| YouTube Channel

कृत (kRta)

 
शब्दसागरः
English
कृत(-ई)कृती r. 6th cl. (कृन्तति) To cut, to divide. r. 7th cl. (कृणति) To
surround, to encompass.
कृत
mfn.
 (-तः-ता-तं)
1. Done, made, performed.
2. Injured, hurt.
3. Fit,
proper.
n.
 (-तं)
1. The first of the four ages of the world, the Satya-
yug.
2. Fruit, consequence. adv.
1. Enough, sufficient.
2. Enough,
completely finished.
3. Enough, have done, no more.
E.
 कृ to do, to
injure, &c. affix क्त.
Capeller Eng
English
कृत॑
a.
 made, done, prepared, arranged, appointed, got
present, ready, fit, proper, good. Often °— having done, doing using,
showing, betraying etc. —n. it is done,
i.e.
 shall be done instantly
w.
instr.
 (±सह) be it done with,
i.e.
 away with, enough of!
n.
 as
subst. act, deed, work,
esp.
 religious work, sacrifice, ceremony, etc.
service, benefit
stake at game
booty in battle
the (lucky) Four-side
of the die
the first or golden age. कृतेन because or instead of
(gen. or —°)
कृते the same. abs. for something.
Yates
English
कृत (तः-ता-तं)
p. Done. 1.
n.
 The
Sa-
tya-yug, the first of the four ages
of the world
fruit.
adv. Enough.
Wilson
English
कृत (ई, ) कृती r. 6th cl. (कृन्तति) To cut, to divide. r. 7th
cl. (कृणति) To surround, to encompass.
कृत
mfn.
 (-तः-ता-तं)
1 Done, made, performed.
2 Injured, hurt.
3 Fit, proper.
n.
 (-तं)
1 The first of the four ages of the world, the Satya yug.
2 Fruit, consequence. adv.
1 Enough, sufficient.
2 Enough, completely finished.
3 Enough, have done, no more.
E.
 कृ to do, to injure, &c. affix क्त.
Apte
English
कृत [kṛta], p. p. [कृ-क्त]
Done, performed, made, effected accomplished, manufactured
&c.
(p. p. of कृ 8.
U.
 q. v. ) ते करान् संप्रयच्छन्तु सुवर्णं च कृताकृतम्
Mb.
 * 3.255.17
दिव्याः प्रसन्ना विविधाः सुराः कृतसुरा अपि
Rām.*
 5.11.22
natural and manufactured wines.
Wounded, hurt
सिद्ध्येत ते कृतमनोभवधर्षितायाः
Bhāg.*
 3.23.11.
Acquired, bought (a kind of son)
Mb.
 * 13.49.4.
Cultivated
अकृतं च कृतात्क्षेत्राद् गौरजाविकमेव च
Ms.*
 1.114.
Appointed (as a duty)
सो$पि यत्नेन संरक्ष्यो धर्मो राजकृतश्च यः
Y.*
 2.186.
Relating to, referring to
पतनीयकृते क्षेपे
Y.*
 2.21.
तम् Work, deed, action
कृतं न वेत्ति
Pt.*
 1.424
ungrateful
Ms.*
 7.197.
Service, benefit.
Consequence, result.
Aim, object.
N.
 of that side of a die which is marked with four points
this is lucky
cf.
 Vāj.3.18.
N.
 of the first of the four Yugas of the world extending over 1728 years of men (see
Ms.*
 1.69 and Kull. thereon).
The number '4'.
A stake at a game.
Prize or booty gained in a battle.
An offering.
Magic sorcery.
Comp.
 -अकृत
a.
 done and not done
i. e. done in part but not completed
कृताकृतस्यैव च काञ्चनस्य Bu. Ch.2.2
that which is done and that which is not done (Dvandva
Comp.
 ) मा त्वा ताप्तां कृताकृते Mbh. on
P.
 II.2.29
कृताकृतप्रसङ्गि नित्यम्. (-तः) the Supreme Being. -अङ्क
a.
marked, branded
कठ्यां कृताङ्को निर्वास्यः
Ms.*
 8.281.
numbered. (ङ्कः) that side of a die which is marked with four points. -अञ्जलि
a.
 folding the hands in supplication
प्रणम्य शिरसा देवं कृताञ्जलिरभाषत
Bg.*
 11.14, 35
Ms.*
 4.154. -अनुकरa. following another's example, subservient. -अनुसारः custom, usage. -अन्त
a.
 bringing to an end, terminating.
(तः) Yama, the god of death
कृतान्त आसीत्समरो देवानां सह दानवैः
Bhāg.*
 9.6.13
द्वितीयं कृतान्त- मिवाटन्तं व्याधमपश्यत्
H.*
 1.
fate, destiny
कृतान्त एव सौमित्रे द्रष्टव्यो मत्प्रवासने
Rām.*
 2.22.15
क्रूरस्तस्मिन्नपि न सहते संगमं नौ कृतान्तः
Me.*
 17.
a demonstrated conclusion, dogma, a proved doctrine
दैवं पुरुषकारश्च कृतान्ते- नोपपद्यते
Mb.
 * 12.153.5
यथा लौकिकेषु वैदिकेषु च कृतान्तेषु Mbh. on
P.
 I.1.1, 56
साङ्ख्ये कृतान्ते प्रोक्तानि
Bg.*
 18.13.
a sinful or inauspicious action.
an epithet of Saturn.
Saturday.
the inevitable result of former actions.
the second lunar mansion.
the number 'two'. ˚कुशल an astrologer
आधिराज्ये$भिषेको मे ब्राह्मणैः पतिना सह । कृतान्त- कुशलैरुक्तं तत्सर्वं वितथीकृतम्
Rām.*
 6.48.14. ˚जनकः the sun.
अन्नम् cooked food. कृतान्नमुदकं स्त्रियः
Ms.*
 9.219
11.3.
digested food.
excrement. -अपराध
a.
 guilty, offender, criminal. -अभय
a.
 saved from fear or danger.-अभिषेक
a.
 crowned, inaugurated. (-कः) a prince.-अभ्यास
a.
 practised. -अयः the die called कृत marked with four points. -अर्थ
a.
having gained one's object, successful
एकः कृतार्थो भवते वीतशोकः Śwet.
Up.*
 2.14.
satisfied
happy, contented
वयं कृतार्था इत्यभिमन्यन्ति बालाः
Muṇḍ.*
 1.2.9
कृतः कृतार्थो$स्मि निबर्हितांहसा
Śi.*
 1.29
R.*
 8.3
Ki.*
 4.9
Ś.*
 2.1
Pt.*
 1.194.
that which has served its purpose (and hence incapable of yielding any further sense or serving any other purpose)
पुरुषे यागं श्रावयित्वा कृतार्थः शब्द एकस्य द्वयोर्बहूनां वा यागं न वारयति । ŚB. on MS.* 6.2.3. सकृत् कृत्वा कृतार्थः शब्दः न नियमः पौनःपुन्ये । ŚB. on MS.* 6.2.27
सा चाकाङ्क्षा एकेनापि कृतार्था भवतीत्युक्तम् । ŚB. on MS.* 11.1.13. (कृतार्थीकृ
to render fruitful or successful
कृतार्थीकृत्य तं विप्रम्
Ks.*
 74.125.
to make good
कान्तं प्रत्युपचारतश्चतुरया कोपः कृतार्थीकृतः
Amaru.*
 15
so कृतार्थयति to make fruitful
Māl.
 3.6.) -अवधान
a.
 careful, attentive. -अवधि
a.
fixed, appointed.
bounded, limited. -अवमर्ष
a.
effacing from recollection.
intolerant. -अवस्थ
a.
summoned, caused to be present
Ms.*
 8.6.
fixed, settled. -अस्त्र
a.
armed.
trained in the science of arms or missiles
पित्रा संवर्धितो नित्यं कृतास्त्रः सांपरा- यिकः
R.*
 17.62. -अहक
a.
 having performed the daily ceremonies. -आगम
a.
 advanced, proficient, skilled. (m. ) the Supreme soul. -आगस्
a.
 guilty, offending, criminal, sinful
अध्ने प्र शिरो जहि ब्रह्मजस्य कृतागसः
Av.*
 12.5.6
कृतागाः कौटिल्यो मुजग इव निर्याय नगरात्
Mu.*
 3.11. -आत्मन्
a.
having control over oneself, self-possessed, of a selfgoverned spirit
कृतात्मा ब्रह्मलोकमभिसंभवामि Ch.
Up.*
 8.13.1
कृतात्मानो वीतरागाः प्रशान्ताः Muṇḍ.
Up.*
 3.2.5
Rām.*
 5.61.6
ऐहिष्ट तं कारयितुं कृतात्मा
Bk.*
 1.11.
purified in mind
magnanimous
तमरिघ्रं कृतात्मानं क्षिप्रं द्रक्ष्यसि राघवम्
Rām.*
 5.39.48. -आभरण
a.
 adorned. -आयास
a.
 labouring, suffering. -आलय
a.
 one who has taken up his abode in any place
यत्र ते दयिता भार्या तनयाश्च कृतालयाः Rām. (-यः) a frog
dog ? M. W.-आवास a lodging. -आस्पद
a.
governed
ruled.
supporting, resting on.
residing in. -आहार
a.
 having taken one's meals. -आह्वान
a.
 challenged.-उत्साह
a.
 diligent, making effort, striving. -उदकa. one who had performed his ablutions
Mb.
 * 3.-उद्वाह
a.
married.
practising penance by standing with up-lifted hands. -उपकार
a.
favoured, befriended, assisted
अज्ञातभर्तृव्यसना मुहूर्तं कृतोपकारेव रतिर्बभूव
Ku.*
 3.73.
friendly. -उपभोग
a.
 used, enjoyed. -कर, -कारिन्a. Enjoining what is already known or done
कृतकरो हि विधिरनर्थकः स्यात् ŚB. on MS.* 1.5.58
कृतकरं शास्त्रमनर्थकं स्यात् ŚB. on MS.* 1.7.25
कृतकारि खलु शास्त्रं पर्जन्यवत् Mbh. on
P.
 I.2.9. -कर्मन्
a.
one who has done his work
R.*
 9.3.
skilful, clever. (m. )
the Supreme spirit.
a Saṁnyāsin. -काम
a.
 one whose desires are fulfilled. -कार्य
a.
one who has done his work or obtained his object.
having no need of another's aid. -काल
a.
fixed or settled as to time.
who has waited a certain time. (-लः) appointed time
कृतशिल्पो$पि निवसेत्कृतकालं गुरोर्गृहे
Y.*
 2.184. -कृत्य, -क्रिय
a.
who has accomplished his object
Bg.*
 15.2.
satisfied, contented
Śānti.3.19
Māl.
 4.3.
having done his duty
कृतकृत्यो विधिर्मन्ये न वर्धयति तस्य ताम्
Śi.*
 2.32. -क्रयः a purchaser.
