केदार (kedAra)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 केदार m.
  (-रः)
	 1. A field,  a meadow,  a plain. 
	 2. A mountain. 
	 3. A name
of SIVA.
	 4. A particular place,  the modern Kedar,  part of the
Himalaya mountains.
	 5. A basin for water round the root of a
tree.
	 6. A bed in a garden or field.
 E.
  क water,  earth,  &c. दृ to
tear or rend,  घञ् aff.
  

Capeller Eng

English

 केदार m.
  an irrigated field
 °खण्ड n.
  a hole in such a
field. 

Yates

English

 केदार (रः) 1.
m.
  A field
 a moun-
tain
 name of
Shiva
 of a place
basin at the foot of a tree.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

केदार 	-	 kedAra 	-	 m.
  	-	 paddyfield
केदार 	-	 kedAra 	-	 m.
  	-	  land under water
केदार 	-	 kedAra 	-	 m.
  	-	  lea
केदार 	-	 kedAra 	-	 m.
  	-	  field or meadow
केदार 	-	 kedAra 	-	 m.
  	-	  name of a sacred body of water
केदार 	-	 kedAra 	-	 m.
  	-	  water meadow
केदार 	-	 kedAra 	-	 m.
  	-	  kapila's field
केदार 	-	 kedAra 	-	 m.
  	-	  area
केदार 	-	 kedAra 	-	 m.
  	-	  mataGga's field
केदार 	-	 kedAra 	-	 m.
  	-	  field under water
केदार 	-	 kedAra 	-	 m.
  	-	  basin for water round the root of a tree
केदार 	-	 kedAra 	-	 m.
  	-	  plain
केदार 	-	 kedAra 	-	 m.
  	-	  bed in a garden or field

केदार 	-	 kedAra 	-	 m.
  	-	 paddyfield
व्रीहिसय 	-	  vrIhisaya 	-	 n.
  	-	 paddy plant

 
   केदार  kedAra m.
   kapila's field

 
   केदार  kedAra m.
   mataGga's field

Wilson

English

 केदार
m.
  (-रः)
1 A field,  a meadow,  a plain. 
2 A mountain. 
3 A name of ŚIVA.
4 A particular place,  the modern Kedār,  part of the Himālaya
mountains.
5 A basin for water round the root of a tree.
6 A bed in a garden or field.
E.
  क water,  earth,  &c. दृ to tear or rend,  घञ् aff.
  

Apte

English

केदारः [kēdārḥ],  1 A field under water
 meadow
 केदारेभ्यस्त्व- पो$गृह्णन्कर्षका दृढसेतुभिः Bhāg.*
  1.2.41
 Ms.*
  9.38, 44
 cf.
   the play on words in the Subhās. के दारपोषणरताः ? and the reply is केदारपोषणरताः.

A basin for water round the root of a tree.

A mountain. 

A particular mountain forming part of the Himālayas (modern Kedār).

A form of Śiva. 

N.
  of a Rāga (in music).Comp.   -खण्डम् a small dyke,  earth raised to keep out water
 गच्छ केदारखण्डं बधान Mb.
 *  1.3.22. -नाथः a particular form of Śiva. 

Apte 1890

English

 केदारः 1 A field under water
 meadow. 
2 A basin for water round the root of a tree. 
3 A mountain. 
4 A particular mountain forming part of the Himālayas (modern Kedār). 
5 A form of Śiva. 
Comp. 
खडं a small dyke,  earth raised to keep out water. 
नाथः a particular form of Śiva. 

Monier Williams Cologne

English

 केदार m.
  (n. ,  L.
 ) a field or meadow,  especially one under water,  Mn.
   ix,  38 & 44
 MBh.
  
 R.
  &c.
  

 कपिलस्य क्°,  ‘Kapila's field’,  N.
  of a Tīrtha,  MBh.
   iii,  6042 ff. 

 मतङ्गस्य क्°,  ‘Mataṅga's field’,  another Tīrtha,  8159

 a basin for water round the root of a tree,  L.
 

 a bed in a garden or field,  W.
 

 plain,  area,  KātyŚr.
   xviii,  5,  4,  Sch.

 N.
  of a particular constellation,  VarBṛ.
 

 of a Rāga (in music)

 of a mountain country (the modern Kedār,  part of the Himālaya mountains,  W.
 ),  MBh.
   vi,  427
 NandiP.
  

 N.
  of Śiva as worshipped in the Himālaya

 of the author of a work entitled Abdhi

 केदार n.
  N.
  of a Tīrtha,  MatsyaP.
  

 of a Liṅga,  ib.

 (in the Himālaya),  ŚivaP.
  

