश् - घञ्, अच् वा"
"संदूक, डोली, दराज, ट्रंक"
कोशः
पुं*
 - "कुश् - घञ्, अच् वा"
"म्यान, आवरण"
कोशः
पुं*
 - "कुश् - घञ्, अच् वा"
"पेटी, ढकना, ढक्कन"
कोशः
पुं*
 - "कुश् - घञ्, अच् वा"
"भण्डार, ढेर"
कोशः
पुं*
 - "कुश् - घञ्, अच् वा"
भण्डारगृह
कोशः
पुं*
 - "कुश् - घञ्, अच् वा"
"खजाना, रुपया पैसा रखने का स्थान"
कोशः
पुं*
 - "कुश् - घञ्, अच् वा"
"निधि, रुपया, दौलत"
कोशः
पुं*
 - "कुश् - घञ्, अच् वा"
"सोना, चाँदी"
कोशः
पुं*
 - "कुश् - घञ्, अच् वा"
"शब्दकोश, शब्दार्थ संग्रह, शब्दावली"
कोशः
पुं*
 - "कुश् - घञ्, अच् वा"
"अनखिला फूल, कली"
कोशः
पुं*
 - "कुश् - घञ्, अच् वा"
किसी फल की गिरी
कोशः
पुं*
 - "कुश् - घञ्, अच् वा"
फली
कोशः
पुं*
 - "कुश् - घञ्, अच् वा"
"जायफल, कठोरत्वचा"
कोशः
पुं*
 - "कुश् - घञ्, अच् वा"
रेशम का कोया
कोशः
पुं*
 - "कुश् - घञ्, अच् वा"
"झिल्ली, गर्भाशय"
कोशः
पुं*
 - "कुश् - घञ्, अच् वा"
अण्डा
कोशः
पुं*
 - "कुश् - घञ्, अच् वा"
"अण्डकोश, फोते"
कोशः
पुं*
 - "कुश् - घञ्, अच् वा"
शिश्न
कोशः
पुं*
 - "कुश् - घञ्, अच् वा"
"गेंद, गोला"
कोशः
पुं*
 - "कुश् - घञ्, अच् वा"
"पाँच कोष जो सब मिलकर शरीर रचना करते हैं - जिसमें आत्मा निवास करती है, अन्नमय, प्राणमय आदि"
कोशः
पुं*
 - "कुश् - घञ्, अच् वा"
एक प्रकार की अपराधियों की अग्निपरीक्षा
कोशः
पुं*
 - "कुश्+घञ्, अच् वा"
कमल का परिच्छद
कोशः
पुं*
 - "कुश्+घञ्, अच् वा"
माँस का टुकड़ा
कोशः
पुं*
 - "कुश्+घञ्, अच् वा"
वह प्याला जिसमें युद्धविराम के सन्धिपात्र को सत्यांकित करने के चिह्न स्वरूप पेय पदार्थ उडेला जाता है
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 निधिः, कोशः
noun
महार्हाणां अथवा दुर्लभानां वस्तूनां सञ्चयः।
"तस्य गृहे पुरातनानां मुद्राणाम् अलङ्काराणा च निधिः अस्ति। "
Synonyms:
 कवचम्, पेशिका, कञ्चुकः, क्बुः, कम्बुकः, कम्बोजः, कोशः
noun
तद् उपरितनः स्तरः यस्मिन् कश्चन फलं जीवं वा वर्तते।
"बादामफलस्य उपरि कवचं वर्तते।"
Synonyms:
 कोषः, कोशः, पेशी
noun
यस्मिन् वस्तुनि निवेशयति।
"काङ्गारुनाम्नां पशूनाम् उदरे प्राकृतिकः कोषः अस्ति।"
Synonyms:
 कोशः, कोषः, निधिः
noun
सञ्चितं धनम् ज्ञानादयः वा।
"कोशस्य व्ययः उचिते स्थाने कर्तव्यः।"
Synonyms:
 कोशः
noun
तन्तुवायस्य गृहम्।
"तन्तुवायः स्वमुखलालारूपतन्तुभिः आत्मानं वेष्टयित्वा कोशं करोति तत्र एव वसति।"
Synonyms:
 कोष्ठः, कोष्ठकम्, कोशः
noun
धान्यादि-सञ्चयनार्थे पात्रम्।
"कृषकः कोष्ठे धान्यानि सञ्चयति।"
Synonyms:
 कोशागारम्, कोषः, कोशः, भण्डारः, कोषागारम्
noun
तत् स्थानं यत्र मूल्यवत्वस्तूनि स्थाप्यन्ते।
"स्तेनेन कोशागारे स्थापितं सर्वं धनं नीतम्।"
Synonyms:
 शब्दकोशः, शब्दकोषः, कोशः, कोषः, अभिधानम्
noun
सः कोशः यस्मिन् शब्दाः सार्थं तथा च यथाक्रमं सङ्कलिताः।
"हिन्दीभाषायां शब्दकोशानां सङ्ख्या अधिका नास्ति।"
Synonyms:
 कुक्षिः, कलहः, कोशः, छदनम्, पिच्छा, पिधानम्, पिधानकम्