क्रियः one who has accomplished any act.
one who has fulfilled his duty.
one who has performed a religious ceremony
Ms.*
 5.99. -क्षण
a.
waiting impatiently for the exact moment
कृतक्षणाहं भद्रं ते गमनं प्रति राघव
Rām.*
 2.29.15
वयं सर्वे सोत्सुकाः कृतक्षणास्तिष्ठामः
Pt.*
 1.
one who has got an opportunity. -घ्न
a.
ungrateful
Ms.*
 4.214
8.89.
defeating all previous measures. -चूडः a boy on whom the ceremony of tonsure has been performed
Ms.*
 5.58, 67
नृणामकृतचूडानां विशुद्धिर्नौशिकी स्मृता. -जन्मन्a. planted
Ku.*
 5.6. -ज्ञ
a.
grateful
Ms.*
 7.29, 21
Y.*
 1.38.
correct in conduct
कृतज्ञतामस्य वदन्ति सम्पदः Ki.
(ज्ञः) a dog.
an epithet of Śiva. -तीर्थ
a.
one who has visited or frequented holy places.
one who studies with a professional teacher.
fertile in means or expedients.
a guide.
rendered accessible or easy
Ki.*
 2.3. -दार
a.
 married. -दासः a servant hired for a stated period, a hired servant. -दूषणम् spoiling what is done
उद्धतायाः पुनरुद्धनने न हि किञ्चित्कार्यमस्ति । केवलं कृतदूषणं भवेत् । ृŚB. on MS.* 12.2.16. (see कृतदूषा)-दूषा
f.
 a blemish or vitiating factor for what is done
अकर्म वा कृतदूषा स्यात् MS.* 12.1.1. (कृतायाः दूषणम् ŚB).-धी
a.
prudent, considerate.
learned, educated, wise
पुत्रेभ्यः कृतवेदिनां कृतधियां येषां न भिन्ना वयम्
Mu.*
 5.2
Bg.*
 2.54
Śi.*
 2.79. -नामधेय
a.
 named, called as
Ś6. -निर्णेजनः a penitent.
a.
 one who has performed penance
कृतनिर्णेजनांश्चैव न जुगुप्सेत कर्हिचित्
Ms.*
 11.189.-निश्चय
a.
resolute, resolved
युद्धाय कृतनिश्चयः
Bg.*
 2.37.
confident, sure. -पुङ्ख
a.
 skilled in archery. -पूर्व
a.
 done formerly. -प्रतिकृतम् assault and counter-assault, attack and resistance
R.*
 12.94. -प्रतिज्ञ
a.
one who has made an agreement or engagement.
one who has fulfilled his promise. -प्रयोजन
a.
 one who has attained his object
Ks.*
 13.158. -फल
n.
 successful. (-लम्) result, consequence. -बुद्धि
a.
learned, educated, wise
विद्वत्सु कृतबुद्धयः (श्रेष्ठाः)
Ms.*
 1.97, 7.3.
a man of resolute character.
informed of one's duty. -ब्रह्मन्
a.
Ved.
 one who has performed his devotions
कृतब्रह्मा शूशुवद् रातहव्य इत्
Rv.*
 2. 25.1. -मङ्गल
a.
 blessed, consecrated. -मति
a.
 firm, resolute. -मन्यु
a.
 indignant. -मालः,
लकः a kind of cassia.
the spotted antelope. -मुखa. learned, clever, wise. -युगम् the first (golden) of the four ages. -रूप one who knows the customary rites (कृतकल्प)
Rām.*
 2.1.2. -लक्षण
a.
stamped, marked.
branded
ज्ञातिसम्बन्धिभिस्त्वेतास्त्यक्तव्याः कृत- लक्षणाः
Ms.*
 9.239.
excellent, amiable.
defined, discriminated. -वर्मन्
m.
N.
 of a warrior on the side of the Kauravas who with Kṛipa and Aśvatthāman survived the general havoc of the great Bhārata war. He was afterwards slain by Sātyaki. -वापः a penitent who has shaven his head and chin
Ms.*
 11.18. -विद्
a.
 grateful
तस्यापवर्ग्यशरणं तव पादमूलं विस्मर्यते कृतविदा कथमार्तबन्धो
Bhāg.*
 4.9.8. -विद्य
a.
 learned, educated
शूरो$सि कृत- विद्यो$सि
Pt.*
 4.43
सुवर्णपुष्पितां पृथ्वीं विचिन्वन्ति त्रयो जनाः । शूरश्च कृतविद्यश्च यश्च जानाति सेवितुम् ॥
Pt.*
 1.45. -वीर्य
a.
 being strong or powerful
Av.*
 17.1.27. (-र्यः)
N.
 of the father of Sahasrārjuna. -वेतन
a.
 hired, paid (as a servant)
प्रमादमृतनष्टांश्च प्रदाप्यः कृतवेतनः
Y.*
 2.164. -वेदिन्a.
grateful
न तथा कृतवेदिनां करिष्यन्प्रियतामेति यथा कृता- वदानः
Ki.*
 13.32
see कृतज्ञ.
observant of propriety.-वेश
a.
 attired, decorated
गतवति कृतवेशे केशवे कुञ्जशय्याम्
Gīt.*
 11. -व्यावृत्ति
a.
 dislodged or dismissed from office, set aside
Ku.*
 2.27. -शिल्प
a.
 skilled in art or trade
कृतशिल्पो$पि निवसेत्कृतकालं गुरोर्गृहे
Y.*
 2.184. -शोभ
a.
splendid.
beautiful.
handy, dexterous. -शौच
a.
 purified
पुण़्डरीकमवाप्नोति कृतशौचो भवेच्च सः
Mb.
 * 3.83.21.-श्मश्रुः one who is shaven
न हि कृतश्मश्रुः पुनः श्मश्रूणि कार- यति Mbh. on
P.
 I.2.9. -श्रमः, -परिश्रमः one who has studied
कृतपरिश्रमो$स्मि ज्योतिःशास्त्रे
Mu.*
 1
I have devoted my time to (spent my labours on) the science of astronomy. -संकल्प
a.
 resolved, determined. -संकेत
a.
 making an appointment
नामसमेतं कृतसंकेतं वादयते मृदु वेणुम्
Gīt.*
 5.-संज्ञ
a.
having presence of mind ... स्थापयेद् दासान् कृत- संज्ञान् समन्ततः Ms.
restored to consciousness or senses.
aroused.
one to whom sign has been given
Rāj. T.4.221. -संनाह
a.
 clad in armour, accoutred. -संस्कारa.
one who has performed all purificatory rites, initiated
वैश्यस्तु कृतसंस्कारः
Ms.*
 9.326
R.*
 1.78.
Prepared, adorned. -सापत्निका, -सापत्नी, सापत्नीका, -सापत्नका, सपत्निका a woman whose husband has married another wife, a married woman having a co-wife or a superseded wife. -हस्त, -हस्तक
a.
dexterous, clever, skilful, handy.
skilled in archery.
हस्तता skill, dexterity
... संनिपाते । सुमहति कृतहस्ताः सैनिकास्तं ररक्षुः ॥ Śiva. B.13.3.47.
skill in archery or generally in handling arms
कौरव्ये कृतहस्तता पुनरियं देवे यथा सीरिणि
Ve.*
 6.13
Mv.*
 6.41.
कृतम् [kṛtam],
ind.
 Enough, no more of, away
(with
instr.
 )
अथवा कृतं संदेहेन
Śi.*
 1
अथवा गिरा कृतम्
R.*
 11.41
कृत- माविष्कृतपौरुषैर्भुजैः
Ki.*
 2.17
कृतमश्वेन
U.*
 4.
Apte 1890
English
कृत p. p. [कृ-क्त] Done, performed, made, effected, accomplished, manufactured &c.
(p. p. of कृ {c8c} U. q. v.).
तं 1 Work, deed, action
कृतं न वेत्ति Pt. 1. 424 ungrateful
Ms. 7. 197.
2 Service, benefit.
3 Consequence, result.
4 Aim, object.
5 N. of that side of a die which is marked with four points.
6 N. of the first of the four Yugas of the world extending over 1728000 years of men
(see Ms. 1. 69 and Kull. thereon)
but, according to Mb., over 4800 years of men.
7 The number ‘4’.
8 A stake at a game.
9 Prize or booty gained in a battle.
10 An offering.
Comp.
अकृत a. done and not done
i. e. done in part but not completed. (
तः) the Supreme being.
अंक a. {1} marked, branded
Ms. 8. 281. {2} numbered. (
कः) that side of a die which is marked with four points.
अंजलि a. folding the hands in supplication
Bg. 11. 14
Ms. 4. 154.
अनुकर a. following another's example, subservient.
अनुसारः custom, usage.
अंत a. bringing to an end, terminating. (
तः) {1} Yama, the god of death. द्वितीयं कृतांतमिवाटंतं व्याधमपश्यत् H. 1. {2} fate, destiny
क्रूरस्तस्मिन्नपि न सहते संगमं नो कृतांतः Me. 105. {3} a demonstrated conclusion. dogma, a proved doctrine. {4} a sinful or inauspicious action. {5} an epithet of Saturn. {6} Saturday. {7} the inevitable result of former actions. {8} the second lunar mansion. {9} the number ‘two.’ °जनकः the sun.
अन्नं {1} cooked food
कृतान्नमुदकं स्त्रियः Ms. 9. 219
11. 3. {2} digested food. {3} excrement.
अपराध a. guilty, offender, criminal.
अभय a. saved from fear or danger.
अभिषेक a. crowned, inaugurated. (
कः) a prince.
अभ्यास a. practised.
अयः the die called कृत marked with four points.
अर्थ a. {1} having gained one's object, successful. {2} satisfied
happy, contented
कृतः कृतार्थोऽस्मि निबर्हितांहसा Śi. 1. 29
R. 8. 3
Ki. 4. 9
Ś. 2. 1
Pt. 1. 194. {3} clever. (कृतार्थीकृ {1} to render fruitful or successful. {2} to make good
कांतं प्रत्युपचारतश्चतुरया कोपः कृतार्थीकृतः Amaru. 15
so कृतार्थयति to make fruitful
Māl. 3. 6.).
अवधान a. careful, attentive.
अवधि a. {1} fixed, appointed. {2} bounded, limited.
अवमर्ष a. {1} effacing from recollection. {2} intolerant.
अवस्थ a. {1} summoned, caused to be present. {2} fixed, settled.
अस्त्र a. {1} armed. {2} trained in the science of arms or missiles
R. 17. 62.
अहक a. having performed the daily ceremonies.
आगम a. advanced, proficient, skilled. (
m.) the Supreme soul.
आगस् a. guilty, offending, criminal, sinful
Mu. 3. 11.
आत्मन् a. {1} having control over oneself, self-possessed, of a self-governed spirit. {2} purified in mind.
आभरण a. adorned.
आयास a. labouring, suffering.
आलय a. one who has taken up his abode in any place. (
यः) a frog.
आवास, a lodging.
आस्पद a. {1} governed: ruled. {2} supporting, resting on. {3} residing in.
आहार a. having taken one's meals.
आह्वान a. challenged.
उत्साह a. diligent, making effort, striving.
उदक a. one who has performed his ablutions.
उद्वाह a. {1} married. {2} practising penance by standing with up-lifted hands.
