कोकिल (kokila)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 कोकिल m.
  (-लः)
	 1. The Kokila or Koil,  the black or Indian cuckoo, 
(Cuculus Indicus.)
	 2. A firebrand,  a lighted coal.
 E.
  कुक् to seize, 
(the heart, ) and इलच् affix: the Kokila makes a prominent figure
in Hindu poetry,  and is supposed,  by his musical cry,  to inspire
pleasing and tender emotions.

Capeller Eng

English

 कोकिल m.
  आ f.
  the Indian cuckoo. 

Yates

English

 कोकिल (लः) 1.
m.
  The cuckoo
 a
fire brand,  a lighted coal.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

कोकिल 	-	 kokila 	-	 m.
  	-	 cuckoo
पिक 	-	 pika 	-	 m.
  	-	 cuckoo
परभृत 	-	  parabhRta 	-	 m.
  	-	 cuckoo
कोकिल 	-	  kokila 	-	 m.
  	-	 cuckoo bird
तुहि 	-	  tuhi 	-	 cuckoo's cry
पिकेक्षणा 	-	  pikekSaNA 	-	 f.
  	-	 cuckoo's eye
कोकिल 	-	  kokila 	-	 m.
  	-	  black cuckoo
पिकानन्द 	-	  pikAnanda 	-	 m.
  	-	 cuckoo's joy
परभृतिका 	-	  parabhRtikA 	-	 f.
  	-	  female cuckoo
परपुष्टा 	-	  parapuSTA 	-	 f.
  	-	  female cuckoo
पिकी 	-	  pikI 	-	 f.
  	-	  female cuckoo
पिकस्वरा 	-	  pikasvarA 	-	 f.
  	-	 cuckoo's note
अलि 	-	  ali 	-	 m.
  	-	  Indian cuckoo
अलिपक 	-	  alipaka 	-	 m.
  	-	  Indian cuckoo
अलिमक 	-	  alimaka 	-	 m.
  	-	  Indian cuckoo
कलकण्ठ 	-	  kalakaNTha 	-	 m.
  	-	  Indian cuckoo
कलकण्ठिन् 	-	  kalakaNThin 	-	 m.
  	-	  Indian cuckoo
कलघोष 	-	  kalaghoSa 	-	 m.
  	-	  Indian cuckoo
कलध्वनि 	-	  kaladhvani 	-	 m.
  	-	  Indian cuckoo
कलरव 	-	  kalarava 	-	 m.
  	-	  Indian cuckoo

कोकिल 	-	 kokila 	-	 m.
  	-	 cuckoo
कोकिल 	-	 kokila 	-	 n.
  	-	 coal
कोकिल 	-	 kokila 	-	 m.
  	-	  kind of snake
कोकिल 	-	 kokila 	-	 m.
  	-	  kind of sugar-cane
कोकिल 	-	 kokila 	-	 m.
  	-	  kind of venomous insect
कोकिल 	-	 kokila 	-	 m.
  	-	  black cuckoo
कोकिल 	-	 kokila 	-	 m.
  	-	  Kokila or Koil
कोकिल 	-	 kokila 	-	 m.
  	-	  kind of mouse
कोकिल 	-	 kokila 	-	 m.
  	-	  lighted coal
कोकिल 	-	 kokila 	-	 m.
  	-	  cuckoo bird

