| YouTube Channel

कृष्णमुद्ग (kRSNamudga)

 
शब्दसागरः
English
कृष्णमुद्ग
m.
 (-द्गः) A sort of pulse, (Phaseolus max.)
E.
 कृष्ण black, मुद्ग
phaseolus.
Yates
English
कृष्ण-मुद्ग (द्गः) 1.
m.
 Phaseolus max.
Wilson
English
कृष्णमुद्ग
m.
 (-द्गः) A sort of pulse, (Phaseolus max.)
E.
 कृष्ण black, मुद्ग phaseolus.
Monier Williams Cologne
English
कृष्ण—मुद्ग
m.
 a sort of pulse (Phaseolus Mungo),
L.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कृष्णमुद्गः,
पुं,
 (कृष्णः कृष्णवर्णः निकृष्टो वा मुद्गः वन-जातत्वात् ।) मुद्गविशेषः । कालमुग् इति भाषा ।तत्पर्य्यायः । वासन्तः २ माधवः ३ सुराष्ट्रजः ४ ।अस्य गुणाः । त्रिदोषदाहनाशित्वम् । मधुर-त्वम् । लघुत्वम् । दीपनत्वम् । पथ्यत्वम् । बल-वीर्य्याङ्गपुष्टिदातृत्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
(यथाह भावप्रकाशः ।“मुद्गो रूक्षो लघुर्ग्राही कफपित्तरसो हि सः ।स्वादुरल्पानिलो नेत्र्यो ज्वरघ्नो वनजस्तथा ॥
मुद्गो बहुविधः श्यामो हरितः पीतकस्तथा ।श्वेतो रक्तश्च तेषान्तु पूर्व्वः पूर्व्वो लघुः स्मृतः ॥
शुश्रुतेन पुनः प्रोक्तो हरितः प्रवरो गुणैः ।चरकादिभिरप्युक्त एष एव गुणाधिकः” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कृष्णमुद्ग
पु०
 नित्यकर्म्म० । मुद्गभेदे तद्भेदगुणादि भावप्र०उक्तं यथा“मुद्गमसूरयोराध्मानाकारित्वमन्यवैदलापेक्षेया नतु सर्वथाएतयोरपि किञ्चिदाध्मानकारित्वात् तत्र मुद्गस्य गुणाःमुद्गोरूक्षो लघुर्ग्राही कफपित्तरसो हिमः । स्वादुरल्पानि-लो नेत्र्यो ज्वरघ्नो वनजस्तथा । मुद्गो बहुविधः श्यामोहरितः पीतकस्तथा । श्वेतो रक्तश्च तेषान्तु पूर्वः पूर्वोलघुः स्मृतः । सुश्रुतेन पुनः प्रोक्तो हरितः प्रवरो गुणैः ।चरकादिभिरप्युक्त एष एव गुणाधिकः” ।माधववासन्तसुराष्टजेति राजनि० तस्य पर्व्यायदर्शनात् वस-न्तकाले चैत्रमासे सुराष्ट्रदेशेऽस्योत्पत्तिरवसेया ततोदेशादानीयान्यत्र देशेऽपि तस्योत्पादना एवमन्यत्र कालेऽपि ।