| YouTube Channel

कृपणः (kRpaNaH)

 
Apte Hindi
Hindi
कृपणः
पुं*
 - कृंप् - क्युन् न स्यणत्वम्
सूम
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कृपणः, अनुदारः
noun
यः कार्पण्यं करोति।
"रमेशः अतीव कृपणः अस्ति।"
Synonyms:
 कृपणः
noun
एकः पुरुषः ।
"कृपणस्य वर्णनं वायुपुराणे वर्तते"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: कृपणः
Root: कृपण
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ low
⇒ vile
⇒ poor
⇒ mean
⇒ worm
⇒ miser
⇒ needy
⇒ stingy
⇒ feeble
⇒ niggard
⇒ scraper
⇒ miserly
⇒ wretched
⇒ poor man
⇒ pitiable
⇒ indigent
⇒ miserable
⇒ little-minded
⇒ inclined to grieve
⇒ resulting from tears
Shloka(s):
3|1|48|2 ► कदर्ये कृपणक्षुद्रकिम्पचानमितम्पचाः॥ (विशेष्यनिघ्नवर्गः)
3|3|173|1 ► मत्सरोऽन्यशुभद्वेषे तद्वत्कृपणयोस्त्रिषु। (नानार्थवर्गः)
3|3|216|1 ► कृतान्ते पुंसि कीनाशः क्षुद्रकर्षकयोस्त्रिषु। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|1|48|2 ⇢ कदर्यः (कदर्य) (पुं) ⇒ bad, mean, miser, stingy, little, miserly, niggardly, avaricious, disagreeable, insignificant
➠ 3|1|48|2 ⇢ (कदर्य) (स्त्री) ⇒ bad, mean, miser, stingy, little, miserly, niggardly, avaricious, disagreeable, insignificant
➠ 3|1|48|2 ⇢ कदर्यम् (कदर्य) (नपुं) ⇒ bad, mean, miser, stingy, little, miserly, niggardly, avaricious, disagreeable, insignificant
➠ 3|1|48|2 ⇢ कृपणः (कृपण) (पुं) ⇒ low, vile, poor, mean, worm, miser, needy, stingy, feeble, niggard, scraper, miserly, wretched, poor man, pitiable, indigent, miserable, little-minded, inclined to grieve, resulting from tears
➠ 3|1|48|2 ⇢ (कृपण) (स्त्री) ⇒ low, vile, poor, mean, worm, miser, needy, stingy, feeble, niggard, scraper, miserly, wretched, poor man, pitiable, indigent, miserable, little-minded, inclined to grieve, resulting from tears
➠ 3|1|48|2 ⇢ कृपणम् (कृपण) (नपुं) ⇒ low, vile, poor, mean, worm, miser, needy, stingy, feeble, niggard, scraper, miserly, wretched, poor man, pitiable, indigent, miserable, little-minded, inclined to grieve, resulting from tears
➠ 3|1|48|2 ⇢ क्षुद्रः (क्षुद्र) (पुं) ⇒ low, fly, vile, poor, gnat, mean, tiny, cruel, whore, petty, small, harlot, wicked, little, minute, trifling, indigent, beggarly, niggardly, worthless, very small, diminutive, avaricious, mean-hearted, dancing girl, insignificant, quarrelsome woman, small particle of rice, base or despicable woman, maimed or crippled woman
➠ 3|1|48|2 ⇢ (क्षुद्र) (स्त्री) ⇒ low, fly, vile, poor, gnat, mean, tiny, cruel, whore, petty, small, harlot, wicked, little, minute, trifling, indigent, beggarly, niggardly, worthless, very small, diminutive, avaricious, mean-hearted, dancing girl, insignificant, quarrelsome woman, small particle of rice, base or despicable woman, maimed or crippled woman
