| YouTube Channel

कैलासः (kailAsaH)

 
Apte
English
कैलासः [kailāsḥ],
N.
 of a mountain, a peak of the Himālayas and residence of Śiva and Kubera
कैलासस्य त्रिदशवनिता- दर्पणस्यातिथिः स्याः
Me.*
 6
R.*
 2.35.
Comp.
 -ओकस्
m.
निकेतनः, नाथः an epithet of Śiva.
of Kubera
कैलासनाथं तरसा जिगीषुः
R.*
 5.28
कैलासनाथमुपसृत्य निवर्तमाना
V.*
 1.3.
Apte 1890
English
कैलासः N. of a mountain, a peak of the Himālayas and residence of Śiva and Kubera
Me. 11. 58
R. 2. 35.
Comp.
ओकस् m.,
निकेतनः,
नाथः {1} an epithet of Śiva. {2} of Kubera
कैलासनाथं तरसा जिगीषुः R. 5. 28
कैलासनाथमुपसृत्य निवर्तमाना V. 1. 3.
Apte Hindi
Hindi
कैलासः
पुं*
 - के जले लासो दीप्तिरस्य - केलास - अण्
"पहाड़ का नाम, हिमालय की एक चोटी, शिव और कुबेर का निवास स्थान"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कैलासः
noun
तिबेटदेशे वर्तमानः सः पर्वतः यस्योपरि पुराणानुसारेण शिवस्य निवासः अस्ति।
"कैलासः मानससरसः समीपे वर्तते।"
Synonyms:
 अच्छः, स्फटिकः, कैलासः, स्फटः
noun
उपलप्रकारः पारदर्शकः श्वेतः उपलः।
"मम पित्रे एकेन ब्राह्मणेन अच्छः प्रदत्तः।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कैलासः,
पुं,
 (के जले लासो लसनं दीप्तिरस्य ।“हलदन्तात् सप्तम्याः” । ६ । ३ । ९ । इतिअलुक् केलसः स्फटिकमणिः तद्वत् शुभ्रः इत्यण् ।यद्वा, केलीनां समूहः । कैलं । “तस्य समूहः” ।४ । २ । ३७ । इत्यण् वृद्धिश्च । कैलेनास्यतेऽत्र ।आस् + अधिकरणे घञ् ।) स्वनामख्यातपर्व्वतः ।इत्यमरः । १ । २ । ७४ ॥
स च शिवकुवेरयोःस्थानम् । तस्य परिमाणं यथा । “जठरदेवकूटौमेरोः पूर्व्वेणाष्टादशयोजनसहस्रमुदगायतौद्विसहस्रं पृथुतुङ्गौ भवतः । एवमपरेण पवन-पारिपात्रौ दक्षिणेन कैलासकरवीरौ प्रागा-यतौ” । इति श्रीभागवतम् ॥
(अयं हि वृहत्सं-हितायां कूर्म्मविभागे उत्तरस्यामुक्तः ॥
)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“आस उपवेशने”@} 2 आसकः-सिका, आसकः-सिका, आसिसिषकः-षिका, दुरासिका 3
आसिता-त्री, आसयिता-त्री, असिसिषिता-त्री
4 5 अध्यासयन्, 6 आसयन्-न्ती, आसयिष्यन्-न्ती-ती
7 आसीनः, 8 आसिसिषमाणः, आसिसिषिष्यमाणः
आः-आसौ-आसः
-- -- आसितम्-तः-तवान्, आसितः, आसिसिषितः-तवान्
आसः, आसः, आसिसिषुः, आसिसयिषुः