Monier Williams 1872

English

 केदार केदार,  अस्,  m. a field,  especially
one under water,  a meadow,  a plain
 a basin for
water round the root of a tree,  a bed in a garden or
field
 a mountain
 a particular mountain
 a parti-
cular place,  the modern Kedār,  part of the Himālaya
mountains
 an epithet of Śiva as worshipped in the
Himālayas
 N. of the author of a work entitled
Abdhi.
—केदार-कटुका,  f.,  N. of a plant,  = कटुका।
—केदार-कल्प,  अस्,  m. a part of the Skanda-purāṇa.
—केदार-खण्ड,  अम्,  n. a small dyke or mound, 
earth raised to keep out water
 a part of the Skanda-
purāṇa.
—केदार-ज,  अम्,  n.,  N. of a plant.
—के-
दार-नाथ,  अस्,  m. an epithet of Śiva as worshipped
in the Himālayas.
—केदार-भट्ट,  अस्,  m.,  N. of
an author.
—केदार-मल्ल,  अस्,  m. an epithet of
Madanapāla.

Macdonell

English

 केदार kedāra,  m.
  irrigated field
 N. of a mountainous 🞄country
 -khaṇḍa,  n.
  breach in the 🞄dyke enclosing a field
 -nātha,  m.
  N. of a form 🞄of Śiva worshipped in Kedāra
 -bhaṭṭa,  m.
  🞄N. of an author.

Benfey

English

 केदार केदार,  m.
  A cultivated
field,  Man.  9,  44
 particularly a watered
one,  Rām.  3,  22,  18
 Rājat. 5,  112.
 --
 Comp.
 
एक-,  adj.
  having the same
fields,  Man.  9,  38.

Apte Hindi

Hindi

केदारः
पुं*
  - के शिरसि दारोऽस्य - ब* स*
"पानी भरा हुआ खेत,  चरागाह"

केदारः
पुं*
  - के शिरसि दारोऽस्य - ब* स*
"थाँवला,  आलवाल"

केदारः
पुं*
  - के शिरसि दारोऽस्य - ब* स*
पहाड़

केदारः
पुं*
  - के शिरसि दारोऽस्य - ब* स*
केदार नामक एक पहाड़ जो हिमालय का एक भाग है

केदारः
पुं*
  - के शिरसि दारोऽस्य - ब* स*
शिव का नाम

केदारः
पुं*
  - केदार - अण्
"चावल,  अनाज"

केदारम्
नपुं*
   - केदार - अण्
खेतों का समूह

केदारः
"पुं* , ब*स*" - केन जलेन दारोऽस्य 
संगीतशास्त्र में एक राग का नाम

Shabdartha Kaustubha

Kannada

केदार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗದ್ದೆ /ನೀರಿನ ಆಸರೆಯಿಂದ ಬತ್ತ ಮೊದಲಾದುವನ್ನು ಬೆಳೆಯತಕ್ಕ ಭೂಮಿ
निष्पत्तिः - > दॄ (विदारणे) - कर्म० "घञ्" (३-३-१९)
व्युत्पत्तिः - > केन जलेन दीर्यते
प्रयोगाः - > "केदारभाजा शिशिरप्रवेशात् पुण्याय मन्ये मृतमुत्पलिन्या"
उल्लेखाः - > नैष० ७-३५
केदार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಲವಾಲ /ಗಿಡದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ನೀರು ನಿಲ್ಲಲು ಸುತ್ತಲೂ ಕಟ್ಟೆ ಕಟ್ಟಿದ ಪಾತಿ
केदार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗದ್ದೆಯೊಳಗೆ ಮಾಡಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕುಂಟೆ
प्रयोगाः - > "वृषः पिबति केदारे निःश्वासकुलितं पयः"
उल्लेखाः - > रामा०
केदार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಿಮಾಚಲದ ಒಂದು ಭಾಗವಾದ ಕೇದಾರಕ್ಷೇತ್ರ
केदार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರಶಿವ /ಪರಮೇಶ್ವರ
केदार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಿವಲಿಂಗ
विस्तारः - > "केदारोऽद्रौ शिवे क्षेत्रे भूमिभेदालवालयोः" - मेदि० ।

L R Vaidya

English

 kedAra {% m. %} 1. A field under water,  a meadow
a basin for water round the root of a tree
a mountain
a particular mountain forming part of the Himālayas
a form of Śiva.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

वप्र
पु
वप्र,  तट,  पितृ,  केदार
तटो वप्रः पिता वप्रो वप्रः केदार एव च ।
verse 2.1.1.107
page 0008

क्षेत्र
क्ली
क्षेत्र,  देह,  दाराः,  केदार,  वृद्धि
देहे दारेषु केदारे क्षेत्रं वृद्धौ च कीर्त्यते ।
verse 2.1.1.7
page 0008

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 केदार
		Abdhi dh. Quoted by Śrīdharasvāmin Oxf. 256^a.

 केदार Abdhi. {% read %} Oxf. 286^a.

