| YouTube Channel

कोविदार (kovidAra)

 
शब्दसागरः
English
कोविदार
m.
 (-रः) A species of ebony, (Bauhinia variegata.)
E.
 कु the
earth, दॄ to tear or divide, with वि prefixed
deriv.
irr
 .
Yates
English
कोविदार (रः) 1.
m.
 A species of
ebony (Bauhinea variegata.)
Spoken Sanskrit
English
कोविदार - kovidAra -
m.
 - one of the trees of paradise
कोविदार - kovidAra -
m.
 - to be split with difficulty
कोविदार - kovidAra -
m.
 - Orchid tree [ Bauhinia variegata - Bot. ]
कोविदार - kovidAra -
m.
 - Orchid tree [ Bauhinia variegata - Bot. ]
कोविदार - kovidAra -
m.
 - easily to be split
Wilson
English
कोविदार
m.
 (-रः) A species of ebony, (Bauhinia variegata.)
E.
 कु the earth, दॄ to tear or divide, with वि prefixed,
deriv.
irr
 .
Apte
English
कोविदारः [kōvidārḥ] रम् [ram], रम्
N.
 of a tree
चित्तं विदारयति कस्य न कोविदारः
Ṛs.*
 3.6
U.*
 5.1. कोशः, -शम् (षः, -षम्) [कुश् (ष्) आधारादौ घञ् कर्तरि अच् वा Tv.]
A vessel for holding liquids, a pail.
A bucket, cup.
A vessel in general.
A box, cupboard, drawer, trunk
Rv.*
 6.47.23
स एष कोशो वसुधानस्तस्मिन्विश्वमिदं श्रितम् Ch.
Up.*
 3.15.1.
A sheath, scabbard
Ki.*
 17.45.
A case, cover, covering.
A store, mass
ईश्वरः सर्वभूतानां धर्मकोशस्य गुप्तये
Ms.*
 1.99.
A store-room.
A treasury, an apartment where money is kept
Ms.*
 8.419.
Treasure, money, wealth
निःशेषविश्राणितकोषजातम्
R.*
 5.1
(fig. also)
कोशस्तपसः
K.*
 45
कोशपूर्वाः सर्वारम्भाः Kau.
A.
 2.8.
Gold or silver wrought or unwrought.
A dictionary, lexicon, vocabulary.
A closed flower, bud
सुजातयोः पङ्कजकोशयोः श्रियम्
R.*
 3.8, 13.29
इत्थं विचिन्तयति कोशगते द्विरेफे हा हन्त हन्त नलिनीं गज उज्जहार Subhāṣ.
The stone of a fruit.
A pod.
A nut-meg, nut-shell.
The cocoon of a silk-worm
निजलालासमायोगात्कोशं वा कोश- कारकः
Y.*
 3.147.
Vulva, the womb.
An egg.
A testicle or the scrotum.
The penis.
A ball, globe.
(In Vedānta
phil.
 ) A term for the five (अन्न, प्राण, मनः, विज्ञान, आनन्द) vestures (sheaths or cases) which successively make the body, enshrining the soul.
(In law) A kind of ordeal
the defendant drinks thrice of the water after some idol has been washed in it
cf.
Y.*
 2.112.
A house.
A cloud.
The interior of a carriage.
A kind of bandage or ligature (in surgery).
An oath
कोशं चक्रतु- रन्योन्यं सखङ्गौ नृपडामरौ Rāj. T.2.326.
The pericarp of a lotus.
A piece of meat.
A cup used in the ratification of a treaty of peace
देवी कोशमपाययत् Rāj. T.7.8, 75, 459, 492.
शी (षी) A bud.
A seed-vessel.
The beard of corn.
A shoe, sandal (पादुका).
Comp.
 -अधिपतिः, -अध्यक्षः a treasure, paymaster
(cf. the modern 'minister of finance').
an epithet of Kubera. -अगारः, -रम् a treasurer, store-room.