➠ 3|1|48|2 ⇢ क्षुद्रम् (क्षुद्र) (नपुं) ⇒ low, fly, vile, poor, gnat, mean, tiny, cruel, whore, petty, small, harlot, wicked, little, minute, trifling, indigent, beggarly, niggardly, worthless, very small, diminutive, avaricious, mean-hearted, dancing girl, insignificant, quarrelsome woman, small particle of rice, base or despicable woman, maimed or crippled woman
➠ 3|1|48|2 ⇢ किम्पचानः (किम्पचान) (पुं)
➠ 3|1|48|2 ⇢ (किम्पचान) (स्त्री)
➠ 3|1|48|2 ⇢ किम्पचानम् (किम्पचान) (नपुं)
➠ 3|1|48|2 ⇢ मितम्पचः (मितम्पच) (पुं)
➠ 3|1|48|2 ⇢ (मितम्पच) (स्त्री)
➠ 3|1|48|2 ⇢ मितम्पचम् (मितम्पच) (नपुं)
➠ 3|3|173|1 ⇢ मत्सरः (मत्सर) (पुं) ⇒ gay, envy, anger, wrath, wicked, joyous, greedy, jealous, selfish, hostile, envious, cheerful, jealousy, mosquito, hostility, gladdener, selfishness, exhilarater, passion for, exhilarating, intoxicating
➠ 3|3|173|1 ⇢ (मत्सर) (स्त्री) ⇒ gay, envy, anger, wrath, wicked, joyous, greedy, jealous, selfish, hostile, envious, cheerful, jealousy, mosquito, hostility, gladdener, selfishness, exhilarater, passion for, exhilarating, intoxicating
➠ 3|3|173|1 ⇢ मत्सरम् (मत्सर) (नपुं) ⇒ gay, envy, anger, wrath, wicked, joyous, greedy, jealous, selfish, hostile, envious, cheerful, jealousy, mosquito, hostility, gladdener, selfishness, exhilarater, passion for, exhilarating, intoxicating
➠ 3|3|216|1 ⇢ कीनाशः (कीनाश) (पुं) ⇒ niggard, kind of demon, kind of monkey, killing animals, cultivator of the soil
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ मनुष्यः
जातिः ➡ मनुष्यः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कृपणः, त्रि, (कल्पते स्वल्पमपि दातुम् । कृप् +बाहुलकात् क्युन् अत एव न लत्वम् ।) अदाता ।(यथा, व्यासोक्तौ ।“दातारं कृपणं मन्ये मृतोऽप्यर्थं न मुञ्चति” ॥
)तत्पर्य्यायः । कदर्य्यः २ किम्पचानः ३ मितम्पचः ४क्षुद्रः ५ । इत्यमरः । ३ । १ । ४८ ॥
किम्पचः ६अनमितम्पचः ७ । इति तट्टीका ॥
मन्दः ८कीकटः ९ कुमुत् १० कीणाशः ११ । इति जटा-धरः ॥
(यथा, पञ्चतन्त्रे । २ । ७५ ।“दाता लघुरपि सेव्यो भवति न कृपणो महा-नपि समृद्ध्या । कूपोऽन्तः स्वादुजलः प्रीत्यै लोकस्यन समुद्रः” ॥
दीनः । यथा, हेः रामायणे २ । ३२ । २८ ।“ततः स पुरुषव्याघ्रस्तद्धनं सहलक्षणः ।द्विजेभ्यो बालवृद्धेभ्यः कृपणेभ्यो हृदापयत्” ॥
पारिभाषिककृपणानाह ॥
महाव्यसनप्राप्तो दीनः ।यथा, रामायणे ४ । २१ । १९ ।“आदितः कृशवृत्तिर्यः कृपणो न स राघव ! ।महात्मा व्यसनं प्राप्तो दीनः कृपण उच्यते” ॥
यो हि अक्षरं ब्रह्म अविज्ञाय लोकान्तरगामीभवति सः । यदुक्तं वृहदारण्यके याज्ञवल्क्यप्रक-रणे । “यो वा एतदक्षरमविदित्वा गार्ग्यस्मा-ल्लोकात् प्रैति स कृपणः” इति ॥
दुहिता हिकृपापात्रत्वात् कृपणम् । यदुक्तं मनौ ४ । १८५ ।“भ्राता ज्येष्ठः समः पित्रा भार्य्या पुत्त्रः स्वकातनुः ।छाया स्वोदासवर्गश्च दुहिता कृपणं परम्” ॥
)कुत्सितः । इति मेदिनी ॥
कृपणः,
पुं,
 कृमिः । इति मेदिनी ॥