| YouTube Channel

कोटिः (koTiH)

 
Apte
English
कोटिः [kōṭiḥ] टी [ṭī], टी
f.
 [कुट्-इञ्]
The curved end of a bow
भूमिनिहितैककोटिकार्मुकम्
R.*
 11.81
U.*
 4.29.
The end or extremity, edge or point in general
सहचरीं दन्तस्य कोट्या लिखन्
Māl.
 9.32
अङ्गदकोटिलग्नम्
R.*
 6.14
7.46
8.36.
The edge or point of a weapon.
The highest point, excess, pitch, climax, excellence
परां कोटिमानन्दस्याध्यगच्छन्
K.*
 369
so कोपकोटिमापन्ना
Pt.*
 4
excessively angry
कल्याणीं कलयामि कञ्जनिलयां कल्याणकोटिस्थिताम् Viś. Guṇā.275.
The horns or digits of the moon
आवर्जितजटामौलिविलम्बिशशि- कोटयः
Ku.*
 2.26.
Ten millions, a crore
वित्तस्य विद्यापरि- संख्यया मे कोटीश्चतस्रो दश चाहरेति
R.*
 5.21
12.82
Ms.*
 6.63.
The complement of an arc to 9˚ (in math.).
The perpendicular side of a right-angled triangle (in math.).
A class, department, kingdom
मनुष्य˚, प्राणि˚
&c.
One side of a question in dispute, an alternative.
The pinnacle, peak (शिखर)
कोटिं तस्य समुद्रस्य काञ्चनीं शतयोजनाम्
Rām.*
 4.42.19.
Comp.
 -ईश्वरः a millionaire
ततः कोटीश्वराख्येन वणिजा स समं ययौ
Ks.*
 56.64
नवनवतिशतद्रव्यकोटीश्वरास्ते नन्दाः ... हताः पश्यतो राक्षसस्य Mu.-जित्
m.
 an epithet of Kālidāsa. -जीवा, -ज्या the cosine of an angle in a right-angled triangle (in math.).-द्वयम् two alternatives. -पात्रम् a rudder. -पालः the guard of a stronghold. -वर्षम्
N.
 of the capital of the demon-chief Bāṇa. -वेधिन्
a.
 (lit. ) striking a point
(fig. ) performing the most difficult things
कोटिवेधिनि सिद्धे हि Rāj. T.1.11. -श्रीः an epithet of Durgā.-होमः a kind of sacrificial offering.
Apte 1890
English
कोटिः,
टी f. [कुट् इञ्] 1 The curved end of a bow
भूमिनिहितैककोटि कार्मुकं R. 11. 81
U. 4. 29.
2 The end or extremity, edge or point in general
सहचरीं दंतस्य कोट्या लिखन् Māl. 9. 32
अंगदकोटिलग्नं R. 6. 14, 7. 46
8. 36.
3 The edge or point of a weapon.
4 The highest point, excess, pitch, climax, excellence
परां कोटिमानंदस्याध्यगच्छन् K. 369
so कोपकोटिमापन्ना Pt. 4 excessively angry.
5 The horns or digits of the moon
Ku. 2. 26.
6 Ten millions, a crore
R. 5. 21
12. 82
Ms. 6. 63.
7 The complement of an arc to 90° (in math.)
8 The side of a right-angled triangle (in math.).
9 A class, department, kingdom
मनुष्य°, प्राणि° &c.
10 One side of a question in dispute, an alternative.
Comp.
ईश्वरः a millionaire.
जित् m. an epithet of Kālidāsa.
ज्या the co-sine of an angle in a right-angled triangle (in math.).
द्वयं two alternatives.
पात्रं a rudder.
पालः the guard of a stronghold.
वेधिन् a. (lit.) striking a point
(fig.) performing the most difficult things.
श्रीः an epithet of Durgā.