 
   कोकिल  kokila  n.
    coal    
   अग्निविश्  agniviz f.
   coal    
   अङ्गार  aGgAra m.
   coal   
   अलात  alAta n.
   coal    
   अङ्गार-वाति  aGgAra-vAti m.
   coal-gas  
   संरोहण  saMrohaNa n.
   coalesce  [ grow together ]   
   एकीभवन  ekIbhavana n.
   coalesce  
   सङ्गच्छति  { सम्- गम् }  saGgacchati  { sam- gam } verb 1  coalesce   
   एकीभवति  { एकीभू }  ekIbhavati  { ekIbhU } verb 1  coalesce  
   संमिलति  { सम्- मिल् }  saMmilati  { sam- mil } verb 6  coalesce   
   संसृष्ति  saMsRSti f.
   coalition  [ pol. ]  
   संसक्ति  saMsakti f.
   coalition  [ pol. ]   
   सहमित्रणा  sahamitraNA f.
   coalition  
   अङ्गार-खनि  aGgAra-khani m.
   coal-mine   
   संयोग  saMyoga m.
   coalition  [ pol. ]  
   संश्लेष  saMzleSa m.
   coalition   
   अनुषङ्ग  anuSaGga m.
   coalition  
   एकीभाव  ekIbhAva m.
   coalition   
   विक्षाम  vikSAma n.
   dead coal   
   एकीभवत्  ekIbhavat adj.
   coalescent       

Wilson

English

 कोकिल
m.
  (-लः)
1 The Kokila or Koïl,  the black or Indian cuckoo,  (Cuculus Indicus.)
2 A firebrand,  a lighted coal.
E.
  कुक to seize,  (the heart, ) and इलच् affix: the Kokila makes a
prominent figure in Hindu poetry,  and is supposed,  by his musical cry,  to
inspire pleasing and tender emotions.

Apte

English

कोकिलः [kōkilḥ] ला [lā],  ला [कुल-इलच् Uṇ.*
  1.54.]

The (Indian or black) cuckoo
 पुंस्कोकिलो यन्मधुरं चुकूज Ku.*
  3.32
4.16
 R.*
  12.39.

A fire-brand. Comp.
   -आवासः,  -उत्सवः the mango tree. -इक्षुः a kind of sugar-cane. -प्रियः (in music) a kind of measure. -व्रतम् N.
  of an observance.

Apte 1890

English

 कोकिलः,  
ला [कुक्-इलच् Uṇ. 1. 54] 1 The (Indian or black) cuckoo
 पुंस्कोकिलो यन्मधुरं चुकूज Ku. 3. 32
 4. 16
 R. 12. 39. 
2 A fire-brand. 
Comp. 
आवासः,  
उत्सवः the mango tree. 
इक्षुः a kind of sugar cane. 

Monier Williams Cologne

English

 कोकिल m.
  (onomat.
 √ कुक्,  Uṇ.
 ) the Kokila or Koïl (black or Indian cuckoo 
 frequently alluded to in Hindū poetry,  its musical cry being supposed to inspire tender emotions),  MBh.
  
 R.
  &c.
  

 a kind of mouse,  Suśr.
 
 Aṣṭāṅg.

 a kind of snake,  Gal.
 

 a kind of venomous insect,  Suśr.
 

 a kind of sugar-cane (cf.   °लेक्षु),  Gal.
 

 a lighted coal,  L.
 

 N.
  of an author,  Bhojapr.
  
 Śūdradh.
 

 of a Rāja-putra (considered as a Ṛṣi),  Kāṭh.
 
 Anukr.

 of a mouse,  MBh.
   v,  5444

Monier Williams 1872

English

 कोकिल कोकिल,  अस्,  m. (an onomatopoetic
word
 but by some said to be fr. rt. कुक्),  the
Kokila or Koïl,  the black or Indian cuckoo,  Cuculus
Indicus
 a kind of mouse
 a kind of poisonous insect
a firebrand,  a lighted coal
 N. of a poet
 N. of a
Rājaputra
 (आ),  f. the female of a Kokila,  (the Kokila
or Koïl is frequently alluded to in Hindū poetry,  and
its musical cry is supposed to inspire pleasing and
tender emotions.)
—कोकिल-नयन,  अस्,  m. a plant
bearing a dark black flower,  Capparis Spinosa
 it is
also applied to Barleria Longifolia
 [cf. कोकिलाक्ष।]
—कोकिल-मैत्रावरुण,  अस्,  ई,  अम्,  relating to
the duties or office of the Maitrāvaruṇa priest at the
Kaukilīṣṭi
 (अम्),  n. title of a treatise.
—कोकिल-
होत्र,  अस्,  ई,  अम्,  relating to the duties or office of
the Hotṛ priest at the Kaukilīṣṭi
 (अम्),  n. title of
a treatise.
—कोकिलाक्ष (°ल-अक्°),  अस्,  m. ‘having
eyes like those of the Koïl, ’ the plant Asteracantha
Longifolia or Capparis Spinosa.
—कोकिलाक्षक,  अस्, 
m. the same plant.
—कोकिला-माहात्म्य,  अम्,  n. title
of a part of the Skanda-purāṇa.
—कोकिलावास (°ल-
आव्°),  अस्,  m. the Mango tree
 [cf. आम्र।]
—कोकि-
लेक्षु (°ल-इक्°),  उस्,  m. the black variety of sugar-
cane
 [cf. कृष्णेक्षु।]
—कोकिलेष्टा (°ल-इष्°), 
f.,  N. of a plant,  = महा-जम्बू.
—कोकिलोत्सव
(°ल-उत्°),  अस्,  m. the Mango tree.

