| YouTube Channel

कैवर्त (kaivarta)

 
शब्दसागरः
English
कैवर्त्त
m.
 (-र्त्तः) A fisherman born of a prostitute by a Kshetriya, or of
an Ayogava female by a Nisada father.
f.
 (-र्त्ती) The wife of a
fisherman.
E.
 क water, the seventh case, के and वर्त्त who abides,
केवर्त्त a fish, अण् affix, implying enmity.
Capeller Eng
English
कैवर्त
m.
 fisherman (a mixed caste)
f.
 ई.
Yates
English
कैवर्त्त (र्त्तः) 1.
m.
 A fisherman.
Spoken Sanskrit
English
कैवर्त kaivarta
m.
 fisherman
Wilson
English
कैवर्त्त
m.
 (-र्त्तः) A fisherman born of a prostitute by a
Kṣatriya, or of an Ayogava female by a Niṣāda father.
f.
(-र्त्ती) The wife of a fisherman.
E.
 क water, in the seventh case, के and वर्त्त who abides,
केवर्त्त a fish, अण् affix, implying enmity.
Apte
English
कैवर्तः [kaivartḥ], [के जले वर्तते वृत्-अच्
केवर्तः ततः स्वार्थे अण् Tv.] A fisherman
मनोभूः कैवर्तः क्षिपति परितस्त्वां प्रति मुहुः (तनू- जालीजालम्) Śānti.3.16
Ms.*
 8.26
(as to his descent see
Ms.*
 1.34).
Apte 1890
English
कैवर्तः [के जले वर्तते वृत्-अच्
केवर्तः
ततः स्वार्थे अण् Tv.] A fisherman
मनोभूः कैवर्तः क्षिपति परितस्त्वां प्रति मुहुः (तनूजालीजालं) Śānti. 3. 16
Ms. 8. 260
(as to his descent see Ms. 10. 34).
Monier Williams Cologne
English
कैवर्त
m.
 (cf. केव्°) a fisherman (born of a prostitute by a Kṣatriya or of an Āyogava female by a Niṣāda father),
Mn.
 viii, 260
x, 34
MBh.
R.
&c.
Monier Williams 1872
English
कैवर्त कैवर्त, अस्, m. [cf. केवर्त], a
fisherman, born of a prostitute by a Kṣatriya or of
an Āyogava female by a Niṣāda father
(ई), f. the
wife of a fisherman
a kind of grass, Cyperus Ro-
tundus
[cf. परिपेल।]
—कैवर्त-मुस्त or कै-
वर्त-मुस्तक, अम्, n. the grass Cyperus Rotundus.
Macdonell
English
कैवर्त kaivarta,
m.
 fisherman (a mixed caste)
🞄ī,
f.
a-ka,
m.
 id.
ī-ya,
a.
 relating to a fisherman.
Benfey
English
कैवर्त कैवर्त,
m.
1. A fisherman,
Man. 8, 260.
2. A mixed tribe
the
son of a Niṣāda by an Āyogavī woman,
Man. 10, 34.
Apte Hindi
Hindi
कैवर्तः
पुं*
 - "के जले वर्तते - वृत् - अच्, केवर्तः ततः स्वार्थे अण् तारा* "
मछुवारा
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कैवर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೆಸ್ತರವನು /ಮೀನು ಹಿಡಿಯುವವನು
निष्पत्तिः - > वृतु (वर्तने) - "अच्" (३-१-१३४) । "अण्" (४-३-१२०)
व्युत्पत्तिः - > के जले वर्तते । केवर्ताः मत्स्याः । तेषामयं घातकः ।
प्रयोगाः - > "निषादो मार्गवं सूते दाशं नौकर्मजीविनम् । कैवर्तमिति यं प्राहुः आर्यावर्तनिवासिनः ॥"
उल्लेखाः - > मनु० १०-३४
विस्तारः - > "कैवर्ते दाशधीवरौ" - अम० ।
L R Vaidya
English
kEvarta {% m. %} A fisherman, मनोभूः कैवर्तः क्षिपति परितस्त्वां प्रतिमुहुः (तनूजालीजालम्) Sant.S.iii.16. See M.x.84.
Bopp
Latin
कैवर्त m. (a केवर्त s. अ) piscator. AM.
HIT. 114. 1.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
कैवर्त
पु
कैवर्त, सलिल, अम्बर
कैवर्तेऽपि च कैवर्तः कैवर्तः सलिलेऽम्बरे ॥ ६५ ॥
verse 2.1.1.65
page 0012
Edgerton Buddhist Hybrid
English
kaivarta, m., some member (officer?) of a shipʼs crew
in Av 〔i.200.5〕 and 〔ii.61.9〕 named with āhāra, nāvika, and karṇadhāra, in 〔ii.61.9〕 constituting five sorts of members of the crew (the fifth, not named in text, may be raṇadhara of Mvy 〔3854〕)
essentially the same list is found in Mvy 〔3850—55〕, kaivarta being named in 〔3855〕
here Jap. and alternatively Tib. and Chin. interpret by fisherman (as in Skt.), but the first Tib. rendering is rgyal chen, normally = mahārāja
prob. a shipʼs officer.