कारः one who makes scabbards.
a lexicographer.
the silk-worm while in the cocoon
भूमिं च कोशकाराणाम्
Rām.*
 4.4.23.
a chrysalis.
sugar-cane. -कारकः a silk-worm.
Y.*
 3.147. -कृत्
m.
 a kind of sugar-cane.-गृहम् a treasury, store-room
R.*
 5.29. -ग्रहणम् undergoing an ordeal. -चञ्चुः the (Indian) crane.
नायकः, पालः a treasurer.
An epithet of Kubera. -पेटकः, -कम् a chest in which treasure is kept, coffer.
फलम् a kind of perfume.
a nutmeg. -वारि water used at an ordeal
Ks.*
 119.35, 42.-वासिन्
m.
 an animal living in a shell, a chrysalis.-वृद्धिः
f.
increase of treasure.
enlargement of the scrotum. -वेश्मन्
n.
 a treasury
भाण्डं च स्थापयामास तदीये कोषवेश्मनि
Ks.*
 24.133. -शायिका a clasped knife, knife lying in a sheath. -शुद्धिः
f.
 purification by ordeal. -स्कृm. a silk-worm
त्यजेत कोशस्कृदिवेहमानः
Bhāg.*
 7.6.13. -स्थa. incased, sheathed. (-स्थः) an animal living in a shell (as a snail). -हीन
a.
 deprived of riches, poor.
Apte 1890
English
कोविदारः,
रं N. of a tree
चित्तं विदारयति कस्य न कोविदारः Rs. 3. 6
U. 5. 1.
Monier Williams Cologne
English
को-विदार
m.
 ‘easily to be split’, or ‘to be split with difficulty’ (?
cf.
 कुद्दल, कुद्दाल), Bauhinia variegata,
Gobh.
MBh.
R.
Suśr.
Ṛtus.
one of the trees of paradise,
Hariv.
 7169
Lalit.
Monier Williams 1872
English
कोविदार को-विदार, अस्, m. a tree, Bauhinia
Variegata
also one of the trees of paradise.
Macdonell
English
कोविदार ko-vidāra,
m.
 [splitting well], 🞄kind of ebony.
Benfey
English
कोविदार कोविदार, i. e. को-विदॄ
+ अ (cf. the last),
m.
 A species of
ebony, Bauhinia variegata, Lin. , Rām.
2, 84, 3.
Apte Hindi
Hindi
कोविदारः
पुं*
 - "कु - विच्, तं वेत्ति - विद् - क"
"एक वृक्ष का नाम, कचनार"
कोविदारम्
नपुं*
 - कु - वि - दृ - अण्
"एक वृक्ष का नाम, कचनार"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कोविदार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೆಂಗಾಂಚಾಳದ ಗಿಡ
निष्पत्तिः - > वि + दॄ (विदारणे) - "अण्" (३-२-१) पृषो० ।
व्युत्पत्तिः - > कुं भूमिं विदृणाति
प्रयोगाः - > "कोविदारकलिकाऽतिकोमला तक्रसिद्धतिलतैलपाचिता"
उल्लेखाः - > पाकशास्त्रम्
L R Vaidya
English
kovidAra {% m.n. %} The name of a tree, चित्तं विदारयति कस्य न कोविदारः Rt.iii.6.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
kovidāra, m. (in Skt. n. of a tree, and also, in Hariv., of a heavenly tree, equated by BR with pārijāta
same two mgs. belong to Pali koviḷāra), in Mv 〔i.32.4〕 and 〔ii.452.1〕, at least, n. of one of the groves of the Trāyastriṃśa gods
elsewhere it is regularly equated or associated with pārijāta(ka), which seems as a rule to have its Skt. mg., or pāriyātra(ka), q.v.