उपकार a. {1} favoured, befriended, assisted
Ku. 3. 73. {2} friendly.
उपभोग a. used, enjoyed.
कर्मन् a. {1} one who has done his work
R. 9. 3. {2} skilful, clever. (
m.) {1} the supreme spirit. {2} a Saṃnyāsin.
काम a. one whose desires are fulfilled.
कार्य a. {1} one who has done his work or obtained his object. {2} having no need of another's aid.
काल a. {1} fixed or settled as to time. {2} who has waited a certain time. (
लः) appointed time
Y. 2. 184.
कृत्य,
क्रिय a. {1} who has accomplished his object
Bg. 15. 20. {2} satisfied, contented
Śānti. 3. 19
Māl. 4. 3. {3} clever. {4} having done his duty
Śi. 2. 32
क्रयः a purchaser.
क्षण a. {1} waiting impatiently for the exact moment
वयं सर्वे सोत्सुकाः कृतक्षणास्तिष्ठामः Pt. 1. {2} one who has got an opportunity.
घ्न a. {1} ungrateful
Ms. 4. 214
8. 89. {2} defeating all previous measures.
चूडः a boy on whom the ceremony of tonsure has been performed
Ms. 5. 58, 67.
जन्मन् a. planted
Ku. 5. 60.
ज्ञ a. {1} grateful
Ms. 7. 209, 210
Y. 1. 308. {2} correct in conduct. (
ज्ञः) {1} a dog. {2} an epithet of Śiva.
तीर्थ a. {1} one who has visited or frequented holy places. {2} one who studies with a profesional teacher. {3} fertile in means or expedients. {4} a guide.
दासः a servant hired for a stated period, a hired servant.
धी a. {1} prudent, considerate. {2} learned, educated, wise
Mu. 5. 20
Bg. 2. 54
Śi. 2. 79.
नामधेय a. named, called as
Ś. 6.
निर्णेजनः a penitent
निश्चय a. {1} resolute, resolved. {2} confident, sure.
पुंख a. skilled in archery.
पूर्ब a. done formerly.
प्रतिकृतं assault and counter-assault, attack and resistance
R. 12. 94.
प्रतिज्ञ a. {1} one who has made an agreement or engagement. {2} one who has fulfilled his promise.
फल a. successful. (
लं) result, consequence.
बुद्धि a. {1} learned, educated, wise
Ms. 1. 97, 7. 30. {2} a man of resolute character. {3} informed of one's duty.
ब्रह्मन् a. Ved. one who has performed his devotions.
मंगल a. blessed, consecrated.
मति a. firm, resolute.
मुख a. learned, clever wise.
युगं the first (golden) of the four ages.
लक्षण a. {1} stamped, marked. {2} branded
Ms. 9. 239. {3} excellent, amiable. {4} defined, discriminated.
वर्मन् m. a warrior on the side of the Kauravas who with Kṛpa and Aśvatthāman survived the general havoc of the great Bhāratī war. He was afterwards slain by Sātyaki.
वापः a penitent who has shaven his head and chin.
विद्य a. learned, educated
शूरोसि कृतविद्योसि Pt. 4. 43
सुवर्णपुष्पितां पृथ्वीं विचिन्वंति त्रयो जनाः । शूरश्च कृतविद्यश्च यश्च जानाति सेवितुं ॥ Pt. 1. 45.
वीर्य a. being strong or powerful. (
र्यः) N. of the father of Sahasrārjuna.
वेतन a. hired, paid (as a servant)
Y. 2. 164.
वेदिन् a. grateful
Ki. 13. 32
see कृतज्ञः
वेश a. attired, decorated
गतवति कृतवेशे केशवे कुजंशय्यां Gīt. 11.
व्यावृत्ति a. dislodged or dismissed from office, set aside
Ku. 2. 27.
शिल्प a. skilled in art or trade.
शोभ a. {1} splendid. {2} beautiful. {3} handy, dexterous.
शौच a. purified.
श्रमः,
परिश्रमः {1} one who has studied
कृतपरिश्रमोस्मि ज्योतिःशास्त्रे Mu. 1. I have devoted my time to (spent my labours on) the science of astronomy.
संकल्प a. resolved, determined.
संकेत a. making an appointment
नामसमेतं कृतसंकेतं वादयते मृदु वेणुं Git. {5}
संज्ञ a. {1} having presence of mind. {2} restored to consciousness or senses. {3} aroused.
संनाह a. clad in armour, accoutred.
सापत्निका, सापत्नी, सापत्नीका, सापत्नका, सपत्निका a woman whose husband has married another wife, a married woman having a co-wife or a superseded wife.
हस्त,
हस्तक a. {1} dexterous, clever, skilful, handy. {2} skilled in archery.
हरतता {1} skill, dexterity. {2} skill in archery or generally in handling arms कौरव्ये कृतहस्तता पुनरियं देवे यथा सीरिणि Ve. 6. 12
Mv. 6. 41.
कृतं ind. Enough, no more of, away
(with instr.)
अथवा कृतं संदेहेन Ś. 1
अथवा गिरा कृतं R. 11. 41
कृतमविष्कृतपौरुषैर्भुजैः Ki. 2. 17
कृतमश्वेन U. 4.
Monier Williams Cologne
English
1. कृत॑
mfn.
 done, made, accomplished, performed,
RV.
AV.
&c.
prepared, made ready, ib.
obtained, gained, acquired, placed at hand,
AV.
 iii, 24, 5
well done, proper, good,
ŚBr.
 iv
cultivated,
Mn.
 x, 114
appointed (as a duty),
Yājñ.
 ii, 186
relating or referring to,
Yājñ.
 ii, 210
कृत॑ (अस्),
m.
N.
 of one of the Viśve Devās,
MBh.
 xiii, 4356
of a son of Vasu-deva,
BhP.
 ix, 24, 45
of a son of Saṃnati and pupil of Hiraṇya-nābha,
Hariv.
 1080
BhP.
 xii, 6, 80
of a son of Kṛta-ratha and father of Vibudha,
VP.
of a son of Jaya and father of Haryavana,
BhP.
 ix, 17, 17
of a son of Cyavana and father of Upari-cara,
VāyuP.
कृत॑ (अम्),
n.
 (with सह or with instr.) ‘done with’, away with, enough of, no need of,
&c.
 (e.g. कृतं संदेहेन, away with doubt,
Śak.
कृतं परिहासेन, enough of joking, ib.)
the past tense,
AitBr.
 v, 1
(अ॑म्), deed, work, action,
RV.
AV.
ŚvetUp.
Mn.
&c.
service done, kind action, benefit (cf. कृत-ज्ञ and -घ्न),
MBh.
 v, 1692
Pañcat.
magic, sorcery,
SāmavBr.
consequence, result,
L.
aim,
Vop.
 i, 2
stake at a game,
RV.
AV.
prize or booty gained in battle, ib.
N.
 of the die or of the side of a die marked with four points or dots (this is the lucky or winning die),
VS.
 xxx, 18
TS.
ŚBr.
&c.
(also the collective
N.
 of the four dice in opposition to the fifth die called कलि Comm. on
VS.
 x, 28)
(hence) the number ‘four’,
VarBṛS.
Sūryas.
N.
 of the first of the four ages of the world (also called सत्य or ‘the golden age’, comprehending together with the morning and evening dawn 4800 years of men [Mn.
MBh.
Hariv.
 ] or according to the later conception [BhP.
&c.
 Comm. on
Mn.
 i, 69] 4800 years of the gods or 1728000 years of men)
2. कृत
mfn.
 injured, killed,
L.
 (cf. 2. कीर्ण.)
Monier Williams 1872
English
कृत, अस्, आ, अम्, done, made, accomplished, per-
formed
prepared, made ready
obtained, gained,
acquired
placed at hand
well done, proper, good.
The preceding senses are mostly found in the Veda
the numerous other senses found in classical writers
may be inferred from the meanings of the rt. कृ
above. The neuter of कृत is used with सह
or with the inst. alone in the sense of ‘done with, ’
‘away with, ’ ‘enough of, ’ ‘no need of, ’ &c. (e. g.
कृतं सन्देहेन, away with doubt
कृतम्
परिहासेन, enough of joking). कृत is often
found at the end of a compound, e. g. पूर्व-कृत,
done formerly
जन्मान्तर-कृत, done in a former
state of existence
(अस्), m., N. of one of the Viśva-
devās
of a son of Vasu-deva
of a son of Sannati
and pupil of Hiraṇya-nābha
of a son of Kṛta-ratha
and father of Vibudha
of a son of Jaya and father
of Haryavana
of a son of Cyavana and father of
Upari-cara
(अम्), n. deed, work, action
service
done, kind action, benefit
consequence, result
aim,
object, design
stake at a game
prize or booty
gained in battle
N. of the die or of the side of a die
marked with four points
(according to some) the
collective name of the four dice in opposition to the
fifth die, called कलि
N. of the first of the four ages
of the world (also called सत्य or ‘the golden age’)
comprehending together with the morning and even-
ing dawn 4, 800 years of men, according to the
Mahā-bhārata
but according to the Purāṇas 4, 800
years of the gods, or 1, 728000 years of men.
—कृत-कपट, अस्, आ, अम्, deceiving, beguiling,
fraudulent.
—कृत-कर्तव्य, अस्, आ, अम्, one who
has performed what was to be done, who has
done his duty
having done or discharged one's
duty.
—कृत-कर्मन्, आ, आ, अ, one who has done
his work or duty
skilful, clever, able.
—कृत-कल्प,
अस्, आ, अम्, one who knows the customary rites.
—कृत-काम, अस्, आ, अम्, one whose desire is
attained or fulfilled.
—कृत-कार्य, अम्, n. an
attained object
(अस्, आ, अम्), one who has done his
work or obtained his object
one who has no need of
another person's aid (with inst.).
—कृत-काल, अस्,
m. appointed time
(अस्, आ, अम्), fixed, settled as to
time
sent, deposited &c. for a certain time
one
who has accomplished a certain time, who has waited
a certain time.
—कृत-कूर्च्छक, अस्, आ, अम्, tied
up as a small bundle or brush.
—कृत-कृत्य, अम्,
n. what has been done and what is to be done
an
attained object
(अस्, आ, अम्), having successfully
accomplished a business
one who has accomplished
or attained any object or purpose
contented, satis-
fied
clever.
—कृतकृत्य-ता, f. or कृतकृत्य-
त्व, अम्, n. the full discharge of any duty or realisa-
tion of any object, accomplishment, attainment,
success.
—कृत-कोटि, इस्, m., N. of a Kāśyapa
an
epithet of Upavarṣa.
—कृत-कोप, अस्, आ, अम्,
angry, indignant.
—कृत-कौतुक, अस्, ई, अम्,
playful.
—कृत-क्रय, अस्, m. a purchaser, a buyer.
—कृत-क्रिय, अस्, आ, अम्, one who has finished or
accomplished any object in which he is engaged
one who has attained his end or object
one who
has fulfilled his duty or performed a religious cere-
mony.
—कृत-क्रुध, अस्, आ, अम्, angry, resentful.