Indian Epigraphical Glossary

English

 kedāra (EI 28),  a corn-field.
(EI 32),  low land.
Cf. bhū-kedāra (EI 19)
 a land measure
 cf. the land
measure called keyār in the Sylhet region of East Pakistan.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
क्षेत्रे तु वप्रः केदारः सेतौ पाल्यालिसंवराः ।
-wordlist-
 
क्षेत्र (क्ली),  वप्र (पुंक्ली),  केदार (पुंक्ली),  सेतु (स्त्री),  पालि (स्त्री),  आलि (स्त्री),  संवर (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

वप्र
वप्र,  क्षेत्र,  केदार
सीत्यं सस्यं प्रोक्तं वप्रं क्षेत्रं च केदारम् ॥ ५७४ ॥
verse 2.1.1.574
page 0065

Mahabharata

English

Kedāra^1,  a mountain in Śākadvīpa. § 575b (Śākadvīpa): VI,  11,  427 (= Keśarin,  v. 424?,  B. reads Kesara in both passages).

पुराणम्

English

केदार / KEDĀRA. A holy place in the interior of kurukṣetra. It is mentioned in mahābhārata,  Vana Parva,  Chapter 83,  that those who bathe in this holy Bath would obtain the fruits of good actions. One of the twelve Liṅgas consecrated in important places,  is in kedāra.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 केदारः,  पुं,
   (के जले दार आदरो यस्य । यद्वा केनजलेन द्रियते आद्रियते इति । निपातनात्एत्वम् ।) क्षेत्रम् । क्षेत् इति भाषा । इत्यमरः ।२ । ९ । ११ ॥
 (यथा,  मनौ ९ । ३८ ।“भूमावप्येककेदारे कालोप्तानि कृषीवलैः ।नानारूपाणि जायन्ते वीजानीह स्वभावतः” ॥
क्षेत्रस्थक्षुद्रजलाधारविशेषः । यथा,  रामायणे३ । २२ । १८ ।“वृषः पिबति केदारे निश्वासाकुलितं पयः” ॥
)केदारजलगुणाः । मधुरत्वम् । विपाके गुरुत्वम् ।दोषलत्वम् । “तदेव बद्धमुक्तन्तु विशेषाद्दोषदंभवेत्” । इति राजनिर्घण्टः ॥
 (के मस्तके शिखर-देशे दारः प्रश्रवणादिकारणस्वरूपविदीर्णस्थानंअस्य ।) पर्व्वतविशेषः । (के मस्तके शिरःस्थित-जटाभ्यन्तरे गङ्गारूपिणी दाराः पत्नी यस्यसर्व्वत्र निपातनात् एत्वम् ।) शिवः । भूमिभेदः ।आलवालम् । इति मेदिनी ॥
 (भ्रूमध्यस्थानविशेषः ।यथा,  हठयोगदीपिकायाम् । ३ । २४ ।“कालपाशमहाबन्धविमोचनविचक्षणः ।त्रिवेणीसङ्गमं धत्ते केदारं प्रापयेन्मनः” ॥
“केदारभ्रुवोर्मध्ये शिवस्थानं केदारशब्दवाच्यं तंमनः स्वान्तं प्रापयेत्” । इति तट्टीका ॥
 तीर्थ-विशेषः । यथा,  महाभारते । ३ । ८३ । ६६ ।“केदारे चैव राजेन्द्र ! कपिलस्य महात्मनः ।ब्रह्माणमधिगत्वा च शुचिः प्रयतमानसः ।सर्व्वपापविशुद्धात्मा ब्रह्मलोकं प्रपद्यते” ॥
 * ॥
केदारपर्व्वतस्थलिङ्गभेदः । स तु लिङ्गमूर्त्त्याकाश्यामाविर्भावात् तन्नाम्ना एवाख्यातः तद्विवरणंयथा,  काशीखण्डे । ७७ अध्याये ।श्रीपार्व्वत्युवाच ।“नमस्ते देवदेवेश ! प्रणमत्करुणानिधे ! ।वद केदारमाहात्म्यं भक्तानामनुकम्पया ॥
तस्मिन् लिङ्गे सदा प्रीतिस्तव काश्यामनुत्तमा ।तद्भक्ताश्च जना नित्यं देवदेव ! महाधियः ॥