cf. DPPN ‘The pāricchattaka (= pārijātaka, °yātraka
called a tree, but 100 leagues in circumference) is generally described as a koviḷāra’
it is certainly sometimes a (heavenly) tree, e.g. Gv 〔193.9〕 pārijātaka-kovidāra-sadṛśān (vṛkṣān), but at other times it is hard to be sure whether it is conceived as a tree or a grove
e.g. Mvy 〔4199〕 (after pāriyātraḥ 〔4198〕, which is preceded by names of groves, but with 〔4200 ff.〕 come words for individual trees)
Divy 〔219.20〕 pāriyātrako (mss.) nāma kovidāro, 27 pārijātako kovidāro
SP 〔360.13—14〕 pārijātakasya kovidārasya, and same Av 〔ii.89.6〕 (°jātasya)
Gv 〔501.11〕 (here pāriyātrakasya). Perhaps the explanation is that, like the Pali pāricchattaka, it was a single tree of such size as to be equivalent to a grove.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
ko bi da ra
कोविदार
kau vi dA ra
कोविदार
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
कोविदारे युगपत्त्रः सल्लकी तु गजप्रिया ॥ ११५२ ॥
-wordlist-
कोविदार (पुं), युतपत्त्र (पुं), सल्लकी (पुंस्त्री), गजप्रिया (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
कोविदार
कोविदार, काञ्चनारक
कोविदारमपि काञ्चनारकं,
verse 2.1.1.206
page 0025
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: कोविदारः
Root: कोविदार
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Mountain ebony (Bauhinia variegate) Tamil Kōvindāram
Shloka(s):
3|3|47|2 ► कोविदारे चमरिको रक्तपुष्पो युगच्छदः॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
3|3|48|1 ► काञ्चनारोऽप्यार्ग्वधे तु व्याघातश्चतुरङ्गुलः। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|47|2 ⇢ कोविदारः (कोविदार) (पुं) ⇒ Mountain ebony (Bauhinia variegate) Tamil Kōvindāram ⇒
➠ 3|3|47|2 ⇢ चमरिकः (चमरिक) (पुं) ⇒ Mountain ebony (Bauhinia variegate) Tamil Kōvindāram ⇒
➠ 3|3|47|2 ⇢ रक्तपुष्पः (रक्तपुष्प) (पुं) ⇒ Mountain ebony (Bauhinia variegate) Tamil Kōvindāram ⇒
➠ 3|3|47|2 ⇢ युगच्छदः (युगच्छद) (पुं) ⇒ Mountain ebony (Bauhinia variegate) Tamil Kōvindāram ⇒
➠ 3|3|48|1 ⇢ काञ्चनारः (काञ्चनार) (पुं) ⇒ Mountain ebony (Bauhinia variegate) Tamil Kōvindāram ⇒
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ वृक्षः
अमरकोशः
Sanskrit
Word: कोविदारः
Root: कोविदार
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ easily to be split
⇒ to be split with difficulty
⇒ one of the trees of paradise
⇒ Orchid tree [Bauhinia variegata - Bot.]
Shloka(s):
2|4|22|2 ► कोविदारे चमरिकः कुद्दालो युगपत्रकः॥ (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|4|22|2 ⇢ कोविदारः (कोविदार) (पुं) ⇒ easily to be split, to be split with difficulty, one of the trees of paradise, Orchid tree [Bauhinia variegata - Bot.]