Macdonell

English

 कोकिल kok-ila,  m.
 ,  ā,  f.
  Indian cuckoo.

Benfey

English

 कोकिल कोकिल,  i. e. कोक + इल,  m.
 
 1. The Indian cuckoo,  Rām.  2,  52,  2.
f.
  ला,  The female cuckoo,  Bhartṛ. 1,  34.
 2. A kind of mouse,  Suśr. 2,  274,  4.
 3.
A poisonous insect. Suśr. 2,  288,  7.
 --
 Comp.
 
पुंस्-,  m.
  the male cuckoo, 
Ṛt. 6,  14.

Hindi

कोयल

Apte Hindi

Hindi

कोकिलः
पुं*
  - कुक् - इलच्
कोयल

कोकिलः
पुं*
  - कुक् - इलच्
जलती हुई लकड़ी

Shabdartha Kaustubha

Kannada

कोकिल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೋಗಿಲೆ
निष्पत्तिः - > कुक (आदाने) - "इलच्" (उ० १-५४)
प्रयोगाः - > "चूताङ्कुरास्वादकषायकण्ठः पुंस्कोकिलो यन्मधुरं चुकूज"
उल्लेखाः - > कुमा० ३-३२

L R Vaidya

English

 kokila {% m. (fem. ˚ला) %} 1. The Indian cuckoo,  पुंस्कोकिलो यन्मधुरं चुकूज K.S.iii.32,  iv.16,  R.xii.39,  Bh.V.i.7
 2. a firebrand.

Bopp

Latin

 कोकिल m. cuculus niger vel indicus.

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 कोकिल See Mṛtyuṃjaya Kokila.

 कोकिल poet. Mentioned in Bhojaprabandha Oxf. 150^b.

 कोकिल
		Mātrādiśrāddhanirṇaya. Bhk. 24.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

ku hu
१) कुहु २) कोकिल

ko ki la
कोकिल

skad snyan pa
कलस्वर २) कोकिल

kha 'dzin
कोकिल

khu byug
१) कोकिल २) परपुष्ट ३) परभृत ४) पिक ५) वनप्रिय ६) हरिकण्ठ

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
वनप्रियः परभृतस्ताम्राक्षः कोकिलः पिकः ।
कलकण्ठः काकपुष्टः काकोऽरिष्टः सकृत्प्रजः ॥ १३२१ ॥
आत्मघोषश्चिरजीवी घूकारिः करटो द्विकः ।
एकदृग्बलिभुग्ध्वाङ्क्षो मौकुलिर्वायसोऽन्यभृत् ॥ १३२२ ॥
-wordlist-
 
वनप्रिय (पुं),  परभृत (पुं),  ताम्राक्ष (पुं),  कोकिल (पुं),  पिक (पुं),  कलकण्ठ (पुं),  काकपुष्ट (पुं),  काक (पुं),  अरिष्ट (पुं),  सकृत्प्रज (पुं),  आत्मघोष (पुं),  चिरजीविन् (पुं),  घूकारि (पुं),  करट (पुं),  द्विक (पुं),  एकदृश् (पुं),  बलिभुज् (पुं),  ध्वाङ्क्ष (पुं),  मौकुलि (पुं),  वायस (पुं),  अन्यभृत् (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