श्रीदेवदेव उवाच ।शृण्वपर्णेऽभिधास्यामि केदारेश्वरसंकथाम् ।समाकर्ण्यापि यां पापोऽप्यपापो जायते क्षणात् ॥
केदारं यातुकामस्य पुंसो निश्चितचेतसः ।आजन्मसञ्चितं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ॥
गृहाद्विनिर्गते पुंसि केदारगतिनिश्चिते ।जन्मद्वयार्ज्जितं पापं शरीरादपि निर्व्रजेत् ॥
मध्येमार्गं प्रपन्नस्य त्रिजन्मजनितं त्वघम् ।देहगेहाद्विनिःसृत्य निराशं याति निश्वसत् ॥
सायं केदार केदार केदारेति त्रिरुच्चरन् ।गेहेऽपि निवसन्नूनं यात्राफलमवाप्नुयात् ॥
दृष्ट्वा केदारशिखरं पीत्वा तत्रत्यमम्बु च ।जन्मजन्मकृतात्पापात् मुच्यते नात्र संशयः ॥
हरपापह्रदे स्नात्वा केदारेशं प्रपूज्य च ।कोटिजन्मार्ज्जितैनोभिर्मुच्यते नात्र संशयः ॥
सकृत्प्रणम्य केदारं हरपापकृतोदकः ।स्थाप्य लिङ्गं हृदम्भोजे प्रान्ते मोक्षं गमिष्यति ॥
हरपापह्रदे श्राद्धं श्रद्धया यः करिष्यति ।उद्धृत्य सप्त पुरुषान् स मे लोकं गमिष्यति ॥
पुरा रथन्तरे कल्पे यदभूदत्र तत् शृणु ।अपर्णे दत्तकर्णा त्वं वर्णयामि तवाग्रतः ॥
एको ब्राह्मणदायाद उज्जयिन्या इहागतः ।कृतोपनयनः पित्रा ब्रह्मचर्य्यव्रते स्थितः ॥
स्थलीं पाशुपतीं काशीं स विलोक्य समन्ततः ।द्विजैः पाशुपतैः कीर्णां जटामुकुटमण्डितैः ॥
कृतलिङ्गसमर्च्चैश्च भूतिभूषितवर्ष्मभिः ।भिक्षाहृतान्नसन्तुष्टैः पुष्टैर्गङ्गोदकामृतैः ॥
बभूवानन्दितमना व्रतं जग्राह चोत्तमम् ।हिरण्यगर्भादाचार्य्यान्महत्पाशुपताभिधम् ॥
स च शिष्यो वशिष्ठोऽभूत् सर्व्वपाशुपतोत्तमःस्नात्वा ह्रदे हरपापे नित्यं प्रातः समुत्थितः ॥
विभूत्याहरहः स्नाति त्रिकालं लिङ्गमर्च्चयन् ।नान्तरं स विजानाति शिवलिङ्गे गुरौ तथा ॥
स द्वादशाब्ददेशीयो वशिष्ठो गुरुणा सह ।ययौ केदारयात्रार्थं गिरिं गौरीगुरोर्गुरुम् ॥
यत्र गत्वा न शोचन्ति किञ्चित् संसारिणः क्वचित् ।प्राश्योदकं लिङ्गरूपं लिङ्गरूपत्वमागताः ।असिधारं गिरिं प्राप्य वशिष्ठस्य तपस्विनः ॥
गुरुर्हिरण्यगर्भाख्यः पञ्चत्वमगमत् तदा ।पश्यतां तापसानाञ्च विमाने सार्व्वकामिके ॥
आरोप्य तं पारिषदाः कैलासमनयन् मुदा ।यस्तु केदारमुद्दिश्य गेहादर्द्धपथेऽप्यहो ॥
अकातरस्त्यजेत् प्राणान् कैलासे स चिरं वसेत् ।तदाश्चर्य्यं समालोक्य स वशिष्ठस्तपोधनः ॥
केदारमेव लिङ्गेषु बह्वमंस्त सुनिश्चितम् ।अथ कृत्वा स कैदारीं यात्रां वाराणसीमगात् ॥
अग्रहीन्नियमं चापि यथार्थं चाकरोत् पुनः ।प्रतिचैत्रं सदा चैत्र्यां यावज्जीवमहं ध्रुवम् ॥
विलोकयिष्ये केदारं वसन् वाराणसीं पुरीम् ।तेन यात्राः कृताः सम्यक् षष्टिरेकाधिका मुदा ॥
आनन्दकानने नित्यं वसता ब्रह्मचारिणा ।पुनर्यात्रां स वै चक्रे मधौ निकटवर्त्मनि ॥
परमोत्साहसन्तुष्टः पलिताकलितोऽप्यलम् ।तपोधनैस्तन्निधनं शङ्कमानैर्निवारितः ॥
कारुण्यपूर्णहृदयैरन्यैरपि च सङ्गिभिः ।ततोऽपि न तदुत्साहभङ्गोऽभूद्दृढचेतसः ॥
मध्ये मार्गं मृतस्यापि गुरोरिव गतिर्मम ।इति निश्चितचेतस्के वशिष्ठे तापसे शुचौ ॥