noun
सः स्यूतः यस्मिन् अस्यादीनि शस्त्राणि स्थापयित्वा शरीरे धारयन्ति।
"असिः कुक्ष्यां स्थापय।"
Synonyms:
 आवरणम्, कोशः
noun
येन वस्तु आच्छादयति।
"आवरणेन वस्तुनः रक्षणं भवति।"
Synonyms:
 मेघः, अभ्रमम्, वारिवाहः, स्तनयित्नुः, बलाबकः, धाराधरः, जलधरः, तडित्वान्, वारिदः, अम्बुभृत्, घनः, जीमूतः, मुदिरः, जलमुक्, धूमयोनिः, अभ्रम्, पयोधरः, अम्भोधरः, व्योमधूमः, घनाघनः, वायुदारुः, नभश्चरः, कन्धरः, कन्धः, नीरदः, गगनध्वजः, वारिसुक्, वार्मुक्, वनसुक्, अब्दः, पर्जन्यः, नभोगजः, मदयित्नुः, कदः, कन्दः, गवेडुः, गदामरः, खतमालः, वातरथः, श्नेतनीलः, नागः, जलकरङ्कः, पेचकः, भेकः, दर्दुरः, अम्बुदः, तोयदः, अम्बुवाबः, पाथोदः, गदाम्बरः, गाडवः, वारिमसिः, अद्रिः, ग्रावा, गोत्रः, बलः, अश्नः, पुरुभोजाः, वलिशानः, अश्मा, पर्वतः, गिरिः, व्रजः, चरुः, वराहः, शम्बरः, रौहिणः, रैवतः, फलिगः, उपरः, उपलः, चमसः, अर्हिः, दृतिः, ओदनः, वृषन्धिः, वृत्रः, असुरः, कोशः
noun
पृथ्वीस्थ-जलम् यद् सूर्यस्य आतपेन बाष्परुपं भूत्वा आकाशे तिष्ठति जलं सिञ्चति च।
"कालिदासेन मेघः दूतः अस्ति इति कल्पना कृता"
Synonyms:
 अण्डम्, डिम्बः, डिम्भः, कोशः, कोषः, पेशिः, पेशी
noun
मत्स्यपक्ष्यादिप्रादुर्भावककोषः।
"सः प्रतिदिनं कुक्कुट्याः अण्डम् अत्ति।"
Synonyms:
 पात्रम्, अमत्रम्, भाजनम्, भाण्चम्, कोशः, कोषः, पात्री, कोशी, कोषी, कोशिका, कोषिका
noun
मानवनिर्मितं तद् वस्तु यद् पाकाद्यर्थे तथा च अन्यवस्तूनां स्थापनार्थे उपयुज्यते।
"सः श्वानाय मृत्तिकया विनिर्मिते पात्रे दुग्धं पाययति।"
Synonyms:
 अण्डग्रन्थिः, वृषणः, मुष्कः, कोषः, कोषकः, कोशः, मुञ्चकः, तीक्ष्णम्
noun
पुरूषस्य अण्डकोशस्य सः ग्रन्थी यस्मात् शुक्रविन्दवः निःसरन्ति।
"अण्डग्रन्थेः विकारात् सः पिता न भवति।"
Synonyms:
 कोशः
noun
गाथायाः संकलनम् ।
"कोशस्य उल्लेखः कारण्डव्यूहे वर्तते"
Synonyms:
 कोशः
noun
ज्योतिषशास्त्रे द्वितीयं गृहम् ।
"कोशस्य उल्लेखः योगयात्रायां वर्तते"
Synonyms:
 कोशः
noun
ग्रहाणां युतिविशेषः ।
"कोशस्य उल्लेखः बृहत्संहितायां वर्तते"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कोशः,
पुं,
 (कुश्यते संश्लिष्यते । कुश संश्लेषणे +घञकर्त्तरि चेति अधिकरणादौ घञ् ।) अण्डम् ।इति शब्दरत्नावली ॥
कुष्यते आकृष्यते आय-स्थानेभ्यः कोषः । कुष ग निष्कर्षे घञ् कोषोमूर्द्धन्यान्तः तालव्यान्त इत्यन्ये । इति भरतः ।कृताकृतं हेमरूप्यम् । तत्पर्य्यायः । हिरण्यम्२ । इत्यमरः । २ । ९ । ९१ ॥
कृताकृतं हेम-रूप्यञ्च मिलितं प्रत्येकञ्च कोशादिद्वयवाच्यम् ।कृतमावर्त्तितं अकृतमाकरोत्थं चूर्णं घटिताघ-टितमिति स्वामी ॥
कृतमाभरणीकृतं अकृतंचूर्णादिरूपमाकरोत्थमिति केचित् । (आवरण-विशेषः । यथा, भागवते । २ । १ । ३४ ।“अव्यक्तमाहुर्हृदयं मनश्चस चन्द्रमाः सर्व्वविकारकोशः” ॥
मुकुलम् । यथा, रघौ । ३ । ८ ।“तिरश्चकार भ्रमराभिलीनयोःसुजातयोः पङ्कजकोशयोः श्रियम्” ॥
)