| YouTube Channel

कृष्णद्वैपायनः (kRSNadvaipAyanaH)

 
Apte Hindi
Hindi
कृष्णद्वैपायनः
पुं*
 कृष्ण-द्वैपायनः -
व्यास का नाम
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 व्यासः, वेदव्यासः, महर्षिव्यासः, कृष्णद्वैपायनः, पाराशरः, बादरायणः, वासवेयः, सात्यवतः, कृष्णः
noun
एकः ऋषिः येन वेदाः संगृहीताः तथा च सम्पादिताः।
"व्यासेन महाभारतं लिखितुं श्रीगणेशः आमन्त्रितः।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कृष्णद्वैपायनः,
पुं,
 (द्वीपे भव इत्यण् । यद्वा द्वीपःअयनं उत्पत्तिस्थानं यस्य । प्रज्ञाद्यण् । कृष्ण-श्चासौ द्वैपायनश्चेति ।) वेदव्यासः । इति त्रिकाण्ड-शेषः ॥
(यथा, महाभारते १ । १०५ । १३ ।“ततस्तस्मिन् प्रतिज्ञाते भीष्मेण कुरुनन्दन ! ।कृष्णद्वैपायनं काली चिन्तयामास वै मुनिम्” ॥
अस्य यमुनाद्वीपोत्पत्तिकथा यथा तत्रैव १ ।१०५ । ७ -- १४ ।“धर्म्मयुक्तस्य धर्म्मार्थं पितुरासीत्तरी मम ।सा कदाचिदहं तत्र गता प्रथमयौवने ॥
अथ धर्म्मविदां श्रेष्ठः परमर्षिः पराशरः ।आजगाम तरीं धीमांस्तरिष्यन् यमुनां नदीम् ॥
स तार्य्यमाणो यमुनां मामुपेत्याब्रवीत्तदा ।सान्त्वपूर्व्वं मुनिश्रेष्ठः कामार्त्तो मधुरं वचः ॥
तमहं शापभीता च पितुर्भीता च भारत ! ।वरैरसुलभैरुक्ता न प्रत्याख्यातुमुत्सहे ॥
अभिभूय स मां बालां तेजसा वशमानयत् ।तमसा लोकमावृत्य नौगतामेव भारत ! ॥
मत्स्यगन्धो महानासीत् पुरा मम जुगुप्सितः ।तमपास्य शुभं गन्धमिमं प्रादात् स मे मुनिः ॥
ततो मामाह स मुनिर्गर्भमुत्सृज्य मामकम् ।द्वीपेऽस्या एव सरितः कन्यैव त्वं भविष्यसि ॥
पाराशर्य्यो महायोगी स बभूव महानृषिः ।कन्यापुत्त्रो मम पुरा द्वैपायन इति श्रुतः” ॥
अन्यत् विवरणादिकमस्य व्यासशब्दे द्रष्टव्यम् ॥
)