अशूद्रान्नपरीपुष्टे तुष्टोऽहं चण्डिकेऽभवम् ।स्वप्ने मया स संप्रोक्तो वशिष्टस्तापसोत्तमः ।दृढव्रत ! प्रसन्नोऽस्मि केदारं विद्धि मामिह ॥
अभीष्टञ्च वरं मत्तः प्रार्थयस्वाविचारितम् ।इत्युक्तवत्त्यपि मयि स्वप्नो मिथ्येति सोऽब्रवीत् ॥
ततोऽपि स मया प्रोक्तः स्वप्नो मिथ्याशुचिष्मताम् ।भवादृशाममिथ्यैव स्वाध्यायवशवर्त्तिनाम् ॥
वरं ब्रूहि प्रसन्नोऽस्मि स्वप्नशङ्कां त्यज द्विज ! ।तव सत्ववतः किञ्चित् मयाऽदेयं न किञ्चन ॥
इत्युक्तं मे समाकर्ण्य वरयामास मामिति ।शिष्यो हिरण्यगर्भस्य तपस्विजनसत्तमः ॥
यदि प्रसन्नो देवेश ! तदा मे सानुगा इमे ।सर्व्वे शूलिन्ननुग्राह्या एष एव वरो मम ॥
देवि ! तस्येदमाकर्ण्य परोपकृतिशालिनः ।वचनं नितरां प्रीतस्तथेति तमुवाच ह ॥
पुनः परोपकरणात् तत्तपोद्विगुणीकृतम् ।तेन पुण्येन स मया पुनः प्रोक्तो वरं वृणु ॥
स वशिष्ठो महाप्राज्ञो दृढपाशुपतव्रतः ।देवि ! मे प्रार्थयामास हिमशैलादिहस्थितिम् ॥
ततस्तत्तपसा तुष्टः कलामात्रेण तत्र हि ।हिमशैले स्थितश्चात्र सर्व्वभावेन संस्थितः ॥
ततः प्रभाते संजाते सर्व्वेषां पश्यतामहम् ।हिमाद्रेः प्रस्थितः प्राप्तः स्तूयमानः सुरर्षिभिः ॥
वशिष्ठं पुरतः कृत्वा सर्व्वसार्थसमायुतम् ।हरपापह्रदे तीर्थे स्थितोऽहं तदनुग्रहात् ॥
मत्परिग्रहतः सर्व्वे हरपापे कृतोदकाः ।आराध्य मामनेनैव वपुषा सिद्धिमागताः ॥
तदाप्रभृति लिङ्गेऽस्मिन् स्थितः साधकसिद्धये ।अविमुक्ते परे क्षेत्रे कलिकाले विशेषतः ॥
तुषाराद्रिं समारुह्य केदारं वीक्ष्य यत् फलम् ।तत् फलं सप्तगुणितं काश्यां केदारदर्शने ॥
गौरीकुण्डं यथा तत्र हंसतीर्थञ्च निर्म्मलम् ।यथा मधस्रवा गङ्गा काश्यां तदखिलं तथा ॥
इदं तीथ हरपापं सप्तजन्माघनाशनम् ।गङ्गायां मिलितं पश्चाज्जन्मकोटिकृताघहम्” ॥
केदाराख्यः पर्व्वतश्च तीर्थयात्रिभिः प्रायेणवदर्य्याश्रमात् सप्तदिनैः समागमनीयः ॥
 * ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 केदार पु०
  के शिरसि दारोऽस्य केन जलेन दारोऽस्य वा नि०एत्त्वम् । हिमालयस्थे पर्व्वतभेदे तत्स्थे २ शिवलिङ्गभेदेन०  तन्माहात्म्यादि स्कन्दपु०  केदारखण्डे दृश्यं तस्यैवकाशीक्षेत्रे आविर्भावात् काशीस्थे ३ लिङ्गभेदे च न०
 तत्कथा काशीख० ७७ अ० यथा“श्रीपार्व्वथुवाच । “नमस्ते देवदेवेश! प्रणमत्करुणा-निधे! । वद केदारमाहात्म्यं भक्तानामनुकम्पया ।तस्मिन् लिङ्गे सदा प्रीतिस्तव काश्यामनुत्तमा । तद्भक्ताश्चजना नित्यं देवदेव । महाधियः । श्रीदेवदेव उवाच ।शृण्वपर्ण्णे! ऽभिधास्यानि केदारेश्वरसंकथाम् । समाक-र्ण्ण्यापि यां पापोऽप्यपाषोजायते क्षणात् । केदारं यातु-कामस्व पुंसोनिश्चितचेतसः । आजन्मसञ्चितं पापंतत्क्षण्णादेव नश्यति । गृहाद्विनिर्गते पुंसि केदारगति-निश्चिते । जन्मद्वयार्जितं पापं शरीरादपि निर्व्रजेत् ।मध्यमार्गं प्रपन्नस्य त्रिजन्मजनित त्वघम् । गेहाद्विनिःसृतस्यापि निराशं याति निश्वसत् । सायं केदारकेदारकेदारेति त्रिरुच्चन् । गेहेऽपि निवसन्नूनं यात्राफलमवाप्नुयात् । दृष्ट्वा केदारशिखरं पीत्वा तत्रत्यमन्यु चजन्मजन्मकृतात् पापान्मुच्यते नात्रसंशयः हरभ्या ।