—कृत-क्षण, अस्, आ, अम्, one who is waiting
for the exact moment, one who waits impatiently for
a person or thing, (with प्रति or with the inf. or
at the end of a comp., e. g. कृत-क्षणाहं ते
गमनम् प्रति, I am waiting impatiently for thy
going
ते भूमिं गन्तुं कृत-क्षनाः, they
are waiting for the time to proceed to the earth)
(अस्), m., N. of a prince.
—कृत-घात-यत्न, अस्,
आ, अम्, making efforts to slay, one who tries to kill.
—कृत-घ्न, अस्, ई, अम्, destroying past trans-
actions or (benefits) done, unmindful of (services)
rendered, recompensing evil for good, not acknow-
ledging good offices or benefits received, ungrateful
defeating or rendering vain all previous measures.
—कृतघ्न-ता, f. or कृतघ्न-त्व, अम्, n. in-
gratitude.
—कृत-चूड, अस्, m. a boy on whom the
ceremony of tonsure has been performed.
—कृत-
चेतस्, आस्, m., N. of a Brāhman.
—कृत-च्छिद्रा, f.
the plant Luffa Acutangula.
—कृत-जन्मन्, आ, आ, अ,
born, produced, generated.
—कृत-ज्ञ, अस्, आ, अम्,
remembering past transactions, mindful of former aid
or favours, grateful
observing propriety, correct
in conduct
(अस्), m. a dog
an epithet of Śiva.
—कृतज्ञ-ता, f. or कृतज्ञ-त्व, अम्, n. gratitude.
—कृतञ्-जय, अस्, m., N. of the seventeenth
Vyāsa
also of a prince.
—कृत-तनुत्राण, अस्, आ,
अम्, mailed, having covered one's self with armour.
—कृत-तीर्थ, अस्, m. one who has visited holy
places &c., one who frequents them
a guide
an
adviser, one fertile in expedients.
—कृत-त्रा, f., N.
of a plant, = त्रायमाणा.
—कृत-त्व, अम्, n. the
state of being done or effected.
—कृत-दार, अस्, आ,
अम्, married
[cf. दारक्रिया।]
—कृत-दास, अस्,
m. one who offers himself as a servant for a certain
time, a self-engaged servant, a hired servant.
—कृत-
द्युति, इस्, f., N. of the wife of king Citraketu.
—कृत-द्विष्ट, अस्, आ, अम्, Ved. angry with the
doings of another person.
—कृत-धन्वन्, आ, m.,
N. of a son of Kanaka.
—कृत-धी, ईस्, ईस्, इ,
prudent, considerate
learned, educated.
—कृत-
ध्वंस, अस्, आ, अम्, defeated, overpowered
injured,
destroyed
destroying past transactions
[cf. कृत-
घ्न।]
—कृत-ध्वज, अस्, आ, अम्, Ved. furnished
with banners
(अस्), m., N. of a prince, a son of
Dharma-dhvaja.
—कृत-ध्वस्त, अस्, आ, अम्, lost
after being once possessed or acquired.
—कृत-
नख, अस्, आ, अम्, one who has cleaned his nails.
—कृत-नाशक, अस्, ई, अम्, ungrateful
[cf. कृत-
घ्न।]
—कृत-नित्यक्रिय, अस्, आ, अम्, having duly
attended to the daily religious observances.
—कृत-
निर्णेजन, अस्, m. a penitent, one who has per-
formed penance or made expiation.
—कृत-निश्चय,
अस्, आ, अम्, one who has made a resolution, resolved,
determined
confident, sure, certain.
—कृत-पर्व,
अम्, n. (?) the golden age of the world.
—कृत-
पश्चात्ताप, अस्, आ, अम्, showing regret or penitence.
—कृत-पुङ्ख, अस्, आ, अम्, ‘one who has fixed
the feathers of his arrows, ’ skilled in archery.
—कृत-
पुण्य, अस्, आ, अम्, accomplished in virtuous acts.
—कृत-पूर्व, अस्, आ, अम्, done formerly.
—कृत-
पूर्व-नाशन, अम्, n. forgetting past services, in-
gratitude
[cf. कृत-घ्न।]
—कृत-पूर्विन्, ई,
इणी, इ, one by whom anything was formerly done.
—कृत-पौरुष, अस्, आ, अम्, behaving gallantly.
—कृत-प्रणाम, अस्, आ, अम्, making obeisance,
saluting.
—कृत-प्रतिकृत, अम्, n. assault and
counter-assault
attack and resistance
retaliation
for an assault.
—कृत-प्रतिज्ञ, अस्, आ, अम्, ful-
filling a promise or agreement.
—कृत-प्रयत्न,
अस्, आ, अम्, making effort, active, industrious, per-
severing.
—कृत-फल, अस्, आ, अम्, successful,
fruitful
(अम्), n. result, consequence of an act
a
poisonous substance
(आ), f., N. of a plant
[cf. कोल-
शिम्बी।]
—कृत-बन्धु, उस्, m., N. of a prince.
—कृत-बाहु, उस्, उस्, उ, laying hands upon, touch-
ing.
—कृत-बुद्धि, इस्, इस्, इ, one who has made
a resolution, a man of resolute or firm character
resolved
informed of one's duty, one who knows
how religious rites ought to be conducted
learned,
wise.
—कृत-ब्रह्मन्, आ, आ, अ, Ved. one who has
performed his devotions
(a deity) towards whom
devotion is made, (a sacrifice) in which prayers are
duly offered.
—कृत-भय, अस्, आ, अम्, alarmed,
apprehensive.
—कृत-भाव, अस्, आ, अम्, one whose
mind is directed towards anything, determined, re-
solved.
—कृत-भूत-मैत्र, अस्, ई, अम्, friendly
to all.
—कृत-भोजन, अस्, आ, अम्, one who has
dined or made a meal.
—कृत-मङ्गल, अस्, आ,
अम्, blessed, consecrated.
—कृत-मति, इस्, इस्, इ,
one who has taken a resolution, one who has resolved
upon anything.
—कृत-मन्दार, अस्, m., N. of a
man.
—कृत-मन्यु, उस्, उस्, उ, angry, offended,
indignant.
—कृत-मार्ग, अस्, आ, अम्, having a road
or path made
(आ), f., N. of a river.
—कृत-माल,
अस्, m. a species of animal
the tree Cassia Fistula.
—कृत-मुख, अस्, ई, अम्, skilled, clever, conver-
sant.
—कृत-मैत्र, अस्, आ, अम्, friendly.
—कृत-
यजुस्, उस्, उस्, उस्, Ved. one who has uttered the
sacrificial formulas.
—कृत-यज्ञ, अस्, m., N. of a
son of Cyavana and father of Uparicara.
—कृत-
यशस्, आस्, m., N. of a descendant of Aṅgiras.
—कृत-युग, अम्, n. the first of the four ages
of the world
the golden age
see कृत above.
—कृत-योग्य, अस्, आ, अम्, joining in combat.
—कृत-रथ, अस्, m., N. of a grandson of Maru.
—कृत-रव, अस्, आ, अम्, sounding, singing.
—कृत-रुच्, क्, क्, क्, splendid, brilliant.
—कृत-
रुष, अस्, आ, अम्, angry, displeased.
—कृत-
लक्षण, अस्, आ, अम्, marked, stamped
branded
noted for good qualities, excellent, amiable, &c.
defined, discriminated
(अस्), m., N. of a man.
—कृत-वत्, आन्, अती, अत्, making, having done or
made anything
one who holds the stake at a game.
—कृत-वर्मन्, आ, m., N. of several princes,
especially of a son of Hṛdika, also of Kanaka or
Dhanaka
N. of the father of the thirteenth Arhat
of the present Avasarpiṇī.
—कृत-वाप, अस्, m. a
penitent who has shaven his head and chin.
—कृत-
विकार or कृत-विक्रिय, अस्, आ, अम्, altered, changed.
—कृत-विक्रम, अस्, आ, अम्, displaying valour,
making vigorous efforts.
—कृत-विद्य, अस्, आ, अम्,
one who has acquired knowledge, well informed,
scientific, a philosopher.
—कृत-विवाह, अस्, आ, अम्,
married.
—कृत-विस्मय, अस्, आ, अम्, astonished,
astonishing.
—कृत-वीर्य, अस्, आ, अम्, being strong
or powerful
(अस्), m., N. of a prince, a son of
Kanaka or Dhanaka and father of Arjuna.
—कृत-
वेग, अस्, m., N. of a prince.
—कृत-वेतन, अस्, आ,
अम्, one who receives wages, a hired servant or
labourer.
—कृत-वेदिन्, ई, इनी, इ, grateful, observ-
ant of propriety, knowing what is correct
see कृत-
ज्ञ.
—कृत-वेधक or कृत-वेधन, अस्, m. a
plant, a sort of Ghoṣa with white flowers.
—कृत-
वेपथु, उस्, उस्, उ, trembling.
—कृत-वेश, अस्, आ,
अम्, attired, ornamented, decorated.
—कृत-व्य-
धन, अस्, आ, अम्, Ved. having weapons, armed.
—कृत-व्यलीक, अस्, आ, अम्, annoyed, vexed,
irritated.
—कृत-व्रत, अस्, m., N. of a pupil of
Loma-harṣaṇa.
—कृत-शक्ति, इस्, इस्, इ, putting
forth one's strength or courage.
—कृत-शस्त्र-
निःश्रम, अस्, आ, अम्, exercised in arms.
—कृत-
शिल्प, अस्, आ, अम्, one who has learned his art or is
skilled in his own trade.
—कृत-शोभ, अस्, आ, अम्,
splendid, brilliant
beautiful, beautified
dexterous,
handy.
—कृत-शौच, अस्, आ, अम्, purified, cleansed,
freed from bodily impurities, released from conven-
tional defilement &c.
—कृत-श्रम, अस्, आ, अम्,
one who has made great exertions, painstaking,
laborious
(अस्), m., N. of a Muni.
—कृत-सं-
सर्ग, अस्, आ, अम्, brought into contact, united.
—कृत-संस्कार, अस्, आ, अम्, initiated, one who has
undergone all the purificatory ceremonies.
—कृत-
सङ्कल्प, अस्, आ, अम्, one who has made a resolu-
tion.
—कृत-सङ्केत, अस्, आ, अम्, making an
agreement or appointment.
—कृत-सञ्ज्ञ, अस्, आ,
अम्, one who never loses his self-consciousness, one
who has presence of mind
aroused
restored to
consciousness or animation
distinguished by appro-
priate marks, devices, &c.
—कृत-सन्नाह, अस्,
आ, अम्, cased in armour.
—कृत-सन्निधान, अस्,
आ, अम्, brought into contact, approximated.
—कृत-
सम्बन्ध, अस्, आ, अम्, connected, allied.
—कृत-
सापत्निका or कृत-सापत्नी or कृत-सापत्नीका or
कृत-सापत्नका or कृत-सपत्निका, f. a woman
whose husband has taken another wife
a superseded
wife.
—कृत-स्थिति, इस्, इस्, इ, abiding, staying, taking
up an abode.
—कृत-स्नेह, अस्, आ, अम्, showing
affection, affectionate.
