कूल (kUla)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 कूल r. 1st cl. (कूलति) To cover,  to hide,  to screen,  to enclose: with अनु
prefixed,  to protect,  to be kind to,  as to a follower or dependent.

 कूल n.
  (-लं)
	 1. A bank,  a shore.
	 2. A heap,  a mound.
	 3. A pond or pool.
4. The rear of an army.
 E.
  कूल् to cover,  अच् aff.
  

Capeller Eng

English

 कू॑ल n.
  slope,  hill
 shore,  bank.

Yates

English

 कूल (लं) 1.
n.
  A bank,  a heap
 a
pond
 rear of an army.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   कूल  kUla n.
   river bank   
   तट  taTa  n.
    river bank     
   सरिदुभय  saridubhaya n.
   bank of a river  
   पुलिन  pulina m.
 n.
   bank of a river   
   नट  naTa  m.
   bank of a river   
   अनूप  anUpa m.
   bank of a river   
   नदीवप्र  nadIvapra n.
   high river-bank  
   वप्र  vapra m.
 n.
   high river-bank   
   कूल  kUla n.
   bank of a river  
   नदीकूल  nadIkUla n.
   bank of a river   
   अवार  avAra n.
   near bank of a river  
   अर्वाक्कुल  arvAkkula n.
   near bank of a river   
   वेणातट  veNAtaTa m.
   bank of the river veNA  
   नदीपङ्क  nadIpaGka m.
   marshy bank of a river   
   काच्छिक  kAcchika adj.
   being on the bank of a river  
   रोधोभू  rodhobhU adj.
   growing on the bank of a river   
   पारेजलम्  pArejalam ind.
   on the opposite bank of a river  
   रोधस्थ  rodhastha adj.
   standing on the bank of a river   
   नितम्ब  nitamba m.
   sloping bank or shore of a river  
   आकालिकातीरम्  AkAlikAtIram ind.
   as far as the bank of the kAlikA river   
   काच्छ  kAccha adj.
   and kAcchaka being on the bank of a river  
   पुलिन  pulina m.
  n.
   small island or bank in the middle of a river   
   शणीर  zaNIra n.
   bank or alluvial island in the middle of the river zoNA  
   परिक्रम  parikrama m.
   following the course of a river down from its source to its mouth and then on the other bank up to its source again   
   पङ्ककर्वट  paGkakarvaTa m.
   mud on the banks of a river  
   अर्णवसरिदास्रित  arNavasaridAsrita adj.
   living on the bank of the sea and of rivers   
   कृपया गङ्गातीरे एकं लघु कुटीरं निर्माय मां ददातु इति साधुः प्रार्थितवान्  kRpayA gaGgAtIre ekaM laghu kuTIraM nirmAya mAM dadAtu iti sAdhuH prArthitavAn sent.
   The hermit requested "Please construct a small hut on the banks of Ganga (river) and give me"     
            

Wilson

English

 कूल r. 1st cl. (कूलति) To cover,  to hide,  to screen,  to enclose:
with अनु prefixed,  to protect,  to be kind to,  as to a follower or dependant.

 कूल
n.
  (-लं)
1 A bank,  a shore.
2 A heap,  a mound.
3 A pond or pool.
4 The rear of an army.
E.
  कूल to cover,  अच् aff.
  

Apte

English

कूलम् [kūlam],  1 A shore,  bank
 राधामाधवयोर्जयन्ति यमुनाकूले रहः- केलयः Gīt.*
  1
 नदीवोभयकूलभाक् R.*
  12.35, 68
 चुकूज कूले कलहंसमण्डली N.
  यथा महामत्स्य उभे कूले अनुसंचरति Bṛi. Up.*
   4.3.18.

A slope,  declivity.

Skirt,  edge,  border,  proximity
 आस्तीर्य दर्भान्प्राक्कूलान् Bhāg.*
  8.24.4
 कुलाय- कूलेषु विलुट्य तेषु ते N.*
  1.141.

A pond.

The rear of an army.

A heap,  mound. Comp.
   -चर a.
  frequenting or grazing on the banks of a river. -तण्डुलः Breakers,  surges. -भूः f.
  the land on a bank. -हण्डकः,  -हुण्डकः an eddy.

Apte 1890

English

 कूलं 1 A shore,  bank
 राधामाधवयोर्जयंति यमुनाकूले रहःकेलयः Gīt. 1
 नदीवोभवकूलभाक् R. 12. 35,  68. 
2 A slope,  declivity. 
3 Skirt,  edge,  border,  proximity
 कुलायकूलेषु विलुव्य तेषु ते N. 1. 141. 
4 A pond. 
5 The rear of an army. 
6 A heap,  mound. 
Comp. 
चर a. frequenting or grazing on the banks of a river. 
भूः f. the land on a bank. 
हंडकः 
हंडकः an eddy. 