ह्रदे स्नात्वा केदारेशं प्रपूज्य च । कोटिजन्मार्जितैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः । सकृत् प्रणम्य केदारं हरम्पाप-कृतोदकः । स्थाप्य लिङ्गं हृदम्भोजे प्रान्ते मोक्षं गमि-प्यति । हरम्पापह्रदे श्राद्धं श्रद्धया यः करिष्यति ।उद्धृत्य सप्त पुरुषान् स्वर्गलोकं गमिष्यति । पुरा रथ-न्तरे कल्पे यदभूदत्र तत् शृणु । अपर्ण्णे! दत्तकर्ण्णा त्वंवर्ण्णयामि तवाग्रतः । एकोब्राह्मणदायाद उज्जयिन्या-इहागतः । कृतोपनयनः पित्रा ब्रह्मचर्य्यव्रते स्थितः ।स्थलीं पाशुपतीं काशीं स विलोक्य समन्ततः । द्विजैःपाशुपतैः कीर्ण्णां जटामुकुटमण्डितैः । कृतलिङ्गस-मार्च्चैश्च भूतिभूषितवर्ष्मभिः । भिक्षाकृतान्नसंतुष्टैः प्लुतैर्गङ्गोदकामृतैः । बभूवानन्दितमना व्रतं जग्राहचोत्तमम् । हिरण्यगर्भादाचार्य्यान्महत् पाशुपताभि-धम् । स च शिष्योवशिष्ठोऽभूत् सर्व्वपाशुपतोत्तमः ।स्नात्वा ह्रदे हरम्पापे नित्यं प्रातः समुत्थितः । विभूत्या-ऽहरहः स्नाति त्रिकालं लिङ्गमर्च्चयन् । नान्तरं सविजानाति शिवलिङ्गे गुरौ तथा । स द्वादशाव्ददेशीयो-वशिष्ठो गुरुणा सह । ययौ केदारयात्रार्थं गिरिं गौ-रीगुरोर्गुरुम् । यत्र गत्वा न शोचन्ति किञ्चित् संसारिणः क्वचित् । प्राश्योदकं लिङ्गरूपं लिङ्गरूपत्थमागताः ।असिधारं गिरिं प्राप्य वशिष्ठस्य तपस्विनः । गुरुर्हि-रण्यगर्भाख्यः पञ्चत्वमगमत्तदा । पश्यतां तापसानांच विमाने सार्व्वकामिके । आरोप्य तं पारिषदाः कैला-समनयन् मुदा । यस्तु केदारमुद्दिश्य गेहादर्द्धपथेऽप्य-हो । अकातरस्त्यजेत् प्राणान् कैलासे स चिरं वसेत् ।तदाश्चर्य्यंसमालोक्य स वशिष्ठस्तपोधनः । केदारमेव लिङ्गेषुबह्वमंस्त सुनिश्चितम् । अथ कृत्वा स कैदारीं यात्रांवाराणसीमगात् । अग्रहीन्नियमं चापि यथार्थं चा-करोत् पुनः । प्रतिचैत्रं सदा चैत्र्यां यावज्जीवमहंध्रुवम् । विलोकयिष्येकेदारं वसन् वाराणसीं पुरीम् ।तेन यात्राः कृताः सम्यव्षष्टिरेकाधिका मुदा । आनन्द-कानने नित्यं वसता ब्रह्मचारिणा । पुनर्यात्रां स वै चक्रेमधौ निकटवर्त्मनि । परमोत्साहसंतुष्टः पलिता-कलितोऽप्यलम् । तपोधनैस्तन्निघनं शङ्कमानैर्निवारितः ।कारुण्यपूर्णहृदयैरन्यैरपि च सङ्गिभिः । ततोऽपि नतदुत्साहभङ्गोभूद्दृढचेतसः । मध्ये मार्गं मृतस्यापिगुरोरिव गतिर्मम । इति निश्चितचेतस्के वशिष्ठे ता-पस शुचौ । अशूदान्नपरिपुष्टे तुष्टोऽहं चण्डिके!ऽभवम् । स्वप्ने मया ससंप्रोक्तो वशिष्ठस्तापसोत्तमः । दृढ-व्रत! प्रसन्नोऽस्मि केदारं विद्धि मामिह । अभीष्टं च वरंमत्तः प्रार्थयस्वाविचारितम् । इत्युक्तवत्यपि मयि स्वप्नो मि-थ्येति सोऽब्रवीत् । ततोऽपि स मया प्रोक्तः स्वप्नोमिथ्याशुचिस्मिते! । भवादृशाममिथ्यैव स्वाध्यायवशवर्त्ति-नाम् । वरं ब्रूहि प्रसन्नोऽस्मि स्वप्नशङ्कां त्यज द्विज! ।