अन्यभृत
अन्यभृत,  परपुष्ट,  कलकण्ठ,  कोकिल,  पिक
अन्यभृतः परपुष्टः कलकण्ठः कोकिलः पिकः प्रोक्तः ।
verse 2.1.1.243
page 0030

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: कोकिलः
Root: कोकिल
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ कोकिलः इति पक्षिविशेषः
Meaning(s):
⇒ Cuckoo
Shloka(s):
2|3|26|2 ► काकपुष्टस्त्वन्यभृतस्ताम्राक्षः कोकिलः पिकः॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
2|3|27|1 ► वसन्तघोषो मधुवाक् कलकण्ठो वनप्रियः। (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|3|26|2 ⇢ काकपुष्टः (काकपुष्ट) (पुं) ⇒ Cuckoo ⇒ कोकिलः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|26|2 ⇢ अन्यभृतः (अन्यभृत) (पुं) ⇒ Cuckoo ⇒ कोकिलः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|26|2 ⇢ ताम्राक्षः (ताम्राक्ष) (पुं) ⇒ Cuckoo ⇒ कोकिलः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|26|2 ⇢ कोकिलः (कोकिल) (पुं) ⇒ Cuckoo ⇒ कोकिलः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|26|2 ⇢ पिकः (पिक) (पुं) ⇒ Cuckoo ⇒ कोकिलः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|27|1 ⇢ वसन्तघोषः (वसन्तघोष) (पुं) ⇒ Cuckoo ⇒ कोकिलः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|27|1 ⇢ मधुवाक् (मधुवाच्) (पुं) ⇒ Cuckoo ⇒ कोकिलः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|27|1 ⇢ कलकण्ठः (कलकण्ठ) (पुं) ⇒ Cuckoo ⇒ कोकिलः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|27|1 ⇢ वनप्रियः (वनप्रिय) (पुं) ⇒ Cuckoo ⇒ कोकिलः इति पक्षिविशेषः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ पक्षी
जातिः ➡ पक्षी
    

Mahabharata

English

Kokila,  name of a mouse. § 571 (Ulūkadūtāgamanap.): V,  160,  5444.

पुराणम्

English

कोकिल / KOKILA. See under Ḍiṇḍika.

कोलिक / KOLIKA (kokila). This is the name of a rat. kokila is a character in the story known as biḍālopākhyāna,  told by nārada to dhṛtarāṣṭra. Once a cat began to perform penance holding up both of its hands,  on the bank of the gaṅgā. After a long time birds and rats began to come very close to it believing that it would not hurt them. They made the cat their leader. The wicked cat daily ate a rat secretly. Thus the body of the cat grew stronger day by day and there appeared a steady decrease in the number of the rats. Among them there was a wise rat called kokila. He understood the deceit played by the cat. So proclaiming independence he and his fellows ran away and saved themselves. (M.B. Udyoga Parva,  Chapter 160).

Vedic Reference

English

 Kokila,  a very frequent word in the Epic and later,  denoting
the cuckoo,  is only inferred for the Vedic period from its being
the name of a Rājaputra in the Kāṭhaka Anukramaṇī.^1
1) Weber,  Indische Studien,  3,  460.