आसितव्यम्, असयितव्यम्, आसिसिषितव्यम्
आसनीयम्, आसनीयम्, आसिसिषणीयम्
आस्यम्, आस्यम्, आसिसिष्यम्
ईषदासः-दुरासः-स्वासः
-- 9 उपास्यमानः, आस्यमानः, आसिसिष्यमाणः
आसः, आसः, 10 कैलासः, आसिसिषः
आसितुम्, आसयितुम्, आसिसिषितुम्
11 आसना, 12 उपासना, 13 उपास्तिः 14, आस्या, 15 आसिसिषा
आसनम्, 16 आसनम्, आसिसिषणम्
17 आसित्वा, आसयित्वा, आसिसिषित्वा
उपास्य, समास्य, उपासिसिष्य
आसम् २, आसित्वा २, आसम् २, आसयित्वा २, आसिसिषम् २
आसिसिषित्वा
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (६१)
02
=>
 (२-अदादिः-१०२१-अक। से। आ।)
03
=>
 [[१। ‘संज्ञायाम्’ (३-३-१०९) इति ण्वुल्। ‘दुरीश्वरद्वारबहिर्वितर्दिकादुरासिकायै रचितोऽयमञ्जलिः।’ इति वैराग्यपञ्चके (३)।]]
04
=>
 [पृष्ठम्००६०+ ३०]
05
=>
 [[आ। ‘त्रिवर्गपारीणमसौ भवन्तम् अध्यासयन् आसनमेकमिन्द्रः। विवेकदृश्वत्वमगात् सुराणां तं मैथिलो वाक्यमिदं बभाषे।।’ भ। का। २-४६।]]
06
=>
 [[१। ‘अणावकर्मकात् चित्तवत्कर्तृकात्’ (१-३-८८) इति ण्यन्तात् शतैव।]]
07
=>
 [[२। ‘ईदासः’ (७-२-८३) इति आनस्यादेरीकारः।]]
08
=>
 [[B। ‘अध्यासिसिषमाणेऽथ वियन्मध्यं निशाकरे।’ भ। का। ८-३८।]]
09
=>
 [[C। ‘आकाशचारिवनिताभिरुपास्यमाना साऽऽह स्म तन्मनसिकृत्य महान्त- मर्थम्।।’ वा। वि। ३-५१।]]
10
=>
 [[३। “केलिः प्रयोजनमस्य = कैलः ‘चूडादिभ्य उपसंख्यानम्’ (वा। ५-१-११०) इत्यण्। आस्यतेऽस्मिन् इत्यासः। ‘हलश्च’ (३-३-१२१) इत्यधिकरणे घञ्। कैलश्चासावासश्चेति ‘विशेषणं विशेष्येण--’ (२-१-५७) इति संज्ञात्वात् लोहित- शाल्यादिवत् समासो नित्यम्।।” इति मा। धा। वृत्तिः।]]
11
=>
 [[४। ‘ण्यासश्रन्थो युच्’ (३-३-१०७) इति शुद्धादेव धातोः युच्।]]
12
=>
 [[ड्। ‘प्रायोपासनया शान्तिं मन्वानो वालिसम्भवः। युक्त्वा योगं स्थितः शैले विवृण्वंश्चित्तवेदनाम्।।’ भ। का। ७-७३।]]
13
=>
 [[५। बाहुलकात् क्तिन्--इति मा। धा। वृत्तिः।]]
14
=>
 [[E। “ईड्योऽयमीशः समुपास्तिशीलैराशासितः पीतपटीं वसानः। स्वीयैश्चकंसे कशनीयकासी रमोष्ठनिंसी नतचित्तनिञ्जी।।” धा। का। २-४५।]]
15
=>
 [[६। ‘वाऽसरूप--’ (३-१-९४) इति न्यायेन ण्यदपि भावे इति मा। धा। वृत्तिः।]]
16
=>
 [[आ। ‘त्रिवर्गपारीणमसौ भवन्तम् अध्यासयन् आसनमेकमिन्द्रः। विवेकदृश्वत्वमगात् सुराणां तं मैथिलो वाक्यमिदं बभाषे।।’ भ। का। २-४६।]]
17
=>
 [पृष्ठम्००६१+ २५]