तव सत्ववतः किञ्चिन्ममादेयं न किञ्चन । इत्युक्तं मेसमाकर्ण्य वरयामास मामिति । शिष्यो हिरण्यगर्भस्यतपस्विजनसत्तमः । यदि प्रसन्नो देवेश! तदा मे येऽनुगा-इमे । सर्व्वे शूलिन्ननुग्राह्या एष एव वरोमम । देवि!तस्येदमाकर्ण्य परोपकृतिशालिनः । वचनं नितरांपीतस्तथेति तसुवाच ह । पुनः परोपकरणं तत्तपोद्विगुणीकृतम् । तेन पुण्येन स मया पुनः प्रोक्तोवरं वृणु । स-वशिष्ठो महाप्राज्ञो दृढपाशुपतस्थितः । देवि । मे प्रार्थ-यामास हिमशैलादिह स्थितिम् । ततस्तत्तपसा तुष्टःकलामात्रेण तत्र हि । हिमशैले स्थितश्चात्र सर्व्वभावेनसंस्थितः । ततः प्रभाते संजाते सर्व्वेषां पश्यतामहम् ।हिमाद्रेः प्रस्थितः प्राप्तः स्तूयमानः सुरर्षिभिः । व-शिष्ठं पुरतः कृत्वा सर्व्वसार्थसमायुतम् । हरम्पापह्रदे तीर्थे स्थितोऽहं तदनुग्रहात् । मत्परिग्रहतः सर्वेहरम्पापे कृतोदकाः । आराध्य मामनेनेव पुरुषाः सिद्धि-मागताः । तदा प्रभृति लिङ्गेऽस्मिन् स्थितः साधकसि-द्धये । अविमुक्ते परे क्षेत्रे कलिकाले विशेषतः । तुषा-राद्रिंसमारुह्य केदारं वीक्ष्ययत् फलम् । तत् फलं सप्त-गुणितं काश्यां केदारदर्शने । गौरीकुण्डं यथा तत्रहंसतीर्थञ्च निर्म्मलम् । तथा मधुस्रवा गङ्गा काश्यांतदखिलं तथा । इदं तीर्थं हरम्पापं सप्तजन्माघना-शनम् । गङ्गायां मिलितं पश्चाज्जन्मकोटिशताघहम् ।अत्र पूर्व्वं तु काकोलौ युध्यन्तौ खान्निपेततुः । पश्य-तां तत्र संस्थानां हंसौ भूत्वा विनिर्गतौ । गौरि! त्वयाकृतं पूर्व्वं स्नानमत्र महाह्रदे । गौरीतीर्थ ततः ख्यातंसर्वतीर्थोत्तमोत्तमम् । अत्रामृतस्रवा गङ्गा महामोहा-न्धकारहृत् । अनेकजन्मजनितं जाड्यध्वंसविधा-यिनी । सरसा मानसेनात्र पूर्व्वन्तप्तं महत्तपः । अत-स्तन्मानसं तीर्थं जने ख्यातिमिदं गतम् । अत्र पर्व्वं जनःस्नानमात्रेणैव प्रमुच्यते । पश्चात् प्रसादितश्चाहं त्रिदशैर्मुक्तिदुर्दृशैः । सर्वे मुक्तिं गमिष्यन्ति यदि देवेह मानवाः ।केदारकुण्डे सुस्नातास्तन्नश्छित्तिर्भविष्यति । सर्वेषा-मेव वर्णानामाश्रमाणां च धर्म्मिणाम् । तस्मात्तनुवि-सर्गेण मोक्षं दास्यसि नान्यथा । ततस्तदुपरोधेन तथेतिच मयोदितम् । तदारभ्य महादेवि! स्नानात्,  केदारकु-ण्डतः । समर्च्चनाच्च भक्त्या वै मम नामजपादपि । नैः-श्रेयसीं श्रियं दद्यामन्यत्रापि तनुत्यजाम् । केदारतीर्थे यःस्नात्वा पिण्डान् दास्यति चात्वरः । एकोत्तरशतं वं-श्यास्तस्य तीर्णा भवाम्बुधेः । भौमवारे यदा दर्शस्तदा यःश्राद्वदोनरः । केदारकुण्डमासाद्य गयाश्राद्धेन किं?ततः । केदारं गन्तुकामस्य बुद्धिर्देया नरैरियम् । काश्यांस्पृश त्वं केदारं कृतकृत्यो भविष्यसि । चैत्रकृष्णच-तुर्दश्यामुपवासं विधाय च । त्रिगण्ड्रषीं पिबन् प्रात-र्मल्लिङ्गमधितिष्ठति । केदारोदकपाने तु यथा तत्र फलंभवेत् । तथाऽत्र जायते पुंसां स्त्रीणां चापि न संशयः ।