| YouTube Channel

केतनम् (ketanam)

 
Apte
English
केतनम् [kētanam], [कित्-ल्युट्]
A house, an abode
अकलित- महिमानः केतनं मङ्गलानाम्
Māl.
2.9
मम मरणमेव वरमतिवितथके- तना
Gīt.*
7.
An invitation, summons
Mb.
* 13.23.12- 16.
Place, site
सौवर्णभित्ति संकेतकेतनं संपदामिव
Ks.*
26.44.
A flag, banner
भग्नं भीमेन मरुता भवतो रथकेतनम्
Ve.*
2. 23
Śi.*
14.28
R.*
9.39.
A sign, symbol
as in मकरकेतन.
An indispensable act (also religious)
निवापाञ्जलिदानेन केतनैः श्राद्धकर्मभिः तस्योपकारे शक्तस्त्वं किं जीवन् किमुतान्यथा
Ve.*
3.16.
A spot, mark.
The body
तस्यां तु वानरो दिव्यः सिंहशार्दूलकेतनः
Mb.
* 1.225.15
Bhāg.*
4.24.68
Gīt.*
7.5.
Apte Hindi
Hindi
केतनम्
नपुं*
- कित् - ल्युट्
"घर, आवास"
केतनम्
नपुं*
- कित् - ल्युट्
"निमन्त्रण, बुलावा"
केतनम्
नपुं*
- कित् - ल्युट्
"स्थान, जगह"
केतनम्
नपुं*
- कित् - ल्युट्
"पताका, झण्डा"
केतनम्
नपुं*
- कित् - ल्युट्
"चिह्न, प्रतीक"
केतनम्
नपुं*
- कित् - ल्युट्
अनिवार्य कर्म
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
आमन्त्रणम्, निमन्त्रणम्, आवाहः, आवाहनम्, इष्टिः, केतनम्, उपहवः, चोदकः, प्रैषः, मन्त्रणकम्
noun
सम्बन्धिजनेभ्यः मङ्गलकार्यादिषु उपस्थित्यर्था कृता प्रार्थना।
"अद्य एव मम मित्रेण प्रेषितम् आमन्त्रणं प्राप्तं मया।"
Synonyms:
गृहम्, गेहम्, उद्वसितम्, वेश्म, सद्म, निकेतनम्, निशान्तम्, नत्स्यम्, सदनम्, भवनम्, अगारम्, सन्दिरम्, गृहः, निकायः, निलयः, आलयः, वासः, कुटः, शाला, सभा, पस्त्यम्, सादनम्, आगारम्, कुटिः, कुटी, गेबः, निकेतः, साला, मन्दिरा, ओकः, निवासः, संवासः, आवासः, अधिवासः, निवसति, वसति, केतनम्, गयः, कृदरः, गर्तः, हर्म्यम्, अस्तम्, दुरोणे, नीलम्, दुर्याः, स्वसराणि, अमा, दमे, कृत्तिः, योनिः, शरणम्, वरूथम्, छर्दिछदि, छाया, शर्म, अजम्
noun
मनुष्यैः इष्टिकादिभिः विनिर्मितं वासस्थानम्।
"गृहिण्या एव गृहं शोभते।"
Synonyms:
ध्वजः, पताका, ध्वजपटः, ध्वजांशुकः, केतनम्, केतुः, केतुवसनः, वैजयन्तिका, वैजयन्ती, जयन्तः, कदली, कदलिका, उच्छलः
noun
दण्डस्य आधारेण समुत्थिता नानावर्णीया विशिष्टवर्णीया वा पट्टिका यया कस्यापि सत्ता कोऽपि उत्सवः सङ्केतः वा सूच्यते।
"भारतदेशस्य ध्वजः चक्राङ्कितः अस्ति।"
Tamil
Tamil
கேதனம் : வீடு, இருப்பிடம், அழைப்பு, இடம், கொடி, அடையாளம்.
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“कित निवासे रोगापनयने च”@} 2 3 निवासरूपार्थे ‘केतन्’ 4 इति रूपमिति क्षीरस्वामी।
‘अर्थान्तरेऽन- नुबन्धकाश्चुरादयः’ इति सिद्धान्तकौमुद्यामुक्तम्।
तत्तु काशिकावृत्त्याद्यनु- सारेणेति बोध्यम्।]] 5 चिकित्सकः-त्सिका, चिकित्सकः-त्सिका, 6 चिकित्सिषकः-षिका, 7 केतकः-तिका
8 चिकित्सिता-त्री, 9 चिकित्सयिता-त्री, चिकित्सिषिता-त्री, केतयिता-त्री
10 चिकित्सन्-न्ती, चिकित्सयन्-न्ती, चिकित्सिषन्-न्ती, केतयन्-न्ती
चिकित्सिष्यन्-न्ती-ती, चिकित्सयिष्यन्-न्ती-ती, चिकित्सिषिष्यन्-न्ती-ती, केतयिष्यन्-न्ती-ती
-- चिकित्सयमानः, चिकित्सयिष्यमाणः, केतयमानः, केतयिष्यमाणः
11 चिकित्-चिकित्सौ-चिकित्सः
-- -- चिकित्सितम्-तः, चिकित्सितः-तम्, चिकित्सिषितः, केतितः-तवान्
12 चिकित्सुः, चिकित्सयिषुः, चिकित्सिषिषुः, केतः
चिकित्सितव्यम्, चिकित्सयितव्यम्, चिकित्सिषितव्यम्, केतयितव्यम्
