| YouTube Channel

कोकिलः (kokilaH)

 
Apte
English
कोकिलः [kōkilḥ] ला [lā], ला [कुल-इलच्
Uṇ.*
 1.54.]
The (Indian or black) cuckoo
पुंस्कोकिलो यन्मधुरं चुकूज
Ku.*
 3.32
4.16
R.*
 12.39.
A fire-brand.
Comp.
 -आवासः, -उत्सवः the mango tree. -इक्षुः a kind of sugar-cane. -प्रियः (in music) a kind of measure. -व्रतम्
N.
 of an observance.
Apte 1890
English
कोकिलः,
ला [कुक्-इलच् Uṇ. 1. 54] 1 The (Indian or black) cuckoo
पुंस्कोकिलो यन्मधुरं चुकूज Ku. 3. 32
4. 16
R. 12. 39.
2 A fire-brand.
Comp.
आवासः,
उत्सवः the mango tree.
इक्षुः a kind of sugar cane.
Apte Hindi
Hindi
कोकिलः
पुं*
 - कुक् - इलच्
कोयल
कोकिलः
पुं*
 - कुक् - इलच्
जलती हुई लकड़ी
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कोकिलः
noun
छन्दोविशेषः।
"कोकिले शतानि वर्णाः तथा द्विपञ्चाशताधिकैकशतमात्राः भवन्ति।"
Synonyms:
 कोकिलः
noun
एकः राजपुत्रः ।
"कोकिलस्य उल्लेखः कथासरित्सागरे वर्तते"
Synonyms:
 कोकिलः
noun
एकः लेखकः ।
"कोकिलस्य उल्लेखः भोजप्रबन्धे वर्तते"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: कोकिलः
Root: कोकिल
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ कोकिलः इति पक्षिविशेषः
Meaning(s):
⇒ Cuckoo
Shloka(s):
2|3|26|2 ► काकपुष्टस्त्वन्यभृतस्ताम्राक्षः कोकिलः पिकः॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
2|3|27|1 ► वसन्तघोषो मधुवाक् कलकण्ठो वनप्रियः। (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|3|26|2 ⇢ काकपुष्टः (काकपुष्ट) (पुं) ⇒ Cuckoo ⇒ कोकिलः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|26|2 ⇢ अन्यभृतः (अन्यभृत) (पुं) ⇒ Cuckoo ⇒ कोकिलः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|26|2 ⇢ ताम्राक्षः (ताम्राक्ष) (पुं) ⇒ Cuckoo ⇒ कोकिलः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|26|2 ⇢ कोकिलः (कोकिल) (पुं) ⇒ Cuckoo ⇒ कोकिलः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|26|2 ⇢ पिकः (पिक) (पुं) ⇒ Cuckoo ⇒ कोकिलः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|27|1 ⇢ वसन्तघोषः (वसन्तघोष) (पुं) ⇒ Cuckoo ⇒ कोकिलः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|27|1 ⇢ मधुवाक् (मधुवाच्) (पुं) ⇒ Cuckoo ⇒ कोकिलः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|27|1 ⇢ कलकण्ठः (कलकण्ठ) (पुं) ⇒ Cuckoo ⇒ कोकिलः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|27|1 ⇢ वनप्रियः (वनप्रिय) (पुं) ⇒ Cuckoo ⇒ कोकिलः इति पक्षिविशेषः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ पक्षी
जातिः ➡ पक्षी
अमरकोशः
Sanskrit
Word: कोकिलः
Root: कोकिल
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ cuckoo
⇒ cuckoo bird
⇒ lighted coal
⇒ black cuckoo
⇒ kind of mouse
⇒ kind of snake
⇒ Kokila or Koil
⇒ kind of sugar-cane
⇒ kind of venomous insect
Shloka(s):
2|5|19|2 ► वनप्रियः परभृतः कोकिलः पिक इत्यपि॥ (सिंहादिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|5|19|2 ⇢ वनप्रियः (वनप्रिय) (पुं)
➠ 2|5|19|2 ⇢ परभृतः (परभृत) (पुं) ⇒ cuckoo, nourished by another, Kokila or Indian cuckoo
➠ 2|5|19|2 ⇢ कोकिलः (कोकिल) (पुं) ⇒ cuckoo, cuckoo bird, lighted coal, black cuckoo, kind of mouse, kind of snake, Kokila or Koil, kind of sugar-cane, kind of venomous insect
➠ 2|5|19|2 ⇢ पिकः (पिक) (पुं) ⇒ cuckoo, Indian cuckoo, fishberry [Cuculus Indicus - Bot.]
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ पक्षी
जातिः ➡ पक्षी
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कोकिलः,
पुं,
 (कुक् आदाने + “सलिकल्यनिमहि भडि-भण्डिशण्डिपिण्डितुण्डिकुकिभूभ्य इलच्” । उणां१ । ५५ । इति इलच् ।) स्वनामख्यातकृष्णवर्णमधु-रस्वरपक्षी । (यथा, रामायणे । २ । ५२ । २ ।“भास्करोदयकालोऽयं गता भगवती निशा ।असौ सुकृष्णविहगः कोकिलस्तात ! कूजति” ॥
)तत्पर्य्यायः । वनप्रियः २ परभृतः ३ पिकः ४ ।इत्यमरः । २ । ५ । १९ ॥
परपुष्टः ५ कालः ६वसन्तदूतः ७ ताम्राक्षः ८ गन्धर्व्वः ९ मधुगायनः१० वासन्तः ११ कलकण्ठः १२ कामान्धः १३काकलीरवः १४ कुहूरवः १५ अन्यपुष्टः १६मत्तः १७ मदनपाठकः १८ । इति राजनिर्घण्टः ॥
(अस्य गुणा यथा, -- हारीते १ स्थाने ११ अध्याये ।“कोकिलः श्लेष्मलो ज्ञेयः पित्तसंशमनस्तथा” ॥
मूषिककल्पान्तर्गतशुक्र-विष-जातीयविशेषः ।तद्दंशनजनितलक्षणानि यथा, --“ग्रन्थयः कोकिलेनोग्रा ज्वरो दाहश्च दारुणः” ॥
इति सुश्रुतेन कल्पस्थाने षष्ठाध्याय उक्तम् ॥
)अङ्गारः । इति त्रिकाण्डशेषः । (छन्दोविशेषः ।इति वृत्तरत्नाकरः ॥
)