| YouTube Channel

कोविदारः (kovidAraH)

 
Apte
English
कोविदारः [kōvidārḥ] रम् [ram], रम्
N.
 of a tree
चित्तं विदारयति कस्य न कोविदारः
Ṛs.*
 3.6
U.*
 5.1. कोशः, -शम् (षः, -षम्) [कुश् (ष्) आधारादौ घञ् कर्तरि अच् वा Tv.]
A vessel for holding liquids, a pail.
A bucket, cup.
A vessel in general.
A box, cupboard, drawer, trunk
Rv.*
 6.47.23
स एष कोशो वसुधानस्तस्मिन्विश्वमिदं श्रितम् Ch.
Up.*
 3.15.1.
A sheath, scabbard
Ki.*
 17.45.
A case, cover, covering.
A store, mass
ईश्वरः सर्वभूतानां धर्मकोशस्य गुप्तये
Ms.*
 1.99.
A store-room.
A treasury, an apartment where money is kept
Ms.*
 8.419.
Treasure, money, wealth
निःशेषविश्राणितकोषजातम्
R.*
 5.1
(fig. also)
कोशस्तपसः
K.*
 45
कोशपूर्वाः सर्वारम्भाः Kau.
A.
 2.8.
Gold or silver wrought or unwrought.
A dictionary, lexicon, vocabulary.
A closed flower, bud
सुजातयोः पङ्कजकोशयोः श्रियम्
R.*
 3.8, 13.29
इत्थं विचिन्तयति कोशगते द्विरेफे हा हन्त हन्त नलिनीं गज उज्जहार Subhāṣ.
The stone of a fruit.
A pod.
A nut-meg, nut-shell.
The cocoon of a silk-worm
निजलालासमायोगात्कोशं वा कोश- कारकः
Y.*
 3.147.
Vulva, the womb.
An egg.
A testicle or the scrotum.
The penis.
A ball, globe.
(In Vedānta
phil.
 ) A term for the five (अन्न, प्राण, मनः, विज्ञान, आनन्द) vestures (sheaths or cases) which successively make the body, enshrining the soul.
(In law) A kind of ordeal
the defendant drinks thrice of the water after some idol has been washed in it
cf.
Y.*
 2.112.
A house.
A cloud.
The interior of a carriage.
A kind of bandage or ligature (in surgery).
An oath
कोशं चक्रतु- रन्योन्यं सखङ्गौ नृपडामरौ Rāj. T.2.326.
The pericarp of a lotus.
A piece of meat.
A cup used in the ratification of a treaty of peace
देवी कोशमपाययत् Rāj. T.7.8, 75, 459, 492.
शी (षी) A bud.
A seed-vessel.
The beard of corn.
A shoe, sandal (पादुका).
Comp.
 -अधिपतिः, -अध्यक्षः a treasure, paymaster
(cf. the modern 'minister of finance').
an epithet of Kubera. -अगारः, -रम् a treasurer, store-room.
कारः one who makes scabbards.
a lexicographer.
the silk-worm while in the cocoon
भूमिं च कोशकाराणाम्
Rām.*
 4.4.23.
a chrysalis.
sugar-cane. -कारकः a silk-worm.
Y.*
 3.147. -कृत्
m.
 a kind of sugar-cane.-गृहम् a treasury, store-room
R.*
 5.29. -ग्रहणम् undergoing an ordeal. -चञ्चुः the (Indian) crane.
नायकः, पालः a treasurer.
An epithet of Kubera. -पेटकः, -कम् a chest in which treasure is kept, coffer.
फलम् a kind of perfume.
a nutmeg. -वारि water used at an ordeal
Ks.*
 119.35, 42.-वासिन्
m.
 an animal living in a shell, a chrysalis.-वृद्धिः
f.
increase of treasure.
enlargement of the scrotum. -वेश्मन्
n.
 a treasury
भाण्डं च स्थापयामास तदीये कोषवेश्मनि
Ks.*
 24.133. -शायिका a clasped knife, knife lying in a sheath. -शुद्धिः
f.
 purification by ordeal. -स्कृm. a silk-worm
त्यजेत कोशस्कृदिवेहमानः
Bhāg.*
 7.6.13. -स्थa. incased, sheathed. (-स्थः) an animal living in a shell (as a snail). -हीन
a.
 deprived of riches, poor.