चिकित्सनीयम्, चिकित्सनीयम्, चिकित्सिषणीयम्, केतनीयम्
विचिकित्स्यम्, चिकित्स्यम्, चिकित्सिष्यम्, केत्यम्
ईषच्चिकित्सः-दुश्चिकित्सः-सुचिकित्सः
-- चिकित्स्यमानः, चिकित्स्यमानः, चिकित्सिष्यमाणः, केत्यमानः
चिकित्सः, चिकित्सः, चिकित्सिषः, केतः
चिकित्सितुम्, चिकित्सयितुम्, चिकित्सिषितुम्, केतयितुम्
13 14 विचिकित्सा, चिकित्सना, चिकित्सिषा, केतना
चिकित्सनम्, चिकित्सनम्, चिकित्सिषणम्, केतनम्, 15 निकेत्तनम्
चिकित्सित्वा, चिकित्सयित्वा, चिकित्सिषित्वा, केतयित्वा
विचिकित्स्य, विचिकित्स्य, विचिकित्सिष्य, विकेत्य
चिकित्सम् २, चिकित्सित्वा २, चिकित्सम् २, चिकित्सयित्वा २, चिकित्सिषम् २, चिकित्सिषित्वा २, केतम् २, केतयित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१९२)
02
=>
(१-भ्वादिः-९९३। सक। सेट्। पर।)
03
=>
[[[अ]
04
=>
(केतति)
05
=>
[[३। ‘गुप्तिज्किद्भ्यस्सन्’ (३-१-५) इति स्वार्थे सन् ‘कितेर्व्याधिप्रतीकारे निग्रहे अपनये नाशने संशये च’ (वा। ३-१-५) इत्येतेष्वर्थेषु भवति। अन्यस्मिन्नर्थे तु चुरादिर्वेदितव्यः।]]
06
=>
[[४। स्वार्थसन्नन्तादिच्छासनि इदं रूपम्। ‘सन्नन्तान्न सनिष्यते--’ (भाष्येष्टिः-- ३-१-७) इति तु इच्छासन्नन्तादिच्छासन् न। स्वार्थसन्नन्तात् स्यादेवेत्यर्थकम्।]]
07
=>
[[५। ण्यन्तात् इमानि रूपाणि।]]
08
=>
[पृष्ठम्०१८६+ १५]
09
=>
[[१। स्वार्थसन्नन्ताण्णिचि तृच्ययादेशे रूपम्। एवमुत्तरत्रापि।]]
10
=>
[[आ। ‘मोहं चिकित्सन् वचसाऽस्य कृष्णः दीदांसुचित्तस्य सुविस्मितस्य।’ धा। का। २-४१।]]
11
=>
[[२। ‘संयोगान्तस्य लोपः’ (८-२-२३) इति सलोपे रूपमिदम्।]]
12
=>
[[३। ‘सनाशंसभिक्ष उः’ (३-२-१६८) इत्युप्रत्ययः ताच्छीलिकः।]]
13
=>
[पृष्ठम्०१८७+ २०]
14
=>
[[१। विपूर्वककितधातोः संशयार्थकत्वं कोशबलाल्लभ्यते। ‘विचिकित्सा तु संशयः’ इत्यमरः।]]
15
=>
[[आ। ‘प्रबोधकाले शतमन्युविद्विषः प्रचकमे राजनिकेतनं प्रति।।’ भ। का। ११-३८। ‘गृहं गोहोदवसितं बेश्म सद्म निकेतनम्।’ इत्यमरः।]]
1 {@“केत श्रावणे निमन्त्रणे च”@} 2 अदन्तः।
‘कूट’ इत्यस्य पाठान्तरमिदम्।
श्रावणम् = समयोद्घोषणम्।
निमन्त्रणम् = आज्ञा।
केतकः-तिका, चिकेतयिषकः-षिका
केतयिता-त्री, चिकेतयिषिता-त्री
3 केतयन्-न्ती, चिकेतयिषन्-न्ती
केतयिष्यन्-न्ती-ती, चिकेतयिषिष्यन्-न्ती-ती
केतयमानः, चिकेतयिषमाणः
4 केतयिष्यमाणः, चिकेतयिषिष्यमाणः
सुकेत्-सुकेतौ-सुकेतः
-- 5 केतितम्-तः, चिकेतयिषितः-तवान्
केतः, चिकेतयिषुः
केतयितव्यम्, चिकेतयिषितव्यम्
6 केतनीयम्, चिकेतयिषणीयम्
7 केत्यम्, चिकेतयिष्यम्
ईषत्केतः-दुष्केतः-सुकेतः
-- केत्यमानः, चिकेतयिष्यमाणः
केतः, चिकेतयिषः
केतयितुम्, चिकेतयिषितुम्
केतना, चिकेतयिषा
केतनम्, चिकेतयिषणम्
केतयित्वा, चिकेतयिषित्वा
विकेत्य, विचिकेतयिष्य
केतम् २, केतयित्वा २, चिकेतयिषम्
चिकेतयिषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(२६०)
02
=>
(१०-चुरादिः-१८९२। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
[[B। ‘इत्यूचे हि केतयन् परिजनान् सेनापतीन् ग्रामयन् स्वामात्यान् कुणयन् भटांश्च गुणयन् नॄणां मुदं स्तेनयन्।।’ धा। का। ३-५७।]]
04
=>
[पृष्ठम्०२६४+ २४]
05
=>
[[१। ‘निष्ठायां सेटि’ (६-४-५२) इति णिलोपः।]]
06
=>
[[२। ‘णेरनिटि’ (६-४-५१) इति णिलोपः।]]
07
=>
[[३। ण्यन्तात् ‘अचो यत्’ (३-१-९७) इति यत्।]]