धातुः: कृप्
मूलधातुः: कृप
धात्वर्थः: दौर्बल्ये
गणः: चुरादिः
कर्मकत्वं: अकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: उभयपदी
रूपम्: कृपयति-ते
अनुबन्धादिविशेषः: अदन्तः
टिप्पनी: कृप, त्क दौर्ब्बल्ये । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (अदन्त चुरां--परं--अकं--सेट् ।) सप्तमस्वरी । कृपयति । षष्ठस्वरीति त्रिलोचनः । इति दुर्गादासः ॥


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“कृप दौर्बल्ये”@} <a href="#foot_krm02">2</a> अदन्तः। </li> <li>‘कल्पते शपि सामर्थ्ये, कल्पयत्यवकल्कने। </li> <li>अदन्तस्य कृपेर्णौ तु दौर्बल्ये कृपयेदिति।।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li><a href="#foot_krm04">4</a> कृपकः <a href="#foot_krm05">5</a> -पिका, <a href="#foot_krm06">6</a> चिकृपयिषकः-षिका;</li> <li> कृपयिता-त्री, चिकृपयिषिता-त्री;</li> <li> कृपयन्-न्ती, चिकृपयिषन्-न्ती;</li> <li> कृपयिष्यन्-न्ती-ती, चिकृपयिषिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> कृपयमाणः, चिकृपयिषमाणः;</li> <li> कृपयिष्यमाणः, चिकृपयिषिष्यमाणः;</li> <li> कृप्-कृपौ-कृपः;</li> <li> -- कृपितम्-तः, चिकृपयिषितः-तवान्;</li> <li> कृपः, चिकृपयिषुः;</li> <li> कृपयितव्यम्, चिकृपयिषितव्यम्;</li> <li> कृपणीयम्, चिकृपयिषणीयम्;</li> <li> कृप्यम्, चिकृपयिष्यम्;</li> <li> ईषत्कृपः-दुष्कृपः-सुकृपः;</li> <li> -- कृष्यमाणः, चिकृपयिष्यमाणः;</li> <li> कृपः, चिकृपयिषः;</li> <li> कृपयितुम्, चिकृपयिषितुम्;</li> <li> कृपणा, चिकृपयिषा;</li> <li> कृपणम्, चिकृपयिषणम्;</li> <li> कृपयित्वा, चिकृपयिषित्वा;</li> <li> <a href="#foot_krm07">7</a> प्रकृपय्य, प्रचिकृपयिष्य;</li> <li> <a href="#foot_krm08">8</a> कृपम् २, कृपयित्वा २, चिकृपयिषम् २;</li> <li> चिकृपयिषित्वा २।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (२५१)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१८७०। अक। सेट्। उभ।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। १३५)</li> <li id="foot_krm04">04 => [[१। अदन्तत्वेनातो लोपस्य स्थानिवद्भावात् लघूपधगुणो न।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [[आ। ‘चहकमहितं नन्दं बद्ध्वाऽस्य सारयतो धनं हरत कृपकस्यारेस्तातं हत श्रथयत्तमम्।।’ धा। का। ३-५४।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[२। ण्यन्तात् सनि णेरयादेशः। अनेकाच्त्वात् यङ् न।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[३। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [पृष्ठम्०२५०+ २६]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“कृप अवकल्कने”@} <a href="#foot_krm02">2</a> अवकल्कनम्-मिश्रीकरणम्। </li> <li><a href="#foot_krm03">3</a> ‘क्षीरस्वामी तु ‘कृपेस्तादर्थ्ये’ <a href="#foot_krm04">4</a> इति पठित्वा, ‘तादर्थ्ये’ इति--प्रस्तुतस्य भुवोऽर्थे मिश्रीकरणे;</li> <li> अथवा, तच्छब्देन कॢपिः परामृश्यते;</li> <li> तस्य योऽर्थः = सामर्थ्यलक्षणः, तस्मिन्--इति द्वेधा व्याख्यत्।।’ इति प्रौढमनोरमा।]] ‘कल्पते शपि सामर्थ्ये, कल्पयत्यवकल्कने। </li> <li>अदन्तस्य कृपेर्णौ तु दौर्बल्ये कृपयेदिति।। </li> <li><a href="#foot_krm05">5</a> इति देवः। </li> <li><a href="#foot_krm06">6</a> कल्पकः-ल्पिका, चिकल्पयिषकः-षिका;</li> <li> कल्पयिता-त्री, चिकल्पयिषिता-त्री;</li> <li> कल्पयन्-न्ती, चिकल्पयिषन्-न्ती;</li> <li> कल्पयिष्यन्-न्ती-ती, चिकल्पयिषिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> कल्पयमानः, चिकल्पयिषमाणः;</li> <li> कल्पयिष्यमाणः, चिकल्पयिषिष्यमाणः;</li> <li> <a href="#foot_krm07">7</a> कल्-कल्पौ-कल्पः;</li> <li> -- कल्पितम्-तः, चिकल्पयिषितः-तवान्;</li> <li> कल्पः, कल्पनः, चिकल्पयिषुः, कल्पयितव्यम्, चिकल्पयिषितव्यम्;</li> <li> <a href="#foot_krm08">8</a> कल्पनीयम्, चिकल्पयिषणीयम्;</li> <li> कल्प्यम्, चिकल्पयिष्यम्;</li> <li> कल्प्यमानः, चिकल्पयिष्यमाणः;</li> <li> ईषत्कल्पः-दुष्कल्पः-सुकल्पः;</li> <li> -- कल्पः, चिकल्पयिषः;</li> <li> कल्पयितुम्, चिकल्पयिषितुम्;</li> <li> कल्पना, चिकल्पयिषा;</li> <li> कल्पनम्, चिकल्पयिषणम्;</li> <li> कल्पयित्वा, चिकल्पयिषित्वा;</li> <li> प्रकल्प्य, प्रचिकल्पयिष्य;</li> <li> कल्पम् २, कल्पयित्वा २, चिकल्पयिषम् २;</li> <li> चिकल्पयिषित्वा २। <a href="#foot_krm09">9</a></li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (२५०)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१७४९। सक। सेट्। उभ।)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[[अ]</li> <li id="foot_krm04">04 => (ग। सू। चुरादौ)</li> <li id="foot_krm05">05 => (श्लो। १३५)</li> <li id="foot_krm06">06 => [[१। धातोरस्य णिजन्तत्वेनानेकाच्त्वात् यङ् न। ‘कृपो रो लः’ (८-२-१८) इति लत्वम्।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[२। पकारस्य ‘संयोगान्तस्य लोपः’ (८-२-२३) इति लोपः। णिचः स्थानिवत्त्वं तु न, ‘पूर्वत्रासिद्धे न स्थानिवत्’ (वा। १-१-५८) इति निषेधात्।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [पृष्ठम्०२४८+ ११]</li> <li id="foot_krm09">09 => [पृष्ठम्०२४९+ २६]</li></ul>

कृप (कृ꣡प꣡ दौर्बल्ये - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = कृपणम्
अनीयर् = कृपणीयः - कृपणीया
ण्वुल् = कृपकः - कृपिका
तुमुँन् = कृपयितुम्
तव्य = कृपयितव्यः - कृपयितव्या
तृच् = कृपयिता - कृपयित्री
क्त्वा = कृपयित्वा
ल्यप् = प्रकृपय्य
क्तवतुँ = कृपितवान् - कृपितवती
क्त = कृपितः - कृपिता
शतृँ = कृपयन् - कृपयन्ती
शानच् = कृपयमाणः - कृपयमाणा

कृपय kṛpa-ya, den. P. mourn, lament (for, 🞄ac.).


INTERMEDIATE, Sanskrit to English, Cologne Edition

कृपय Nom. P. p. °य॑त्, only gen. sg. (m.) °यत॑स् See s.v. √ 2. कृप्.


कृपय (kRpaya)

Monier Williams Cologne

Macdonell