—कृत-स्मर, अस्, m., N.
of a mountain.
—कृत-स्वस्त्ययन, अस्, आ, अम्,
blessed, commended to the protection of gods pre-
vious to any journey or undertaking.
—कृत-
स्वेच्छाहार (°स्व-इच्छा-आह्°), अस्, आ, अम्, feeding
at pleasure.
—कृत-हस्त or कृत-हस्तक, अस्, आ,
अम्, one who has exercised his hands
dexterous
skilled in archery
clever, skilful, dexterous.
—कृत-
हस्त-ता, f. dexterity
the being skilled in archery.
—कृताकृत (°त-अक्°), अस्, आ, अम्, done and not
done, done in part but not completed, done and
omitted, prepared and not prepared, manufactured
and not manufactured
(अम्), n. what has been done
and what has not been done.
—कृतागम (°त-
आग्°), अस्, आ, अम्, one who has made progress,
advanced, proficient.
—कृतागस् (°त-आग्°), आस्, आस्,
अस्, one who has committed an offence, offending,
criminal, sinful, in fault.
—कृताग्नि (°त-अग्°), इस्,
m., N. of a son of Kanaka or Dhanaka.
—कृताग्नि-
कार्य, अस्, m. a Brāhman who has offered the usual
fire-oblation.
—कृताङ्क (°त-अङ्°), अस्, आ, अम्,
marked, branded
numbered.
—कृताञ्जलि (°त-अञ्°),
इस्, इस्, इ, one who joins the hands in reverence or to
solicit a favour (keeping the palms from touching as if
to hold alms or an offering), standing in a reverent or
respectful posture
(इस्), m. a shrub used in medicine,
also in magical potions &c.
—कृताञ्जलिपुट, अस्, आ,
अम्, joining the palms of the hands for obeisance,
also for holding water &c.
—कृतात्मन् (°त-आत्°),
आ, आ, अ, one whose spirit is disciplined, subdued,
tranquil
of a self-governed spirit.
—कृतानति (°त-
आन्°), इस्, इस्, इ, bending, bowing, paying homage or
respect.
—कृतानुकर (°त-अन्°), अस्, ई, अम्, imi-
tating what has been done by another, following
another's example, subservient, not independent.
—कृतानुकूल्य (°त-अन्°), अस्, आ, अम्, compliant,
kind, favouring.
—कृतानुकृत (°त-अन्°), अम्, n.
that which is done before and after.
—कृतानुव्या-
ध (°त-अन्°), अस्, आ, अम्, mixed, combined, united.
—कृतानुसार (°त-अन्°), अस्, m. established practice,
usage, custom, rate.
—कृतान्त (°त-अन्°), अस्, आ,
अम्, causing an end, bringing to an end, leading to
any decisive termination
whose end is action
(अस्),
m. destiny, fate
the inevitable result of actions done
in a past existence
a N. of Yama, the god of death,
(he is son of Sūrya and regent of the dead)
death
personified
a demonstrated conclusion, a dogma, a
proved or established doctrine
a sinful or inauspicious
action
Saturday, ‘closing the week, ’ considered as an
unlucky day
(आ), f. a kind of perfume, [cf. रेणुका।]
—कृतान्त-जनक, अस्, m. a N. of the sun, as
father of Yama.
—कृतान्न (°त-अन्°), अम्, n. pre-
pared or cooked food
digested food, excrement
(अस्,
आ, अम्), eating.
—कृतापकार (°त-अप्°), अस्, आ, अम्,
injured, wronged
discomfited, overpowered
doing
wrong, offending.
—कृतापकृत (°त-अप्°), अस्, आ,
अम्, done for and against.
—कृतापदान (°त-अप्°),
अस्, आ, अम्, completing a great or noble work.
—कृतापराध (°त-अप्°), अस्, आ, अम्, guilty, cul-
pable, an offender.
—कृताभय (°त-अभ्°), अस्, आ,
अम्, saved from fear.
—कृताभरण (°त-आभ्°),
अस्, आ, अम्, adorned, decorated.
—कृताभिसरण-
वेश (°त-अभ्°), अस्, आ, अम्, attired in the dress of a
maiden who goes to meet her lover.
—कृताभिषेक
(°त-अभ्°), अस्, आ, अम्, sprinkled, inaugurated
(अस्),
m. a prince &c. who has been inaugurated.
—कृता-
भ्यास (°त-अभ्°), अस्, आ, अम्, trained, exercised,
practised.
—कृताय (°त-अय), अस्, m. the die called
Kṛta.
—कृतायास (°त-आय्°), अस्, आ, अम्, labouring,
suffering.
—कृतार्घ (°त-अर्°), अस्, m., N. of the
nineteenth Arhat of the past Utsarpiṇī.
—कृतार्-
तनाद (°त-आर्°), अस्, आ, अम्, making cries of pain.
—कृतार्थ (°त-अर्°), अस्, आ, अम्, one who has
attained an end or object, having accomplished a
purpose or desire, successful
satisfied, contented
clever
(अस्), m. a various reading for कृतार्घ।
—कृतार्थ-ता, f. or कृतार्थ-त्व, अम्, n. ac-
complishment of an object, success.
—कृतार्थी-
कृत, अस्, आ, अम्, rendered successful.
—कृतार्थी-
भूत, अस्, आ, अम्, become successful.
—कृतालक (°त-
अल्°), अस्, m., N. of one of Śiva's attendants.
—कृता-
लय (°त-आल्°), अस्, आ, अम्, one who has taken up
his abode in any place (often compounded with the
name of a place or country, e. g. स्वर्ग-कृतालयः,
an inhabitant of heaven)
(अस्), m. a frog.
—कृता-
लोक (°त-आल्°), अस्, आ, अम्, supplied with light, lighted.
—कृतावधान (°त-अव्°), अस्, आ, अम्, careful,
cautious, prudent, attentive.
—कृतावधि (°त-अव्°),
इस्, इस्, इ, fixed, appointed, agreed upon
bounded,
limited.
—कृतावमर्ष (°त-अव्°), अस्, आ, अम्,
effacing from recollection
intolerant.
—कृतावश्-
यक (°त-आव्°), अस्, आ, अम्, having done all that is
necessary.
—कृतावसक्थिक (°त-अव्°), अस्, आ, अम्,
seated on the hams with the knees tied together or the
hips and knees surrounded by a cloth.
—कृतावस्थ
(°त-अव्°), अस्, आ, अम्, summoned, called
made
present
fixed, settled.
—कृतावास (°त-आव्°), अस्,
m. a lodging
(अस्, आ, अम्), lodging.
—कृताशन
(°त-अश्°), अस्, आ, अम्, feeding upon.
—कृतासन-
परिग्रह (°त-आस्°), अस्, आ, अम्, seated.
—कृतास्-
कन्दन (°त-आस्°), अस्, आ, अम्, assailing, attacking
effacing from recollection.
—कृतास्त्र (°त-अस्°), अस्,
आ, अम्, one who has exercised himself in throwing
arrows or other weapons, skilled in archery
armed
(अस्), m., N. of a warrior.
—कृतास्त्र-ता, f. consum-
mate skill or proficiency in the use of arms.
—कृ-
तास्पद (°त-आस्°), अस्, आ, अम्, governed, ruled
sup-
porting, resting on
residing in or on, taking up one's
abode.
—कृताहक, अस्, आ, अम् (fr. कृत + अहन्),
having performed the daily ceremonies or devotions.
—कृताहार or कृताहारक (°त-आह्°), अस्, आ, अम्,
having eaten food, having made a meal.
—कृताह्-
वान (°त-आह्°), अस्, आ, अम्, summoned, called, chal-
lenged.
—कृतेर्ष्य (°त-ईर्°), अस्, आ, अम्, envious,
jealous.
—कृतोच्चैस् (°त-उच्°), ind. raised on high.
—कृतोत्साह (°त-उत्°), अस्, आ, अम्, making effort,
striving.
—कृतोदक (°त-उद्°), अस्, आ, अम्, one
who has performed his ablutions.
—कृतोद्वाह (°त-
उद्°), अस्, आ, अम्, performing penance by standing
with uplifted hands
married.
—कृतोपकार (°त-
उप्°), अस्, आ, अम्, assisted, befriended
friendly, giving
aid.
—कृतोपचार (°त-उप्°), अस्, आ, अम्, served,
waited upon.
—कृतोपनायन (°त-उप्°), अस्, m. a
student who has been invested with the sacrificial
cord.
—कृतोपभोग (°त-उप्°), अस्, आ, अम्, used,
enjoyed.
—कृतौजस् (°त-ओज्°), आस्, m., N. of a son
of Kanaka or Dhanaka.
Macdonell
English
कृत kṛ-tá, pp. made, done, performed
prepared, 🞄ready
acquired
well done, all right
🞄—°, relating to: -m, done! = it shall be done 🞄at once
w. in. away with, enough of
n.
 deed, 🞄work, action
benefit (-ṃ vid, be conscious of 🞄benefits received)
stake (in play)
booty
🞄die or side of a die marked with ¤4¤
first or 🞄golden age.
Hindi
Hindi
ठीक है
Apte Hindi
Hindi
कृत
वि* - कृ - क्त
"किया हुआ, अनुष्ठित, निर्मित, क्रियान्वित, निष्पन्न, उत्पादित आदि"
कृतम्
नपुं*
 - कृ - क्त
"कार्य, कृत्य, कर्म"
कृतम्
नपुं*
 - कृ - क्त
"सेवा, लाभ"
कृतम्
नपुं*
 - कृ - क्त
"फल, परिणाम"
कृतम्
नपुं*
 - कृ - क्त
"लक्ष्य, उद्देश्य"
कृतम्
नपुं*
 - कृ - क्त
पासे का वह पहलू जिस पर चार बिन्दु अंकित हैं
कृतम्
नपुं*
 - कृ - क्त
संसार के चार युगों में पहला युग जो मनुष्यों के १७२८००० वर्षों के बराबर हैं
कृतम्
अव्य* - कृत - कम् बा*
"पर्याप्त और अधिक नहीं, बस करो अथवा मत करो"
कृतम्
नपुं*
 - कृ+क्त
"जादू, टोना"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कृत
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾರ್ಯ /ಕೆಲಸ
निष्पत्तिः - > डुकृञ् (करणे) - भावे "क्तः" (३-३-११४)
कृत
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೃತಯುಗ /ಸತ್ಯ ಯುಗ /ಚತುರ್ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನೆಯದು
कृत
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅನ್ನ ಮೊದಲಾದ ಹವಿಸ್ಸು
विस्तारः - > "यावदित्वकृतं हव्यं तण्डुलास्तु कृताकृतम्" - वैज० ।
कृत
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಫಲ
कृत
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಾಲ್ಕು ಸಂಖ್ಯೆ
कृत
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಗಡೆಯ ದಾಳದಲ್ಲಿ ಬೀಳುವ ನಾಲ್ಕು ಅಂಕಗಳು
कृत
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ
निष्पत्तिः - > डुकृञ् (करणे) - "क्तः" (३-२-१०२)
प्रयोगाः - > "प्रतिकर्म कर्तुमुपचक्रमिरे समये हि सर्वमुपकारि कृतम्"
उल्लेखाः - > माघ० ९-४३
कृत
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಹಿಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟ /ಪೀಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ
कृत
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪರ್ಯಾಪ್ತವಾದ /ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು
कृत
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ವಿಹಿತವಾದ
विस्तारः - > "कृतं पर्याप्तयुगयोः विहिते हिंसिते फले" - हेम० ।
कृत
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಉತ್ತು ಬೀಜ ಬಿತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ
प्रयोगाः - > "अकृतं च कृतात् क्षेत्रात् गौरजाविकमेव च । हिरण्यं धान्यमन्नं च पूर्वं पूर्वमदोषवत् ॥"
उल्लेखाः - > मनु० १०-११४
कृत
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಉಂಟಾದ /ಹುಟ್ಟಿದ /ಸಂಭವಿಸಿದ
निष्पत्तिः - > डुकृञ् (करणे) - कर्त० "क्तः" (३-४-७२)
प्रयोगाः - > "जपहोमैरपैत्येनः याजनाध्यापनैः कृतम्"
उल्लेखाः - > मनु० १०-१११
कृत
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತನ್ನ ಊಟಕ್ಕಾಗಿ ಸೇವಕನಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವ
विस्तारः - > "भक्तायैव स्थितः कृतः" - वैज० ।
L R Vaidya
English
kfta {% (I) a. (f. ता) %} Done, performed, made, manufactured, (pp. of कृत् q.v.)