Apte Hindi
Hindi
कोटिः
स्त्री*
 - कुट् - इञ्
धनुष का मुड़ा हुआ सिरा
कोटिः
स्त्री*
 - कुट् - इञ्
"चरमसीमा का किनारा, नोक या धार"
कोटिः
स्त्री*
 - कुट् - इञ्
"उच्चतम बिन्दु, आधिक्य पराकोटि, पराकाष्ठा, परमोत्कर्ष"
कोटिः
स्त्री*
 - कुट् - इञ्
चन्द्रमा की कलाएँ
कोटिः
स्त्री*
 - कुट् - इञ्
एक करोड़ की संख्या
कोटिः
स्त्री*
 - कुट् - इञ्
९० कोटि के चाप की सम्पूरक रेखा
कोटिः
स्त्री*
 - कुट् - इञ्
समकोण त्रिभुज की एक भुजा
कोटिः
स्त्री*
 - कुट् - इञ्
"श्रेणी, विभाग, राज्य"
कोटिः
स्त्री*
 - कुट् - इञ्
" विवादास्पद प्रश्न का एक पहलू, विकल्प"
कोटिः
स्त्री*
 - कुट्+इञ्
"असंख्य, अगणित"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कोटिः
noun
अङ्कानां स्थानानां गणनायाम् एककात् आरभ्य अष्टमं स्थानं यत्र कोटिगुणितस्य बोधः भवति।
"चतुरधिकैककोटिः इत्यस्यां सङ्ख्यायां कोटेः स्थाने चत्वारि सन्ति।"
Synonyms:
 श्रेणी, वर्गः, कोटिः, समूहः
noun
योग्यताकर्तव्यादीनाम् आधारेण कृतः विभागः।
"नेतृषु गान्धीमहोदयस्य श्रेणी उन्नता आसीत्।"
Synonyms:
 प्रान्तः, उपान्तम्, समन्तः, पर्यन्तम्, सीमा, परिसरः, कच्छः, कोटिः, धारः
noun
कस्यापि वस्तुनः दैर्घ्यस्य अवधिः।
"अस्याः स्थाल्याः प्रान्तः क्षीणः अस्ति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कोटिः,
स्त्री,
 (कोट्यते छिद्यतेऽनया । कुट छेदे ।“सर्व्वधातुभ्य इन्” । उणां । ४ । ११७ । इतिइन् । बाहुलकात् गुणः ।) अस्त्रादेः कोणः ।(यथा, रघुवंशे । ७ । ४६ ।“हृतान्यपि श्येननखाग्रकोटिव्यासक्तकेशानि चिरेण पेतुः” ॥
)उत्कर्षः । शतलक्षसङ्ख्या । क्रोर इति भाषा ॥
(यदुक्तं अङ्कशास्त्रे ।“एकं दशं शतञ्चैव सहस्रमयुतन्तथा ।लक्षञ्च नियुतञ्चैव कोटिरर्व्वुदमेव च” ॥
)धनुरग्रम् । इत्यमरमेदिनीकरौ ॥
(यथा, महाभारते । १ । ४० । २२ ।“तस्य स्कन्धे मृतं सर्पं क्रुद्धो राजा समासृजत् ।समुत्क्षिप्य धनुष्कोट्या स चैनं समुपैक्षत” ॥
)(रेखा । यथा, कुमारे । २ । २६ ।“आवर्ज्जितजटामौलिविलम्बिशशिकोटयः ।रुद्राणामपि मूर्द्धानः क्षतहूङ्कारशंसिनः” ॥
वादविचारः । संशयनिर्णयाय पूर्व्वपक्षः । यथा, गादाधरीसंशयहेतूक्तिः ।“विप्रतिपत्तिवाक्यजन्यकोट्युपस्थितिः” ।लीलावत्युक्तत्रिकोणादिक्षेत्रावयवरेखाभेदः । यथा, “इष्टाद्बाहोर्यःस्यात् तत्स्पर्द्धिन्यां दिशीतरोबाहुः ।त्र्यस्रे चतुरस्रे वा सा कोटिः कीर्त्तिता तज्ज्ञैः” ॥
सिद्धान्तशिरीमण्युक्तराशिचक्रस्य तृतीयांशः । यथा, “त्रिभिर्भैः पदं तानि चत्वारि चक्रे क्रमात् स्याद-युग्युग्मसंज्ञा च तेषां । अयुग्मे पदे यातमेष्यन्तुयुग्मे भुजबाहुहीनं त्रिभं कोटिरुक्ता” ॥