Apte 1890
English
कोविदारः,
रं N. of a tree
चित्तं विदारयति कस्य न कोविदारः Rs. 3. 6
U. 5. 1.
Apte Hindi
Hindi
कोविदारः
पुं*
 - "कु - विच्, तं वेत्ति - विद् - क"
"एक वृक्ष का नाम, कचनार"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कोविदारः, चमरिकः, कुद्दालः, युगपत्रकः, काञ्चनारः, कणकारकः, ताम्रपुष्पः, कुदारः, रक्तकाञ्चनः, विदलः
noun
विभूषणार्थम् उपयुज्यमानानां विविधवर्णयुक्तानां पुष्पाणां वृक्षः।
"वाटिकायां कोविदारस्य भिन्नप्रकारकाः वृक्षाः सन्ति।"
Synonyms:
 काञ्चनारः, कोविदारः, चमरिकः, कुद्दालः, युगपत्रकम्, कणकारकः, कान्तपुष्पः, करकः, कान्तारः, यमलच्छदः, काञ्चनालः, ताम्रपुष्पः, कुदारः, रक्तकाञ्चनः, विदालः, कुण्डली, रक्तपुष्पः, चम्पः, युगपत्रः, कनकान्तकः, कनकारकः, कर्बुदारः, गण्डारिः, गिरिजः, चमरिकः, ताम्रपुष्पकः, महापुष्पः, युग्मपर्णः, युग्मपत्रः, वरलब्धः, विदलः, शोणपुष्पकः, सत्काञ्चनारः, सिंहास्यः, हयवाहनसङ्करः, हयवाहनशङ्करः, सुवर्णारः, स्वल्पकेसरी, आस्फोतः, कषायः
noun
वृक्षविशेषः यस्य पुष्पाणि शोभनीयानि सन्ति।
"उद्यानपालः काञ्चनारस्य शाखां अधोगृहीत्वा पुष्पाणि विचिनोति।"
Synonyms:
 काञ्चनारः, कोविदारः, चमरिकः, कुद्दालः, युगपत्रकम्, कणकारकः, कान्तपुष्पः, करकः, कान्तारः, यमलच्छदः, काञ्चनालः, ताम्रपुष्पः, कुदारः, रक्तकाञ्चनः, विदालः
noun
काञ्चनारवृक्षस्य पुष्पम्।
"उद्यानपालः काञ्चनारस्य मालां विरचयति।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: कोविदारः
Root: कोविदार
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Mountain ebony (Bauhinia variegate) Tamil Kōvindāram
Shloka(s):
3|3|47|2 ► कोविदारे चमरिको रक्तपुष्पो युगच्छदः॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
3|3|48|1 ► काञ्चनारोऽप्यार्ग्वधे तु व्याघातश्चतुरङ्गुलः। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|47|2 ⇢ कोविदारः (कोविदार) (पुं) ⇒ Mountain ebony (Bauhinia variegate) Tamil Kōvindāram ⇒
➠ 3|3|47|2 ⇢ चमरिकः (चमरिक) (पुं) ⇒ Mountain ebony (Bauhinia variegate) Tamil Kōvindāram ⇒
➠ 3|3|47|2 ⇢ रक्तपुष्पः (रक्तपुष्प) (पुं) ⇒ Mountain ebony (Bauhinia variegate) Tamil Kōvindāram ⇒
➠ 3|3|47|2 ⇢ युगच्छदः (युगच्छद) (पुं) ⇒ Mountain ebony (Bauhinia variegate) Tamil Kōvindāram ⇒
➠ 3|3|48|1 ⇢ काञ्चनारः (काञ्चनार) (पुं) ⇒ Mountain ebony (Bauhinia variegate) Tamil Kōvindāram ⇒
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ वृक्षः
अमरकोशः
Sanskrit
Word: कोविदारः
Root: कोविदार
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ easily to be split
⇒ to be split with difficulty
⇒ one of the trees of paradise
⇒ Orchid tree [Bauhinia variegata - Bot.]
