| YouTube Channel

कृणानः (kRNAnaH)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“कॄञ् हिंसायाम्”@} 2 प्वादिः, ल्वादिश्च।
‘कृणन् कृणीते हिंसायाम्, विक्षेपे किरतीति शे।’ 3 इति देवः।
4 5 कारकः-रिका, कारकः-रिका, 6 चिकरीषकः-चिकरिषकः- 7 चिकीर्षकः-र्षिका, 8 चेकिरकः-रिका
9 करीता-करिता-त्री, कारयिता-त्री, चिकरीषिता-चिकरिषिता-चिकीर्षिता-त्री, चेकिरिता-त्री
10 कृणन्-ती, कारयन्-न्ती, चिकरीषन्-चिकरिषन्-चिकीर्षन्-न्ती
-- करीष्यन्-करिष्यन्-न्ती-ती, कारयिष्यन्-न्ती-ती, चिकरीषिष्यन्-चिकरिषिष्यन्-चिकीर्षिष्यन्-न्ती-ती
-- कृणानः, कारयमाणः, चिकरीषमाणः-चिकरिषमाणः-चिकीर्षमाणः, चेकीर्यमाणः
करीष्यमाणः-करिष्यमाणः, कारयिष्यमाणः, चिकरीषिष्यमाणः-चिकरिषिष्यमाणः-चिकीर्षिष्यमाणः, चेकिरिष्यमाणः
11 कीः-किरौ-किरः
-- -- -- -- 12 कीर्णम्-कीर्णः-कीर्णवान्, कारितः, चिकरीषितः-चिकरिषितः-चिकीर्षितः, चेकिरितः-तवान्
13 14 किरः, कारः, चिकरीषुः-चिकरिषुः-चिकीर्षुः, 15 चेकिरः
करीतव्यम्-करितव्यम्, कारयितव्यम्, चिकरीषितव्यम्-चिकरिषितव्यम्-चिकीर्षितव्यम्, चेकिरितव्यम्
करणीयम्, कारणीयम्, चिकरीषणीयम्-चिकरिषणीयम्-चिकीर्षणीयम्, चेकिरणीयम्
16 कार्यम्, कार्यम्, चिकरीष्यम्-चिकरिष्यम्-चिकीर्ष्यम्, चेकीर्यम्
ईषत्करः-दुष्करः-सुकरः
-- -- -- -- 17 करः, कारः, चिकरीषः-चिकरिषः-चिकीर्षः, चेकिरः
18 करीतुम्-करितुम्, कारयितुम्, चिकरीषितुम्-चिकरिषितुम्-चिकीर्षितुम्, चेकिरितुम्
19 कीर्णीः, 20 कारा, कारणा, चिकरीषा-चिकरिषा-चिकीर्षा, चेकिरा
करणम्, कारणम्, चिकरीषणम्-चिकरिषणम्-चिकीर्षणम्, चेकिरणम्
कीर्त्वा, कारयित्वा, चिकरीषित्वा-चिकरिषित्वा-चिकीर्षित्वा, चेकिरित्वा
विकीर्य, विकार्य, विचिकरीष्य-विचिकरिष्य-विचिकीर्ष्य, विचेकीर्य
कारम् २, कीर्त्वा २, कारम् २, कारयित्वा २, चिकरीषम् २, चिकरीषित्वा २, चिकरिषम् २, चिकरिषित्वा २, चिकीर्षम् २, चिकीर्षित्वा २, चेकिरम् २
चेकिरित्वा २। 21
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (२५८)
02
=>
 (९-क्र्यादिः-१४८५। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 (श्लो। ३९)
04
=>
 [पृष्ठम्०२६०+ २०]
05
=>
 [[१। ‘इत्त्वोत्त्वाभ्यां गुणवृद्धी विप्रतिषेधेन’ (वा। ७-१-१०२) इति वचनात् इत्त्वं बाधित्वा, ‘अचो ञ्णिति’ (७-२-११५) इति वृद्धिः।]]
06
=>
 [[२। ‘इट् सनि वा’ (७-२-४१) इति सन इड्विकल्पः। इट्पक्षे ‘वॄतो वा’ (७-२-३८) इति दीर्घविकल्पः। एवं सर्वत्र इट्पक्षे सनि ज्ञेयम्।]]
07
=>
 [[३। इडभावपक्षे, ‘इको झल्’ (१-२-९) इति सनः कित्त्वे, ‘ॠत इद्धातोः’ (७-१-१००) इति इत्त्वे रपरत्वे च, ‘हलि च’ (८-२-७७) इति दीर्घः। एवं इडभावपक्षे सनि सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
08
=>
 [[४। इत्त्वरपरत्वद्वित्वेषु कृतेषु ‘गुणो यङ्लुकोः’ (७-४-८२) इत्यभ्यासे गुणः। ‘यस्य हलः’ (६-४-४९) इति यकारलोपः। एवं सर्वत्र यङन्ते ज्ञेयम्।]]
09
=>
 [[५। ‘वॄतो वा’ (७-२-३८) इति इटो दीर्घविकल्पः। एवं तव्यदादिषु च ज्ञेयम्।]]
10
=>
 [[६। ‘क्र्यादिभ्यः श्ना’ (३-१-८१) इति श्ना विकरणप्रत्ययः। ‘प्वादीनां ह्रस्वः’ (७-३-८०) इति शिति परे ह्रस्वः। ‘श्नाऽभ्यस्तयोरातः’ (६-४-११२) इत्याकार- लोपः। ‘ऋवर्णान्नस्य णत्वं वाच्यम्’ (वा। ८-४-१) इति णत्वम्। एवं ‘कृणानः’ इत्यत्रापि ज्ञेयम्।]]
11
=>
 [[७। इत्त्वे रपरत्वे च ‘र्वोरुपधाया दीर्घ इकः’ (८-२-७६) इति दीर्घः।]]
12
=>
 [[८। ‘श्र्युकः क्किति’ (७-२-११) इतीण्णिषेधः। इत्वे रपरत्वे च ‘ल्वादिभ्यः’ (८-२-४४) इति निष्ठानत्वम्। ‘रषाभ्याम्--’ (८-४-१) इति णत्वम्।]]
13
=>
 [पृष्ठम्०२६१+ १७]
14
=>
 [[१। ‘इगुपधज्ञाप्रीकिरः कः’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कः।]]
15
=>
 [[२। यङन्तात् पचाद्यचि (३-१-१३४), ‘यङोऽचि च’ (२-४-७४) इति लुक्।]]
16
=>
 [[३। ‘ऋहलोर्ण्यत्’ (३-१-१२४) इति ण्यत्।]]
17
=>
 [[४। ‘ॠदोरप्’ (३-३-५७) इति भावेऽप्।]]
18
=>
 [[आ। ‘द्वारं पुनन् पदतलेन स लूनवैरी स्तीर्णाननं मदजलेन करीतुकामम्। नागं ददर्श पटबूर्णमुखं धुनानं कर्णौ शृणन्तमखिलानभिपूर्तरोषम्।।’ धा। का। ३-६।]]
19
=>
 [[५। ‘ॠल्वादिभ्यः क्तिन् निष्ठावद् वाच्यः’ (वा। ८-२-४४) इति क्तिनस्तकारस्य नकारः। णत्वम्।]]
20
=>
 [[६। ‘कारा बन्धने’ (गणसूत्रम् ३-३-१०४) इति भिदादिषु पाठात् अङ्। निपात- नात् वृद्धिः। ण्यन्ताद्वा अङ्।]]
21
=>
 [पृष्ठम्०२६२+ २८]