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  कोकिलः
Root:  कोकिल
Gender:  पुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ cuckoo
⇒ cuckoo bird
⇒ lighted coal
⇒ black cuckoo
⇒ kind of mouse
⇒ kind of snake
⇒ Kokila or Koil
⇒ kind of sugar-cane
⇒ kind of venomous insect
Shloka(s): 
2|5|19|2 ► वनप्रियः परभृतः कोकिलः पिक इत्यपि॥ (सिंहादिवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 2|5|19|2 ⇢ वनप्रियः (वनप्रिय) (पुं)
➠ 2|5|19|2 ⇢ परभृतः (परभृत) (पुं) ⇒ cuckoo, nourished by another, Kokila or Indian cuckoo
➠ 2|5|19|2 ⇢ कोकिलः (कोकिल) (पुं) ⇒ cuckoo, cuckoo bird, lighted coal, black cuckoo, kind of mouse, kind of snake, Kokila or Koil, kind of sugar-cane, kind of venomous insect
➠ 2|5|19|2 ⇢ पिकः (पिक) (पुं) ⇒ cuckoo, Indian cuckoo, fishberry [Cuculus Indicus - Bot.]
Related word(s): 
परा_अपरासंबन्धः ➡ पक्षी
जातिः ➡ पक्षी
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 कोकिलः,  पुं,
   (कुक् आदाने + “सलिकल्यनिमहि भडि-भण्डिशण्डिपिण्डितुण्डिकुकिभूभ्य इलच्” । उणां१ । ५५ । इति इलच् ।) स्वनामख्यातकृष्णवर्णमधु-रस्वरपक्षी । (यथा,  रामायणे । २ । ५२ । २ ।“भास्करोदयकालोऽयं गता भगवती निशा ।असौ सुकृष्णविहगः कोकिलस्तात ! कूजति” ॥
)तत्पर्य्यायः । वनप्रियः २ परभृतः ३ पिकः ४ ।इत्यमरः । २ । ५ । १९ ॥
 परपुष्टः ५ कालः ६वसन्तदूतः ७ ताम्राक्षः ८ गन्धर्व्वः ९ मधुगायनः१० वासन्तः ११ कलकण्ठः १२ कामान्धः १३काकलीरवः १४ कुहूरवः १५ अन्यपुष्टः १६मत्तः १७ मदनपाठकः १८ । इति राजनिर्घण्टः ॥
(अस्य गुणा यथा,  -- हारीते १ स्थाने ११ अध्याये ।“कोकिलः श्लेष्मलो ज्ञेयः पित्तसंशमनस्तथा” ॥
मूषिककल्पान्तर्गतशुक्र-विष-जातीयविशेषः ।तद्दंशनजनितलक्षणानि यथा,  --“ग्रन्थयः कोकिलेनोग्रा ज्वरो दाहश्च दारुणः” ॥
इति सुश्रुतेन कल्पस्थाने षष्ठाध्याय उक्तम् ॥
)अङ्गारः । इति त्रिकाण्डशेषः । (छन्दोविशेषः ।इति वृत्तरत्नाकरः ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 कोकिल पुंस्त्री कुक--इलच् । स्वनामख्याते पक्षिणि अमरः ।“पुस्कोकिलो यन्मधुरं चुकूज” कुम० स्त्रियाम् जाति-त्वऽपि--अजा० टाप् । “कोकिलाकलरवो वनेवने नून-मल निगडो भविष्यति” उद्भटः । “अवक्रुष्टः कोकि-ति” सि० की० “र तदूतिपदेपु कोकिलाम्” कुमा०“कोकिलामञ्जुवादिनीम्” रघुः । अङ्गारे पु०
  त्रिका०संज्ञायां कन् । “हयदशभिर्नजौ भजजला गुरु नद्द-टकम् । मुनिगुहकार्णवैः कृतयति वद कोकिलकम्”वृ० र० उक्ते २ छन्दोभेदे न०
  ।

Capeller

German

 कोकिल m.
  der indische Kuckuck (hetorisch
= Nachtigall),  f.
  Kuckuckswwibchen. 

Burnouf

French

 कोकिल कोकिल m.
  coucou indien,  cuculus indicus.
		 Tison, 
braise allumée.
कोकिलनयन m.
  et कोकिलाक्ष m.
  (अक्ष) capparis
spinosa ou caprier épineux,  et barleria longifolia,  bot.

Stchoupak

French

 कोकिल-
 m.
  coucou indien (renommé pour son chant,  Eudynamis orientalis, 
auj. Koïl) 
 -क- id. 
 -आ- f.
  femelle du kokila.
कोकिलक्ष- m.
  Asteracantha longifolia.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.