Shloka(s):
2|4|22|2 ► कोविदारे चमरिकः कुद्दालो युगपत्रकः॥ (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|4|22|2 ⇢ कोविदारः (कोविदार) (पुं) ⇒ easily to be split, to be split with difficulty, one of the trees of paradise, Orchid tree [Bauhinia variegata - Bot.]
➠ 2|4|22|2 ⇢ चमरिकः (चमरिक) (पुं) ⇒ Orchid tree [Bauhinia variegata - Bot.], growing in clusters resembling a chowrie
➠ 2|4|22|2 ⇢ कुद्दालः (कुद्दाल) (पुं)
➠ 2|4|22|2 ⇢ युगपत्रकः (युगपत्रक) (पुं)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ वृक्षः
जातिः ➡ वृक्षः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कोविदारः,
पुं,
 (कुं भुवं विदृणाति विदारयति भूमिंविदार्य्योद्भवतीत्यर्थः । दॄ + “कर्म्मण्यण्” । ३ ।२ । १ । इति अण् । ततः पृषोदरात् साधुः ।)रक्तकाञ्चनवृक्षः । तत्पर्य्यायः । चमरिकः २ कुद्दालः३ युगपत्रकः ४ । इत्यमरः । ३ । ४ । २२ ॥
काञ्चनारः ५ कणकारकः ६ कान्तपुष्पः ७ करकः८ कान्तारः ९ यमलच्छदः १० काञ्चनालः ११ताम्रपुष्पः १२ कुदारः १३ रक्तकाञ्चनः १४ । इतिजटाधरः ॥
विदलः १५ । इति शब्दरत्नावली ॥
अपि च ।“काञ्चनालः काञ्चनको गण्डारिः शोणपुष्पकः” ॥
अथ कचनारभेदः ।“कोविदारश्चमरिकः कुद्दालो युगपत्रकः ।कुण्डली ताम्रपुष्पश्चाश्मान्तकः स्वल्पकेशरी ॥
काञ्चनालो हिमो ग्राही तुवरः श्लेष्मपित्तनुत् ।कृमिकुष्ठगुदभ्रंशगण्डमालाव्रणापहः ॥
कोविदारोऽपि तद्वत्स्यात् तयोः पुष्पंलघु स्मृतम् ।रूक्षं संग्राहि पित्तास्रप्रदरक्षयकासनुत्” ॥
इति भावप्रकाशः । अस्य गुणाः । कषायत्वम् ।संग्राहित्वम् । व्रणरोपणत्वम् ॥
दीपनत्वम् ।कफवातमूत्रकृच्छ्रनाशित्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
तत्पुष्पगुणाः । धारकत्वम् । रुचिकारित्वम् ।रक्तपित्तरोगे सुपथ्यत्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
(यथा, पाकशास्त्रे ।“कोविदारकलिकांतिकोमलातक्रसिद्धतिलतैलपाचिता ।हिङ्गुवासकसुवासवासितावेसवारलुलितातिलोभदा” ॥
पारिजातः । हरिवंशे कोविदारस्य व्युत्पत्ति-कथने एतद्विवृतिर्यथा । १२४ । ७०-७१ ।“कोऽप्ययं दारुरित्याहुरजानन्तो यतो जनाः ।कोविदार इति ख्यातस्ततः स मुमहातरुः ॥
मन्दारः कोविदारश्च पारिजातश्च नामभिः ।स वृक्षो ज्ञायते दिव्यो यस्यैतत् कुसुमोत्तमम्” ॥
)