Monier Williams Cologne

English

 कू॑ल n.
  a declivity,  slope,  RV.
   viii,  47,  11

 a shore,  bank,  ŚBr.
   xiv
 Nir.
 
 Mn.
   &c.
   (ifc.  Pāṇ.
  vi,  2,  121
 129 & 135
 f(आ). ,  MBh.
   xiv,  1163)

 a heap,  mound,  tope,  Car.
 

 a pond or pool,  L.
 

 the rear of an army,  L.
 

 N.
  of a locality g. धूमादि

 कूल [cf.   अज-कूला,  अनु-कूल,  उत्-क्° &c.
  
 cf.
   also Hib.
  cul,  ‘custody,  guard,  defence,  back part of anything’
 col,  ‘an impediment’
 Lat.
  collis?]

Monier Williams 1872

English

 कूल,  अम्,  n. a declivity,  slope
 a shore,  a
bank
 a heap,  a mound
 a pond or pool
 the rear
of an army
 N. of a region
 [cf. अज-कूला,  अनु-
कूल,  उत्कूल,  &c.
 cf. also Hib. cul,  ‘custody, 
guard,  defence,  the back part of anything
’ col,  ‘an
impediment
’ Lat. collis?].
—कूलङ्-कष,  अस्,  आ, 
अम्,  carrying or tearing away the bank
 (अस्),  m. the
ocean,  the sea
 the stream or current of a river
 (आ), 
f. a river.
—कूल-चर,  अस्,  ई,  अम्,  frequenting the
banks of rivers,  grazing there &c.
—कूल-भू,  ऊस्, 
f. a bank,  the land upon the bank or shore.
—कू-
लम्-उद्रुज,  अस्,  आ,  अम्,  breaking down banks,  as a
river &c.
—कूलम्-उद्वह,  अस्,  आ,  अम्,  carrying or
tearing away the bank,  as a river &c.
—कूल-वत्, 
आन्,  अती,  अत्,  furnished with shores
 (ती),  f. a river.
—कूल-हण्डक,  अस्,  m. an eddy.

Macdonell

English

 कूल kū́la,  n.
  slope,  hill
 bank.

Benfey

English

 कूल कूल,  n.
 
 1. A slope (ved.).
 2.
A bank,  Man.  6,  78.
 -- Comp.
 
दक्षिण-, 
adj.
 ,  f.
  ला,  the bank of which is turned
toward the south,  Bhāg. P. 1,  19,  17.
प्राक्कूल,  i. e.
प्राञ्च्-,  adj.
 ,  f.
  ला, 
turned toward the east,  Man.  2,  75.

Apte Hindi

Hindi

कूलम्
नपुं*
   - कूल् - अच्
"किनारा,  तट"

कूलम्
नपुं*
   - कूल् - अच्
"ढलान,  उतार"

कूलम्
नपुं*
   - कूल् - अच्
"छोर,  कोर,  किनारी,  सन्निकटता"

कूलम्
नपुं*
   - कूल् - अच्
तालाब

कूलम्
नपुं*
   - कूल् - अच्
सेना का पिछला भाग

कूलम्
नपुं*
   - कूल् - अच्
"ढेर,  टीला"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

कूल - आवरणे (भ्वा० पर० सक० से०) कूलति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಆವರಿಸು /ಮುಚ್ಚು /ಮರೆ ಮಾಡು

कूल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೆರೆ ನದಿ ಮೊದಲಾದುವುಗಳ ತೀರ
निष्पत्तिः - > कूल (आवरणे) - "कः" (३-१-१३५)
व्युत्पत्तिः - > कूलति आवृणोति प्रवाहम्
प्रयोगाः - > "विदलितमहाकूलामुक्ष्णां विषाणविघट्टनैः"
उल्लेखाः - > माघ० १२-७७
कूल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸರಸ್ಸು /ಕೊಳ
कूल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೈನ್ಯದ ಹಿಂಭಾಗ
कूल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಟಾಕ /ಕೆರೆ /ಏರಿ
कूल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ತೂಪ /ದಿಣ್ಣೆ /ದಿಬ್ಬ
कूल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೈನ್ಯದ ಮಧ್ಯಭಾಗ
विस्तारः - > "कूलं तीरे चमूकटौ" - वैज० ।
कूल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಮೀಪ /ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರದೇಶ
प्रयोगाः - > "तवापि हा हा विरहात्क्षुधाकुलाः कुलायकूलेषु विलिठ्य तेषु ते"
उल्लेखाः - > नैष० १-१४१
विस्तारः - > "कूलं तटे सैन्यपृष्ठे तडागस्तूपयोरपि" - हेम० ।

L R Vaidya

English

 kUla {% n. %} 1. A shore,  a bank,  चुकूज कूले कलहंसमंडली Na.i.127,  नदी वोभयकूलभाक् R.xii.35,  68
a pond
the rear of an army
skirt,  border,  proximity,  कुलायकूलेषु विलुव्यतेषु Na.i.141
a declivity,  a slope
a heap,  a mound.