केदारभक्तं संपूज्य वासोऽन्नद्रविणादिभिः । आजन्म-जनितं पापं त्यक्त्वा याति ममालयम् । आषण्मासंत्रिकालं यः केदारेशं नमस्यति । तं नमस्यन्ति सततंलोकपाला यमादयः । कलौ केदारमाहात्म्य योऽपिकोऽपि न वेत्स्यति । योवेत्स्यति च पुण्यात्मा सर्वंवेत्स्यति स ध्रुवम् । केदारेशं सकृत् दृष्ट्वा देवि! मेऽनु-चरो भवेत् । तस्मात् काश्यां प्रयत्नेन केदारेशं विलोकयेत् ।चित्राङ्गदेश्वरं लिङ्गं केदारादुत्तरे शुभम् । तस्यार्च्चनान्न-रोनित्यं स्वर्गभोगानुपाश्नुते । केदाराद्दक्षिणे भागे नी-लकण्ठविलोकनात् । संसारोरगदष्टस्य तस्य नास्तिविषाद्भयम् । तद्वायव्येऽम्बरीषेशो नरस्तदवलोकनात् ।गर्भवासं न चाप्नोति संसारे दुःखसङ्कुले । इन्द्रद्युम्नेश्वरंलिङ्गं तत्समिपे समर्च्य च । तेजोमयेन यानेन सस्वर्गभु-वि मोदते । तद्दक्षिणे नरोदृष्ट्वा लिङ्गं कालञ्जरेश्वरम् ।जराकालं विनिर्जित्य मम लोके वसेच्चिरम् । दृष्ट्वा कामे-श्वरं लिङ्गमुदक् चित्राङ्गदेश्वरात् । सर्व्वत्र क्षेममाप्नोतिलोकेऽत्र च परं दिवि । श्रीस्कन्दौवाच । देवदेवेन!विन्व्यारे! केदारमहिमा महान् । इत्याख्यायि पुराऽ-म्बायै मया ते ऽपि निरूपितः । केदारेश्वरलिङ्गस्यश्रुत्वोत्पत्तिं कृती नरः । शिवलोकसवाप्नोति निष्पा-पोजायते क्षणात्” । लिङ्गपरत्वे न०
  केदारेशकेदारे-श्वरादयोप्यत्र पु०
  । वदर्व्याश्रमस्याऽन्तिकस्थे ३ क्षेत्रभेदे“केदाराख्ये महाक्षेत्रे देवी सा मार्गदायिनी” देवी-गीता ४ भूमिप्रदेशभेदे अमरः “मतङ्गस्य च केदारस्तत्रैवकुरुनन्दन!” भा० व० ८४ अ० । “केदारे चेव राजेन्द्र!कपिलस्य महात्मनः” भा० ८३ अ० । जलनिवारणार्थे चतुः-पार्श्वे सेतुबन्धयुक्ते ५ क्षेत्रे ६ आलवाले च मेदि० “यथा“तडागोदकं छिद्रान्निर्गत्य कुल्यात्मना केदारान् प्रविश्यतद्वदेव चतुष्कोणाद्याकारं भवति” वेदा० प० । “भूमा-वप्येककेदारे कालोप्तानि कृषीवलैः । नानारूपाणिजायन्ते वीजानीह स्वभावतः” मनुः “स्थानछेदस्य के-दारमाहुः शल्यबतोमृगः” मनुः । केदारणां समूहः“केदाराद्यञ् च” “ठञ् कवचिनश्च” पा० यञ् वुञ् ठञ्च । केदारर्य्य कैदारक कैदारिक तत् समूहे न०
  “कैदा-रिकाणामभित समाकुलाः” माघः । अत्र केदारादितिनिर्द्देशात् नि० एत्त्वम् । तस्येदमण् । कैदार तत्सम्बन्धि-जलतण्डुलादौ त्रि०
  तद्गुणाः “केदारं क्षेत्रमुद्दिष्टंकैदारं तज्जलं स्मृतम् । कैदारं वार्य्यभिष्यन्दि मधुरं गुरुदोषकृत्” भावप्र० । “कैदारा वातवितपित्तघ्नाः गुरवःकफशुक्रलाः । कषाया अल्पवर्चस्काः मेध्याश्चैव बला-वहाः” भावप्र० केदारशाल्यादिगुणा उक्ताः

Capeller

German

 केदार m.
  Rieselfeld.
°खाण्ड n.
  Loch in
einem R.
 Rieselloch.

Burnouf

French

 केदार केदार m.
  (दृ) champ
		 montagne.
		 Bassin
d'arrosage au pied d'un arbre.
		 Np. d'une partie de l'Himālaya,  auj.
le Cêdâr.

Stchoupak

French

 केदार-
 m.
  champ cultivé,  champ irrigué (कपिलस्य क्।,  मतङ्गस्य
क्। n.
  de Tīrtha) 
 n.
  d'une contrée montagneuse 
 -इक- nt. petit champ.
°खण्ड- nt. trou dans une digue pour l'écoulement des eaux.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.