kfta {% (II) n. %} 1. Work, deed, movement, M.vii.197
2. service, benefit
3. consequence, result
4. name of that side of a die which is marked with four points
5. name of the first of the four Yugas of the world extending over 17, 28, 000 years of men, See M.i.69, and Kull. on it
6. the number ‘4.’
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
४, अपस्, अब्धि, अम्बु, अम्बुधि, अम्बुनिधि, अम्भोधि, अम्भोनिधि, अय, अर्णव, आप, आम्नाय, आय, आश्रम, उदधि, उदन्वान्, उपाय, कषाय, कृत, केन्द्र, कोष्ठ, गति, जल, जलधि, जलनिधि, तुरीय, तुर्य, तोय, दिक्, दिश्, दिशा, ध्यान, नदी, निगम, निम्नगेश, नीरधि, नीरनिधि, पयोधि, पयोनिधि, पाथ, पाथोधि, पितामहास्य, प्रणिम्नगेश, बन्ध, बन्धु, ब्रह्मोद्भव, महोर्मि, महोर्मिक, माल, युग, लवणोद, लोकपाल, वर्ण, वारिधि, वारिनिधि, वार्धि, विषधि, विषनिधि, वेद, श्रुति, सञ्ज्ञा, समुद्र, सलिलाकर, सागर, सुख
Bopp
Latin
कृत (part. pass. a r. कृ s. त
1) factus.
2) Subst. n. fa-
ctum, facinus. Loc, कृते et instr. कृतेन tanquam prae-
positiones significant propter, c. genit. aut in composi-
tione cum nomine recto. N. 4. 3. 9. 19. SA. 5. 94. - V. कृ-
तम्.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
-kṛta,
(1) in dṛṣṭi-kṛta, q.v., lit. perh. (what has) become …, or (subst.) matter of …
seems = (dṛṣṭi-)gata
(2) acc. to Senart = kṛtya (q.v. 2) as equivalent of adj. formation or gen. case-form, in Mv 〔ii.274.4〕 udyānakṛtā āsanā, allegedly les sièges du jardin. But does it not mean quite literally and simply seats made in the park? In Mv 〔ii.245.5〕 read with mss. karaṇḍe mālakṛto, in the garland-makerʼs basket (stem māla-kṛt).
-kṛtaṃ, see -kṛtvā for Skt. -kṛtvas.
Indian Epigraphical Glossary
English
kṛta (EI 12, 14, 23
BL
CII 3), literally ‘accomplished’.
i. e. ‘completed’
used in earlier records in connection with the
era later associated with Vikramāditya. Often spelt
krita, possibly standing for krīta meaning ‘purschased’, which
was a name sometimes applied to certain foreign rulers of
North-Western Bhāratavarṣa (Ep. Ind., Vol. XXXIII, p.
152).
(IE 7-1-2), ‘four’.
(CII 1), ‘arranged for’, ‘made arrangements for’.
(EI 23), fruit, booty, reward.
(Sel. Ins., p. 202), ‘engraved’.
(Ep. Ind., Vol. XXXIV, p. 41, verse 13), written, drafted or
composed.
Lanman
English
kṛtá, a.
—1. made
done
—2. prepared
—3. attained,
—4. well done, and so,
good
—5. as n. deed
—6. (perhaps
made, i. e. won) and so, the side of the
die marked with four spots, the lucky
or winning one
—7. the golden age,
name of the first yuga, see 58^2N.
[√1kṛ.]
Kridanta Forms
Sanskrit
कृ (कृ॒ञ् करणे - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = करणम्
अनीयर् = करणीयः - करणीया
ण्वुल् = कारकः - कारिका
तुमुँन् = कर्तुम्
तव्य = कर्तव्यः - कर्तव्या
तृच् = कर्ता - कर्त्री
क्त्वा = कृत्वा
ल्यप् = प्रकृत्य
क्तवतुँ = कृतवान् - कृतवती
क्त = कृतः - कृता
शतृँ = करन् - करन्ती
शानच् = करमाणः - करमाणा
कृ (कृ॒ञ् हिंसायाम् - स्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = करणम्
अनीयर् = करणीयः - करणीया
ण्वुल् = कारकः - कारिका
तुमुँन् = कर्तुम्
तव्य = कर्तव्यः - कर्तव्या
तृच् = कर्ता - कर्त्री
क्त्वा = कृत्वा
ल्यप् = प्रकृत्य
क्तवतुँ = कृतवान् - कृतवती
क्त = कृतः - कृता
शतृँ = कृण्वन् - कृण्वती
शानच् = कृण्वानः - कृण्वाना
कृ (डुकृ॒ञ् करणे - तनादिः - अनिट्)
ल्युट् = करणम्
अनीयर् = करणीयः - करणीया
ण्वुल् = कारकः - कारिका
तुमुँन् = कर्तुम्
तव्य = कर्तव्यः - कर्तव्या
तृच् = कर्ता - कर्त्री
क्त्वा = कृत्वा
ल्यप् = प्रकृत्य
क्तवतुँ = कृतवान् - कृतवती
क्त = कृतः - कृता
शतृँ = कुर्वन् - कुर्वती
शानच् = कुर्वाणः - कुर्वाणा
Abhyankara Grammar
English
कृत (१) a term used by ancient grammarians in the sense of 'past tense'
(2) effected, done. The word is mostly used in this sense in grammar.works
e.g. किं तेन कृतं स्यात्
नानुबन्धकृतमनेकात्त्वम् Par. Śek.Pari. 6.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कृत, चेष्टित, निष्पन्न
adjective
यद् पूर्णं जातम्।
"कृतस्य कार्यस्य पुनरावृत्त्या कः लाभः।"
Synonyms:
 निर्मित, विनिर्मित, रचित, विरचित, सृष्ट, कृत, सर्जित, सृजित, संरचित, प्रणीत, घटित
adjective
कृतनिर्माणम्।
"सप्तदशशताहब्द्यां निर्मितः तेजोमहालयः शहाजानराज्ञः उपायनम्।"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
gyis te
१) कृत २) कृत्वा ३)
gyur pa
१) अवस्था २) आगत ३= आपन्न ४) आसन् ५) आसीत् ६) उपपन्न ७) कृत ८) गत ९) जात १०) ज्ञात ११) निवृत्त १२) परिणति १३) प्रवृत्त १४) प्राप्त १५) प्राप्ति १६) बद्ध १७) भवतः १८) भव्ति १९) भवन्ति २०) भवेत् २१) भवेय २२) भाव २३) भाविन् २४) भू २५) याति २६) संवृत्त २७) सत् २८) संभव २९) स्यात् ३०)
bgyis pa
१) आचित २) ३) कृत ४) ५)
bcad pa
१) अपच्छेद २) आच्छिद्यमान ३) उपच्छेद ४) उपरोधि ५) कृत ६) ७) घटित ८) छन्न ९) छित्ति १०) छिन्नि ११) छेत्तव्य १२) छेद १३) छेद्य १४) निकृत्त १५) पिहित १६) प्रच्छन्न १७) बन्ध १८) मुण्डित १९) विधून २०) व्यवच्छद २१) समुच्छिन्न २२) समुद्घात
byed du bcug ste
१) कारित २) कृत
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
कृत
कृत, पर्याप्त
पर्याप्तेऽपि कृतं स्यादाहवनीयादिषु त्रिषु त्रेता ।
verse 5.1.1.789
page 0091
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: कृतम्
Root: कृत
Gender: नपुं
Number: all
अर्थः ⇒ कृतयुगम्
Meaning(s):
⇒ Krta yuga
Shloka(s):
2|1|91|2 ► कृतं सत्ययुगं सौम्यं त्रेताग्नेयी द्विसर्गिका॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|91|2 ⇢ कृतम् (कृत) (नपुं) ⇒ Krta yuga ⇒ कृतयुगम्
➠ 2|1|91|2 ⇢ सत्ययुगः (सत्ययुग) (पुं) ⇒ Krta yuga ⇒ कृतयुगम्
➠ 2|1|91|2 ⇢ सौम्यम् (सौम्य) (नपुं) ⇒ Epithet of Kṛtayuga ⇒ कृतयुगम्
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ मन्वन्तरम्
जातिः ➡ कालः
उपाधि ➡ समूहः
Mahabharata
English
Kṛta, a Viśvadeva. § 749 (Ānuśāsanik.): XIII, 91, 4356.
Kṛta(ṃ)^1, name of a yuga = Kṛtayuga. § 173 (Pāṇḍurājyābhisheka): I, 109, 4341 (yugaṃ).--§ 310b (Sūrya): III, 3, 150 (among the names of the sun, besides the names of the other yugas).--§ 426 (Hanūmad-Bhīmasenasaṃv.): III, 149, 11234 (yugaṃ), 11235.--§ 426b (Kṛtayuga): III, 149, 11242 (yuge), 11246 (do.).--§ 458 (Mārkaṇḍeyas.): III, 188, 12826 (yugaṃ, consists of 4000 [celestial]
years), 12831 (yugaṃ, follows each Kaliyuga).--§ 460 (do.): III, 190, 13013, 13017
191, 13109 (will be restored by Kalkin), 13113, 13115 (yuge).--§ 567 (Bhagavadyānap.): V, 132, 4476 (the king creates the K., etc.).--§ 569 (do.): V, 142, 4819 (na tadā bhavitā Tretā na Kºṃ Dvāparaṃ na ca), 4821 (do.), 4823 (do.), 4825 (do.).--§ 574 (Jambūkh.): VI, 10, 387.--§ 641 (Rājadh.): XII, 65, 2441 (yuge)
69, 2694
91, 3408.--§ 649 (Āpaddharmap.): XII, 141, 5328.-§ 677 (Mokshadh.): XII, 232, 8496, 8497 (yugaṃ), 8500 (yuge), 8502
233, 8542 (yuge), 8547 (do.)
