| YouTube Channel

कृपः (kRpaH)

 
Apte
English
कृपः [kṛpḥ], The maternal uncle of अश्वत्थामन्. [He was born of the sage Śaradvat by a nymph called Jānapadī, but along with his sister Kṛipī, also born from the nymph, he was brought up by Śantanu. He was proficient in the science of archery. In the great war he sided with the Kauravas, and after all had been slain he was given an asylum by the Pāṇḍavas. He is one of the seven Chirajīvins.] कृपश्च समितिञ्जयः
Bg.*
 1.8.
Apte 1890
English
कृपः The maternal uncle of अश्वत्थामन्. [He was born of the sage Śaradvat by a nymph called Jānapadī, but along with his sister Kṛpī, also born from the nymph, he was brought up by Śantanu. He was proficient in the science of archery. In the great war he sided with the Kauravas, and after all had been slain, he was given an asylum by the Pāṇḍavas. He is one of the seven Cirajīvins].
Hindi
Hindi
Krpa
Apte Hindi
Hindi
कृपः
पुं*
 - कृप् - अच्
अश्वत्थामा का मामा
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कृपाचार्यः, कृपः
noun
कौरवाणां राजर्षिः द्रौणायनस्य मातुलः शरद्वत-ऋषेः पुत्रः यः महाभारते कौरवाणां पक्षतः अयुद्धत्।
"चिरञ्जीवेषु एकः कृपाचार्यः अस्ति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कृपः,
पुं,
 (कृपा अस्त्यस्य पालनसाधनत्वेन । अर्श-आदित्वात् अच् ।) कृपाचार्य्यः । स तु द्रोणाचार्य्य-श्यालकः । इति मेदिनी ॥
तथा चोक्तम् ।“गौतमान्मिथुनं जज्ञे शरस्तम्बाच्छरद्वतः ।अश्वत्थाम्नश्च जननी कृपश्चैव महाबलः” ॥
इति महाभारतम् ॥
(स तु गोतमवंश्यस्य शरद्वतःपुत्त्रः राज्ञा शान्तनुना कृपया पालितः अतः कृपइति नाम्ना प्रसिद्धः । सोऽसौ यावज्जीवं कौमार-ब्रह्मचर्य्यमालम्ब्य कुरुबालकानामाचार्य्यत्वे भीष्मा-दिभिर्नियोजितः कुरुक्षेत्रयुद्धे दुर्य्योधनपक्षमा-श्रित्य पाण्डवैः सह संग्रामं कृत्वा लोकक्षयकरेतस्मिन् समरे अमरत्वात् न निहतः ॥
अस्यउत्पत्तिविवरणन्तु महाभारते १ । १३० अध्यायेद्रष्टव्यम् ॥
) व्यासः । इति धरणी । (राजर्षि-विशेषः । यथा, ऋग्वेदे । ८ । ३ । १२ ।“शग्धि यथा रुशमं श्यावकं कृपमिन्द्र ! प्रावःस्वर्णरम्” । “रुशमं श्यावकं कृपं च एतन्नामकां-स्त्रीन् राजर्षीन् यथा प्रावः” । इति भाष्यम् ॥
)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“कृप दौर्बल्ये”@} 2 अदन्तः।
‘कल्पते शपि सामर्थ्ये, कल्पयत्यवकल्कने।
अदन्तस्य कृपेर्णौ तु दौर्बल्ये कृपयेदिति।।’ 3 इति देवः।
4 कृपकः 5 -पिका, 6 चिकृपयिषकः-षिका
कृपयिता-त्री, चिकृपयिषिता-त्री
कृपयन्-न्ती, चिकृपयिषन्-न्ती
कृपयिष्यन्-न्ती-ती, चिकृपयिषिष्यन्-न्ती-ती
कृपयमाणः, चिकृपयिषमाणः
कृपयिष्यमाणः, चिकृपयिषिष्यमाणः
कृप्-कृपौ-कृपः
-- कृपितम्-तः, चिकृपयिषितः-तवान्
कृपः, चिकृपयिषुः
कृपयितव्यम्, चिकृपयिषितव्यम्
कृपणीयम्, चिकृपयिषणीयम्
कृप्यम्, चिकृपयिष्यम्
ईषत्कृपः-दुष्कृपः-सुकृपः
-- कृष्यमाणः, चिकृपयिष्यमाणः
कृपः, चिकृपयिषः
कृपयितुम्, चिकृपयिषितुम्
कृपणा, चिकृपयिषा
कृपणम्, चिकृपयिषणम्
कृपयित्वा, चिकृपयिषित्वा
7 प्रकृपय्य, प्रचिकृपयिष्य
8 कृपम् २, कृपयित्वा २, चिकृपयिषम् २
चिकृपयिषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (२५१)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१८७०। अक। सेट्। उभ।)
03
=>
 (श्लो। १३५)
04
=>
 [[१। अदन्तत्वेनातो लोपस्य स्थानिवद्भावात् लघूपधगुणो न।]]
05
=>
 [[आ। ‘चहकमहितं नन्दं बद्ध्वाऽस्य सारयतो धनं हरत कृपकस्यारेस्तातं हत श्रथयत्तमम्।।’ धा। का। ३-५४।]]
06
=>
 [[२। ण्यन्तात् सनि णेरयादेशः। अनेकाच्त्वात् यङ् न।]]
07
=>
 [[३। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]
08
=>
 [पृष्ठम्०२५०+ २६]