Lanman
English
kaivarta, m. fisher.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
कैवर्त 2. b) mit einem *zu versehen.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
rkyal chen
कैवर्त
rgya chenl
कैवर्त
nya pa
१) कैवर्त २) बाडिशिक ३) मात्सिक
nya ba
१) कैवर्त २) पूर्णचन्द्र ३)
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
धीवरे दाशकैवर्तौ बडिशं मत्स्यवेधनम् ।
-wordlist-
धीवर (पुं), दाश (पुं), कैवर्त (पुं), बडिश (क्ली), मत्स्यवेधन (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
कैवर्त
कैवर्त, धीवर, दास, मत्स्यबन्धिन्, जालिक
कैवर्तो धीवरो दासो मत्स्यबन्धी तु जालिकः ।
verse 2.1.1.594
page 0067
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: कैवर्तः
Root: कैवर्त
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Son of a Niṣāda and an Āyōgavī
identical with Mārgara
Shloka(s):
3|5|32|1 ► आयोगवी तु कैवर्तं निषादान्मार्गरश्च सः। (भूमिकाण्डः/मनुष्याध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|5|32|1 ⇢ कैवर्तः (कैवर्त) (पुं) ⇒ Son of a Niṣāda and an Āyōgavī
identical with Mārgara ⇒
➠ 3|5|32|1 ⇢ मार्गरः (मार्गर) (पुं) ⇒ Son of a Niṣāda and an Āyōgavi or a Kaivarta ⇒
Related word(s):
isa_k ➡ निषादपुत्राः स्युः नानायोषित्समुद्भवाः
Mahabharata
English
*kaivarta, pl. (ºāḥ) (“fishermen”), name of a caste: XIII, 2655, 2672, 2702.
Vedic Reference
English
Kaivarta. See Kevarta.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कैवर्त्तः,
पुं,
 (के जले वर्त्तते । वृत् + अच् अलुक् समासः ।ततः स्वार्थे अण् ।) स्वनामख्यातवर्णसङ्करजातिः ।स तु वेश्यागर्ब्भे क्षत्त्रियस्यौरसजातः । इति ब्रह्म-वैवर्त्तपुराणम् ॥
तत्पर्य्यायः । दासः २ धीवरः ३ ।इत्यमरः । १ । १० । १५ ॥
दाशेरकः ४ जालिकः ५ ।इति जटाधरः ॥
(यथा, मनुः । १० । ३४ ।“निषादो मार्गवं सूते दाशं नौकर्म्मजीविनम् ।कैवर्त्तमिति यं प्राहुरार्य्यावर्त्तनिवासिनः” ॥
अस्य टीकायां कुल्लूकभट्टेन यदुक्तं तद्यथा ।“ब्राह्मणेन शूद्रायां जातो निषादः प्रागुक्तः प्रकृ-तायामायोगव्यां मार्गवं दाशापरनामानं नौव्यव-हारजीविनं जनयति । यमार्य्यावर्त्तदेशवासिनःकैवर्त्तशब्देन कीर्त्तयन्ति” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कैवर्त्त पुं स्त्री के जले वर्त्तते वृत--अच् अलुक्स० ततःस्वार्थे अण् । “निषादो मार्गवं सूते दाशं नौकर्म्मजी-विनम् । कैवर्त्तमिति यं प्राहुरार्य्यावर्त्तनिवासिनः”मनक्तायं(जेले)धीवरजातौ । “ब्राह्मणेन शूद्रायां जातोनिषादः प्रागुक्तः प्रकृतायामायोगव्यां मार्गवं दाशा-परनामानं नौव्यवहारजीविनं जनयति । आर्य्यावर्त्त-देशवासिनः तं कैवर्त्तशब्देन कीर्त्तयन्ति” कुल्लू०
Capeller
German
कैवर्त
n.
 Fischer (best. Kaste)
f.
 ई
Fischerin.
Burnouf
French
कैवर्त कैवर्त
m.
 (क eau
वृत्) pêcheur
cf.
केवर्त।
कैवर्तमुस्त
n.
 कैवर्तमुस्तक
n.
 , et कैवर्तिमुस्तक
n.
 cyperus rotundus ou souchet tuberculeux, bot.
Stchoupak
French
कैवर्त-
-क-
m.
 pêcheur, homme de la caste des pêcheurs
-इय- a. relatif à un pêcheur (conte).