छाया-निरूपणार्थं कल्प्यमानक्षेत्रावयवरेखाविशेषः ।यथा, सिद्धान्तशिरोमणौ ।“दिक्सूत्रसम्पातगतस्य शङ्को-श्छायाग्रपूर्व्वापरसूत्रमध्यम् ।दोर्दोः प्रभा वर्गवियोगमूलंकोटिर्नरात् प्रागपरा ततः स्यात्” ॥
* ॥
“दिक्सम्पातस्थस्य शङ्कोर्भाग्रं यत्र पतति तस्यपूर्व्वापरसूत्रस्य च यदन्तरं स दोरित्युच्यते । दो-श्छाययोर्वर्गान्तरपदं पूर्व्वपरा कोटिः” । इति ॥
चन्द्रस्य शृङ्गोन्नतिज्ञानार्थं क्षेत्रावयवविशेषः ।यथा, तत्रैव “योऽधो नरो दिनकृतः स विधो-रुदग्रशङ्क्वन्वितो मम मता खलु सैव कोटिः” ॥
अपि च अर्कस्य योऽसौ अधः शङ्कुःयस्यऊर्द्ध्वशङ्कुना युक्तश्चेत् तर्ह्येव कोटिर्मतेति । यथा, तत्रैव ।“यो रवेरधः शङ्कुरसौ विधोरूर्द्ध्वशङ्कुना युतः ।सैव कोटिर्मम मता । अत्रोपपत्तिः । इहार्केन्द्वो-र्याम्योत्तरभावेन यदन्तरं स भुजः । ऊर्द्ध्वाधो-भावेन यदन्तरं सा कोटिः । सा चैव भवति ।उदयेऽस्ते वा यदि शृङ्गोन्नतिस्तदारविशङ्कोर-भावात् शशिशङ्कुरेव कोटिः । यदा निशि रवेरधःशङ्कु स्तदा स शङ्कुर्विधोरुदयशङ्कुना युतो यावां-स्तावत् तेयोर्यत्रस्थयोः ऊर्द्ध्वाधरमन्तरं सैव कोटि-रुचिता । यतो द्रष्ट्रा पुरुषेणात्मनोऽवस्थानवशेनशशिनः शृङ्गमुन्नतमवलोक्यम् । अतः स्वाव-स्थानसमसूत्रादूर्द्ध्वरूपिण्या कोट्या भवितव्यम् ।भुजकोटिकर्णकृतं त्र्यस्रं दृष्टेरग्रत आदर्शवत्सम्मुखं यथा भवति तथा कल्प्यम् ॥
किञ्च, उदया-स्तसूत्रकल्पितक्षेत्रावयवविशेषः । तत्रैव यथा, --“सूत्राद्दिवा शङ्कुतलं यमंशंयाम्यां गतं हि द्युनिशं कुजोर्द्ध्वे ।अधश्च सौम्यां निशि सौम्यमस्मात्सद्युक्तियुक्तं नृतलं निरुक्तम् ॥
सौम्याग्रकाग्रान्नृतलं हि याम्यंयाम्याग्रकाग्रात् पुनरेव याम्यम् ।तदन्तरैक्यं समवृत्तखेट-मध्यांशजीवां भुवि बाहुमाहुः ।दृग्ज्यां श्रुतिं चाथ तयोस्तु कोटिंपूर्व्वापरां वर्गवियोगमूलम्” ॥
“क्षितिजस्याहोरात्रवृत्तसम्पातयोर्बद्धं सूत्रमुद-यास्तसूत्रम् । ग्रहस्थानात् लम्बः शङ्कुः तस्यतलं उदयास्तसूत्रात् दक्षिणतो भवति । यतःक्षितिजादुपरि दक्षिणतोऽहोरात्रवृत्तं गतम् ।अधस्तु उत्तरतो गतम् । अतो निशि उत्तरंनृतलम् । अथ भुज उच्यते । उत्तरगोलेऽग्रोत्तरंनृतलं याम्यम् । अतस्तेनोनाग्रा बाहुर्भवति ।बाहुर्नामशङ्कुः प्राचि अपरसूत्रयोरन्तरम् । य-दाऽग्रा शङ्कुतलादूना तदा तयोरन्तरं दक्षिणंशङ्कुतलं बाहुः स्यात् । एवं समवृत्तप्रवेशादुपरिदक्षिणगोले तु अग्रा याम्या शङ्कुतलं च याम्यंतयोर्योगे कृते बाहुः स्यात् रविसममण्डलयो-रन्तरांशानां ज्या बाहुः । तत्र या दृग्ज्या सकर्णः । तयोर्वर्गान्तरपदं पूर्व्वापरा कोटिः” ॥
)पृक्का । इत्यमरः ॥
पिडिङ्ग शाक इति भाषा ॥