➠ 2|4|22|2 ⇢ चमरिकः (चमरिक) (पुं) ⇒ Orchid tree [Bauhinia variegata - Bot.], growing in clusters resembling a chowrie
➠ 2|4|22|2 ⇢ कुद्दालः (कुद्दाल) (पुं)
➠ 2|4|22|2 ⇢ युगपत्रकः (युगपत्रक) (पुं)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ वृक्षः
जातिः ➡ वृक्षः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कोविदारः,
पुं,
 (कुं भुवं विदृणाति विदारयति भूमिंविदार्य्योद्भवतीत्यर्थः । दॄ + “कर्म्मण्यण्” । ३ ।२ । १ । इति अण् । ततः पृषोदरात् साधुः ।)रक्तकाञ्चनवृक्षः । तत्पर्य्यायः । चमरिकः २ कुद्दालः३ युगपत्रकः ४ । इत्यमरः । ३ । ४ । २२ ॥
काञ्चनारः ५ कणकारकः ६ कान्तपुष्पः ७ करकः८ कान्तारः ९ यमलच्छदः १० काञ्चनालः ११ताम्रपुष्पः १२ कुदारः १३ रक्तकाञ्चनः १४ । इतिजटाधरः ॥
विदलः १५ । इति शब्दरत्नावली ॥
अपि च ।“काञ्चनालः काञ्चनको गण्डारिः शोणपुष्पकः” ॥
अथ कचनारभेदः ।“कोविदारश्चमरिकः कुद्दालो युगपत्रकः ।कुण्डली ताम्रपुष्पश्चाश्मान्तकः स्वल्पकेशरी ॥
काञ्चनालो हिमो ग्राही तुवरः श्लेष्मपित्तनुत् ।कृमिकुष्ठगुदभ्रंशगण्डमालाव्रणापहः ॥
कोविदारोऽपि तद्वत्स्यात् तयोः पुष्पंलघु स्मृतम् ।रूक्षं संग्राहि पित्तास्रप्रदरक्षयकासनुत्” ॥
इति भावप्रकाशः । अस्य गुणाः । कषायत्वम् ।संग्राहित्वम् । व्रणरोपणत्वम् ॥
दीपनत्वम् ।कफवातमूत्रकृच्छ्रनाशित्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
तत्पुष्पगुणाः । धारकत्वम् । रुचिकारित्वम् ।रक्तपित्तरोगे सुपथ्यत्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
(यथा, पाकशास्त्रे ।“कोविदारकलिकांतिकोमलातक्रसिद्धतिलतैलपाचिता ।हिङ्गुवासकसुवासवासितावेसवारलुलितातिलोभदा” ॥
पारिजातः । हरिवंशे कोविदारस्य व्युत्पत्ति-कथने एतद्विवृतिर्यथा । १२४ । ७०-७१ ।“कोऽप्ययं दारुरित्याहुरजानन्तो यतो जनाः ।कोविदार इति ख्यातस्ततः स मुमहातरुः ॥
मन्दारः कोविदारश्च पारिजातश्च नामभिः ।स वृक्षो ज्ञायते दिव्यो यस्यैतत् कुसुमोत्तमम्” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कोविदार
पु०
 कुं भूमिं विदृणाति--वि + दॄ--अण् पृषो० ।१ रक्तकाञ्चनारे (रक्तकाञ्चन) । अमरः । “कोविदारकलिकाऽतिकोमला तक्रसिद्धतिलतैलपाचिता । हिङ्गु-वासकसुवासवासिता वेसवारलुलिताऽतिलोभदा” पाक-शास्त्रम् । काञ्चनारशब्दे गुणाद्युक्तम् । “कशेरु कोवि-दारश्च तालकन्दस्तथा विषम्” । श्राद्धेदेयकथने वायुपु० ।“श्वेतकाञ्चनसवृशः कोविदारः” इति श्राद्धविवेकः । २ पा-रिजाते च । हरिवं० १२६ अ० तड्युत्पत्तिर्दर्शिता यथा“कोऽप्ययं दारुरित्याहुरजानन्तोयतोजनाः । कोवि-दार इति ख्यातस्तत्त्वतः स महातरुः । सन्दारः कोवि-दारश्च पारिजातश्च नामभिः । स वृक्षो ज्ञायते दिव्योयस्यैतत् कुसुमोत्तमम्” पारिजातहरणे । “पारि-जातान् कोविदारान् देवदारदुमास्तथा” भा० व० १५५ अ० ।अत्र पारिजाताद्भिन्नत्वेन निर्द्देशात रक्तकाञ्चनपरतास्वार्थे कं । रक्तकाञ्वनवृक्षे “अमन्दैः पिचुमर्द्दैश्च मन्दारैःकोविदारकैः” काशी० ।
Burnouf
French
कोविदार कोविदार
m.
 bauhinia variegata ou ébène
sauvage.
Stchoupak
French
कोविदार-
m.
n.
 d'arbre, Bauhinia variegata.