239, 8719 (yuge), 8720.--§ 717b (Nārāyaṇīya): XII, 335, 12658 (yuge)
340, 12969 (yuge)
349, 13588 (ºādau).--§ 730 (Ānuśāsanik.): XIII, 14, 692 (yuge)
16, 1037.--§ 766 (do.): XIII, 133, 6178 (yuge).--§ 770 (do.): XIII, 151, 7128 (do.).--§ 773b (Kṛshṇa Vāsudeva): XIII, 159, 7363 (do.).--§ 782g (Guruśishyas.): XIV, 44, 1220 (ādir yugānāṃ). Cf. Kṛtayuga.
Kṛta(ṃ)^2, a term of dice. § 552 (Goharaṇap.): IV, 50, 1578 (nākshān kshipati Gāṇḍīvaṃ na Kºṃ Dvāparaṃ na ca).
पुराणम्
English
कृत / KṚTA. I. A King of Janaka's dynasty. He was the son of vijaya and father of śunaka. (bhāgavata, 9th skandha). kṛta had seven beautiful daughters who, because of a sense of non-attachment and renunciation, forsook their father's home for the cremation ground even while they were mere children. They lay down there declaring that they had left their bodies as food for the birds
and birds and wild beasts ate up their beautiful bodies. Because of this life of renunciation, they attained salvation. (kathāsaritsāgara, Madanamañjukālambaka, Taraṅga 2).
कृत २ / KṚTA II. A Viśvadeva (Universal deva). (Anuśāsana Parva, Chapter 91, Verse 31).
Vedic Reference
English
Kṛta. See 2. Akṣa and 2. Yuga.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कृतं,
क्ली,
 (क्रियते सत्यमेवानुष्ठीयतेऽस्मिन् यद्वाक्रियते सत्ये स्थाप्यते लोको यत्र । कृ + क्तः ।)सत्ययुगम् । (यथा, विष्णुपुराणे । २ । १ । ४३ ।“कृतत्रेतादिसर्गेण युगाख्यां ह्येकसप्ततिः” ॥
)पर्य्याप्तम् । इत्यमरः । ३ । ३ । ७६ ॥
फलम् । इतिहेमचन्द्रः ॥
अलमर्थः । इति मेदिनी ॥
(यथा, --शाकुन्तले १ माङ्के । “अथवा कृतं सन्देहेन” ॥
पुं,
 वसुदेवस्य रोहिण्यां पत्न्यां जातः पुत्त्रविशेषः ।यथा, भागवते ९ । २४ । ४६ ।“बलं गदं सारणञ्च दुर्म्मदं विमलं ध्रुवम् ।वसुदेवस्तु रोहिण्यां कृतादीनुदपादयत्” ॥
)
कृतं, त्रि, (क्रियते विधीयते हन्यते निष्पाद्यते वा ।कृ + कर्म्मणि क्तः ।) विहितम् । (यथा, वेणीसंहारे ।“कृतमनुमतं दृष्टं वा यैरिदं गुरुपातकम्” ॥
)हिंसितम् । इति मेदिनी ॥
निष्पादितम् । इत्य-मरटीकायां मथुरानाथः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कृत संशब्दे चुरा०
उभ०
सक०
 सेट् । कीर्तयति ते अचिकी-र्त्तत् त कीर्त्तयां बभूव आस चकार चक्रे । कीर्त्तिःकीर्त्तनम् कीर्त्तितः कीर्त्त्यन् । कीर्त्त्यते कीत्त्यमानः
कृत छेदे तुदा०
पर०
सक०
 सेट् मुचादि । कृन्तति अकर्त्तीत्कर्त्तिष्यति--कर्त्स्यति ईदित् कृत्तः कृत्तिः । “न विश्वसेद-विश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत् । विश्वासाद् भयमुत्पन्नंमूलान्यपि निकृन्तति” हितो० । प्रनिकृन्तति णिचिकर्त्तयति ते अचीकृतत्--त अचकर्त्तत्--त सनि । चिक-र्त्तिषति “शिरोऽतिरागाद्दशमं चिकीर्त्तिषुः” माघः ।कर्त्तनं कर्त्तनी कृन्तनम् ।
कृत वेष्टे रुधा०
पर०
सक०
 सेट् । कृणत्ति कृन्तः अकर्त्तीत् । चकर्त
कृत
त्रि०
 कृ + कर्म्मणि क्त । १ सम्पादिते २ जनिते ३ अभ्यस्तेच । “कृतमोदनसक्त्वादि तण्डुलादि कृताकृतम् । ब्री-ह्यादि चाकृतं प्रोक्तमिति द्रव्यं त्रिधा बुधैः” कात्या०उक्ते ४ ओदानादौ हविषि
न०
 । “कृतमनुमतं दृष्टं वा यैरिदं गुरु पातकम्” वेणीसं० ५ विहिते
त्रि०
 । ६ फलेन० । ७ सत्ययुगे
न०
 तन्मानाद्युक्तं मनुना “चत्वार्य्याहुःसहस्राणि वर्षाणान्तु कृतं युगम् । तस्य तावच्छती सन्ध्यासन्ध्याशश्च तथाविधः” । तेन ४८०० दिव्यवर्षास्तन्मानम्व्यक्तमुक्तं सू० सि० यथा “तद्द्वादशसहस्राणि चतु-र्युगमुदाहृतम् । सूर्याव्दसङ्ख्यया द्वित्रिसागरैरयुता-हतैः । सन्ध्यासन्ध्यांशसहितं विज्ञेयं तच्चतुर्युगम् । कृ-तादीनां व्यवस्थेयं धर्मपादव्यवस्थया युगस्य दशमोभागश्चतुस्त्रिद्व्येकसङ्गुणः । क्रमात् कृतयुगादीनां ष-ष्ठोंशः सन्ध्ययोः स्वकः” । ततश्च मानुषमानेन १७२८०००वर्षास्तन्मानं । तदेतदुक्तं सि० शि० “खखाभ्रदन्तसागरैर्युगा-ग्नियुग्ममूगुणैः । क्रमेण सूर्य्यवत्सरैः कृतादयो युगा-ङ्घ्रयः । स्वसन्ध्यकातदंशकैर्निजार्क १२ भागसंमितैः ।युताश्च तद्युतौ युगं रदाब्धयोऽयुताहताः” मू०“खखाऽभ्रदन्तसागरैरिति । रविवर्षाणां लक्षचतुष्टयेनद्वात्रिंत्सहस्राधिकेन चतुर्गुणेन कृतं नाम प्रथमो युग-चरणः १७२८००० । त्रिगुणेन त्रेतासंज्ञो द्वितीयोयुगचरणः १२९६००० । द्विगुणेन द्वापराख्यस्तृतीयः८६४०० । एकगुणेन कलिश्चतुर्थः ४३२००० । किंविशिष्टाएते युगचरणाः । स्वसन्ध्यकातदंशकैर्निजार्कभागसोम-तैर्युताश्च । युगचरणप्रमाणस्य यो द्वादशांशस्तत्प्रमाणातस्य चरणस्य सन्ध्या । सा चरणादौ भवति । तावांश्चसन्ध्यांशः । स चरणस्यान्ते । एवं स्वसन्ध्यासन्ध्यांशैःसह एते युगचरणाः कथिता इत्यर्थः । ततश्च कृतादौसन्ध्यावर्षाणि १४४००० । कृतान्ते सन्ध्यांशः १४४००० । त्रेता-दौ सन्ध्या १०८००० । त्रेतान्ते सन्ध्यांशः १०८००० ।द्वापरादौ सन्ध्या ७२००० । द्वापरान्ते सन्ध्यांशः ७२०००, कलेरादौ ३६०० सन्ध्या तदन्ते ३६०० सन्ध्यांशः” प्रमि०“पदैश्चतुर्भिः सुकृतैःस्थिरीकृते कृतेऽमुना के न तपः प्रपे-दिरे” नैष० । ३३४ पृ० अयशब्ददर्शिते ९ चतुरङ्कयुक्तेपाशकभेदे १० स्तोमभेदे च तत्रैवोदा० ११ पर्य्याप्ते
त्रि०
 मेदि० । भावे क्त! १२ क्रियायां
न०
 कृतपूर्व्वी कटम् कृतपू-र्व्विशब्दे विवृतिः । १३ दासभेदे
पु०
 कृतदासशब्दे विवृतिः१४ चतुःसंख्यायां “युग्माग्नी कृतभूतानि” ति० त०निगमः । १५ साधिते पक्वे
त्रि०
 कृतान्नम् ।
Capeller
German
1. कृत machend, ausführend, vollbringend
(—°)
m.
 der Macher, Verfertiger, Verfasser
(—°)
eine Art Nominalsuffix,
ein mit einem solchen gebildetes Wort
(g.).
कृत॑ (s. 1. कर्) gemacht, gethan, ausgeführt
angeordnet, erworben
aufgefordert,
bereit
fertig, zweckmäßigig,
recht, gut. कृतम् es ist geschehen,
d. h. soll gleich geschehen
mit Instr.
fort mit, genug des!
n.
 That, Handlung,
heiliges Werk, Opfer, Einsatz (im
Spiele), Preis, Beute
die Vier-Seite
des Würfels
das erste o. goldene Zeit=
alter. कृते u. कृतेन wegen, für, statt
(Gen. o. —°)
कृते absol. aus einem
Grunde, für etwas.
Grassman
German
kṛ́t, kṛtá s. kṛ.
Burnouf
French
कृत कृत pp. de कृ। Au commencement des composés
possessifs: qui a fait.
À la fin des composés: qui est l'objet ou le
sujet en qui se fait la chose signifiée par l'autre élément du mot
ex. अलङ्कृत paré, orné. -- S.
n.
 action faite.
Le
कृतयुग ou le 1ᵉʳ âge du monde et le meilleur. -- Au l.
कृते et à l'i. कृतेण: à cause de, avec le g.
कृतक a. (sfx. क) factice, artificiel. -- S.
n.
 sel
factice, obtenu par l'évaporation des eaux salées.
कृतकर्मन् a. qui a fait son ouvrage, qui a fini sa tâche.
कृतकाम a. dont les souhaits sont accomplis.
कृतकृत्य a. cf. कृतकर्मन्।
कृतकोटि
m.
 surnom de Kaśyapa.
कृतक्रिय a. (क्रिया) qui a fait sa tâche.
कृतघ्न a. (हन्) qui détruit ce que l'on fait
qui rend
vaines toutes les entreprises.
Qui détruit, par son ingratitude,
tous les bons offices
ingrat.
कृतज्ञ a. (ज्ञा) qui reconnaît ce qu'on a fait pour
lui
reconnaissant. -- S.
m.
 chien.
कृतज्ञाता
f.
 gratitude, reconnaissance.
कृतदास
m.
 et कृतदासी
f.
 serviteur ou servante
à gages.
कृतनाशक a. (नश्) ingrat
cf. कृतघ्न।
कृतनिश्चय a. qui a pris son parti, bien résolu.
कृतपुङ्ख a. habile à tirer de l'arc.
कृतपूर्विन् a. (पूर्व) qui a fait qqc. auparavant.
कृतम् (ac. de कृत) loin! loin d'ici! avec l'i.
कृतमाल
m.
 (माला) cassia fistula, la casse des
boutiques, à fleurs en grappes.
कृतमुख a. versé en qqc., expérimenté.
कृतयुग
n.
 cf. कृत।
कृतयोग्य
m.
 (योग्या) un combattant.
कृतलक्षण a. marqué des signes de supériorité.
कृतविक्रम a. qui a fait un effort.
कृतवेतन
m.
 et कृतवेतना
f.
 serviteur et
servante à gages.
कृतवेधन
m.
 घोष à fleurs blanches.
कृतश्रम a. (श्रम्) qui se donne de la peine, laborieux,
persévérant.
Pénible, fatigant.
कृतसन्नाह a. revêtu d'une armure.
कृतसापत्निका
f.
 et कृतसापत्नी
f.
 dont le mari a
pris une autre femme.
कृतस्नेह a. (स्निह्) qui a conçu de l'amour
affectionné.
कृतस्वस्त्ययन a. (स्वस्ति
अय de इ
sfx. अन)
recommandé aux dieux protecteurs pour la réussite d'une entreprise.
कृतहस्त a. qui a la main faite à qqc., habile
adroit
à tirer de l'arc.
कृताञ्जलि a. qui a fait l'अञ्जलि। -- S.
m.
 esp.
d'arbuste employé par les médecins et les enchanteurs.
कृतान्त
m.
 (अन्त) destin, sort
la mort
Yama, dieu
de la mort.
Action coupable ou qui présage malheur
le samedi,
considéré comme jour néfaste.
Le साङ्ख्य ou théorie
démonstrative.
-- कृतान्ता
f.
 parfum, cf. रेणुका।
कृतान्तजनक
m.
 Vivasvat, père de Yama.
कृतार्थ et कृतार्थिन् a. (अर्थ) qui a fait son
affaire, satisfait, content.
कृतालय
m.
 grenouille.
कृतालोक a. (आ
लोक्) éclairé, où une lumiere
est allumée.
कृतास्त्र a. (अस्त्र) qui connaît le métier des armes ou
l'art militaire.
कृतास्त्रता
f.
 habileté dans les exercices militaires.
Stchoupak
French
कृत-
(कृ-) a. v. fait, accompli, etc., bien fait, bon
ifc.
devenu
iic. ayant fait
cultivé
-अम् (avec सह et instr. ou instr.
seul) c'en est fait de, assez de, pas besoin de
m.
n.
 d'un des Viśvedevās
de
divers personnages
nt. fait, action, acte
bonne action, bienfait
n.
 du dé
(ou du côté du dé) caractérisé par 4 points (= le meilleur coup de dé)
du 1{^er^} Yuga (âge d'or)
-ए -एन pour, à cause de (gén. ifc.)
-वन्त्- a. qui a fait.
°कर्मन्- a. qui a accompli sa tâche.
°कल्प- a. qui connaît les rites.
°काम- a. qui a obtenu l'objet de son désir.
°कारिन्- a. qui fait tous les travaux.
°कार्य- nt. but atteint
a. qui a atteint son but, satisfait
qui n'a
pas besoin de (instr.)
-त्व- nt. état de celui qui a atteint son but,
satisfaction.
°काल- a. qui a attendu un certain temps, qui a laissé passer un
certain temps.
°कृत्य- nt. ce qui est fait et ce qui reste à faire
a. qui a accompli
sa tâche, qui a atteint son but, satisfait
-ता-
f.
 réalisation des
vœux, succès.
°कौतुक- a. pris de curiosité.
°क्रिय- a. qui a accompli une cérémonie religieuse.
°क्षण- a. qui attend avec impatience (un moment), qui ne peut pas
attendre (loc., acc. avec प्रति, inf. ou ifc.)
m.
n.
 d'un prince.
°घ्न- (qui tue le bienfait) ag. ingrat
-ता-
f.
 ingratitude.
°चिह्न- a. marqué.
°चूड- a. sur lequel on a pratiqué (le rite de) la tonsure (enfant).
°चेतस्-
m.
n.
 d'un Brâhmane.
°च्छिद्र- a. troué, muni d'une ouverture.
°जन्मन्- a. planté.
°ज्ञ- ag. qui connaît ce qui est bien, correct
qui reconnaît le
bienfait, reconnaissant
-ता-
f.
 reconnaissance.
°तीर्थ- a. (rendu) accessible.
°दार- a. marié.
°द्युति-
f.
 femme du roi Citraketu.
°धार- a. aiguisé.
°धी- a. prudent, pondéré, sage, cultivé
décidé à (inf. ).
°धृति adv. avec joie.
°ध्वंस- a. jeté à terre
°ध्वज-
m.
n.
 d'un prince.
°नामक- a. nommé
°नाम-धेय- id.
°नाशक- a. = °घ्न-।
°निघात- a. v. qui a frappé.
°निर्णेजन- a. qui a expié sa faute.
°निश्चय- a. décidé à (dat. loc. inf. ou ifc.)
-इन्- qui a pris
une décision, décidé.
°पण- a. qui a engagé un pari (loc. de la chose pariée).
°पद- a. qui a marqué sa place.
°परिश्रम- a. = °श्रम-।
°पुण्य- a. qui a accompli des actes méritoires dans une vie
antérieure, heureux.
°पूर्व- a. qui a été fait précédemment
°पूर्व-नाशन- nt.
ingratitude.
°प्रज्ञ- a. sage
prudent.
°प्रतिकृत- nt. attaque et contre-attaque
riposte (à une attaque).
°प्रयत्न- a. actif, persévérant.
°प्रयोजन- a. qui a atteint son but.
°प्रसाद- a. qui a accordé une faveur.
°प्रहरण- a. qui s'est exercé dans l'emploi des armes.
°बन्धु-
m.
n.
 d'un prince.
°बुद्धि- a. cultivé, sage
décidé, qui a pris une résolution à
l'égard de (dat. ou inf. )
qui a tourné son esprit vers (loc.).
°मङ्गल- a. béni, consacré.
°मति- a. décidé, qui a pris une résolution.
°मनोरथ- a. dont les désirs sont exaucés.
°माल-
m.
n.
 d'arbre (Cassia)
-आ-
f.
n.
 d'une rivière.
°मुख- a. parfait.
°मूल- a. fortement enraciné.
°मौनत्व- nt. fait d'observer le silence.
°यन्त्रण- a. qui se maîtrise.
°युग- nt. 1{^er^} Yuga du monde
âge d'or.
°रथ-
m.
 petit-fils du roi Maru.
°लक्षण- a. marqué, not. marqué de signes flétrissants
ifc. causé
par
qui se rapporte à.
°वचन- a. qui a tenu parole.
°वध्य-चिह्न- a. qui porte les signes de la mort.
°वर्मन्-
m.
n.
 de divers princes.
°वसति- a. qui a établi son domicile, habitant.
°वाप-
m.
 homme qui a rasé ses cheveux et sa barbe (coupable)
-न-
id.
°वितति- a. qui s'est étendu ou répandu.
°विद्य- a. qui a fait des études, instruit, cultivé.
°वीर्य-
m.
n.
 d'un prince.
°वेदिन्- a. reconnaissant.
°वेष- a. habillé, paré, orné.
°वैर- a. qui est devenu un ennemi.
°व्यलीक- a. humilié.
°व्यावृत्ति- a. renvoyé, destitué.
°व्रत-
m.
 élève de Lomaharṣaṇa.
°शस्त्र-निःश्रम- a. exercé dans le métier des armes.
°शौच- a. purifié.
°श्रम- °श्राम- a. qui fait des efforts, zélé, qui s'occupe activement.
de (loc. inf. ).
°संस्कार- a. consacré, initié.
°संज्ञ- a. qui connaît les différents signaux, de connivence,
initié.
°स्वस्त्य्-अयन- a. béni, recommandé à la protection des dieux (avant.
d'entreprendre un voyage ou quoi que ce soit).
°हस्त- a. adroit, expert
-ता-
f.
 adresse
-वत् adroitement.
कृताकृत- a. fait en partie, inachevé
travaillé et non travaillé
indifférent
nt. sg. et du. ce qui a été fait et ce qui n'a pas été fait.
कृतागस्- a. coupable, pécheur
-क- id.
कृताग्नि-
m.
 fils d'un personnage nommé Kanaka ou Dhanaka.
कृताङ्क- a. marqué, stigmatisé.
कृताञ्जलि- a. qui joint les mains, qui se tient dans une attitude
respectueuse
°पुट- qui joint les mains (pour supplier ou pour recevoir
une offrande d'eau, etc.).
कृतातिथ्य- a. qui a joui de l'hospitalité.
कृतात्मन्- a. dont l'esprit est discipliné.
कृतादर- a. auquel on a témoigné du respect.
कृताधिपत्य- a. investi d'un pouvoir, de souveraineté.
कृतानुकृत-कारिन्- a. qui fait qqch. avant ou après.
कृतान्त- a. qui mène à terme
m.
 destinée, sort
ép. de Yama
dogme, doctrine, conclusion
°संत्रास-
m.
n.
 d'un Rākṣasa.
कृतान्न- nt. nourriture cuite ou préparée.
कृतापराध- a. qui a commis une faute, coupable.
कृताभियोग- a. qui se donne de la peine.
कृताभिषेक- a. qui a pratiqué une ablution.
कृताभिसरण-वेष- a. dans l'accoutrement d'une jeune fille qui va
à un rendez-vous avec son amant.
कृतार्थ- a. qui a atteint son but, satisfait, content
-ता-
f.
succès
-ई-कृ- contenter, satisfaire (-ई-करण- a. qui rend
satisfait
-ई-कृत- a. v. qui a du succès)
-ई-भू- réussir,
être satisfait.
कृतार्थयति dén. satisfaire, contenter.
कृतालय- a. résidant, habitant.
कृतावगुण्ठना- a.
f.
 , avec भू-, se voiler (dit d'une femme).
कृतावस्थ- a. amené devant le tribunal.
कृताश- a. qui se fait des espoirs
कृताशंस- id.
कृतास्त्र- a. adroit dans le tir de l'arc
m.
n.
 d'un guerrier
-ता-
f.
 expérience dans l'emploi des armes.
कृतों-कार- a. qui a prononcé la syllabe Om.
कृतोदक- a. qui a fait ses ablutions
qui a offert une libation d'eau
à un mort.
कृतोद्वाह- a. marié.
कृतोन्माद- a. qui simule la folie.
कृतोपकार- a. qui a rendu un service
auquel on a rendu un service,
secouru.
कृतोपनयन- a. et
m.
 qui a reçu l'initiation.
कृतोपसदन- a. qui a rendu un service.
कृतोपवास- a. qui a jeûné.
कृतौजस्-
m.
 = कृताग्नि-।
कृतं-जय-
m.
n.
 d'un prince.