Bopp

Latin

 कूल n. (r. कूल् s. अ) ripa,  littus. R. Schl. I. 1. 28.: गङ्गा-
कूले. (Hib. cul «custody,  guard,  defence
 the back part
of any thing»
 col «an impediment,  a prohibition».)

Indian Epigraphical Glossary

English

 kūla (SITI),  tax on grains and pulses
 cf. Tamil kiru-
kūlam.
Cf. Tamil kūlam (SII 1),  a market.

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  कूल्
मूलधातुः:
   कूल
धात्वर्थः:
  आवरणे
गणः:
  भ्वादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  कूलति

धातुप्रदीपः

Sanskrit

कूलँ कूल  आवरणे 
- कूलति । कूलम् ।। 525 ।।

Sanskrit Tibetan

Tibetan

khrod
१) कन्दर २) कूल ३) गहन ४) गह्वर ५) मध्य ६) ७)

ngogs
१) कूल २) तीर

chu yi ngogs
कूल

chu yi ngogs
कूल

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
मर्यादा कूलभूः कूलं प्रपातः कच्छरोधसी ॥ १०७७ ॥
तटं तीरं प्रतीरं च पुलिनं तज्जलोज्झितम् ।
सैकतं चान्तरीपं तु द्वीपमन्तर्जले तटम् ॥ १०७८ ॥
-wordlist-
 
मर्यादा (स्त्री),  कूलभू (स्त्री),  कूल (क्ली),  प्रपात (पुं),  कच्छ (पुं),  रोधस् (क्ली),  तट (क्ली),  तीर (क्ली),  प्रतीर (क्ली),  पुलिन (क्ली),  सैकत (क्ली),  अन्तरीप (क्ली),  द्वीप (पुंक्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

तीर
तीर,  कूल,  तट,  कच्छ,  प्रपात,  रोधस्
तीरं कूलं तटं कच्छः प्रपातो रोध उच्यते ।
verse 3.1.1.666
page 0076

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 कूल,  आवृतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (भ्वां--परं--सकं--सेट् ।) षष्ठस्वरी । कूलति वाटी प्राचीरम् ।इति दुर्गादासः ॥

 कूलं,  क्ली,
   (कूलति जलप्रवाहं आवृणोतीति । कूल्+ अच् ।) नद्या जलसमीपस्थानम् ।(यथा,  रघुः । १६ । ३५ ।“इत्यध्वनः कैश्चिदहोभिरन्तेकूलं समासाद्य कुशः सरय्वाः” ॥
)तत्पर्य्यायः । रोधः २ तीरम् ३ प्रतीरम् ४ तटम्५ तटः ६ तटी ७ । इत्यमरः । १ । १० । ७ ॥
रोधम् ८ । इति शब्दरत्नावली ॥
 वेला ९ । इतिजटाधरः ॥
 (कूल्यते आब्रियतेऽसौ । कूल + घञर्थेकः ।) स्तूपः । सैन्यपृष्ठम् । तडागः । इति विश्वः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 कूल आवृतौ भ्वा०
  पर०
  सक०
  सेट् । कूलति अकूलीत् चु-कूल प्रनिकूलति कूलम् । “तासां प्राजमानो योनिम-कूलयत्” टत० व्रा० ४९ ।

 कूल न०
  कूलति आवृणोति जलप्रवाहम् कूल--अच् । नद्या-देस्तीरे । “नदीकूलं यथा वृक्षः” मनुः “नदीवोभयकूल-भाक्” रघुः । “कुकूज कूले कलहंसमण्डली” नैष० ।कर्म्मणि घञर्थे क । २ स्तूपे ३ तडागे ४ सैन्यपृष्ठे च विश्वः६ अन्तिके “कुलायकूलेषु विलुट्य ते सुताः” नैष० । “कूलायकूलेषु नीडान्तिकेषु” मल्लि० । बलादि० अस्त्यर्थे वा मतुप्मस्य वः । कुलवत् पक्षे इनिः कूलिन् । तद्युक्ते त्रि०
  स्त्रियांङीप् । ततः धूमा० सौवीरे सम्बन्धिन्यर्थे वुञ् ।कौलक कूलसम्बन्धिनि सौवीरे त्रि०
  ।

क्षीरतरङ्गिणी

Sanskrit

कूलँ कूल  आवरणे
- अनुकूलति  कूल्यतेऽम्भसा कूलम्  कुल संस्त्याने (1579) अस्मात् कुलम्  करोतेर्द्वे च (तु0 6112 वा0) इति चकारात्-कुकूलं तुषाग्निः  515

धातुवृत्तिः

Sanskrit

कूलँ कूल (अर्थः)  आवरणे
(कृलतीत्यादि कूलं पूर्ववत्कः 519

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“कूल आवरणे”@} 2 कूलकः-लिका,  कूलकः-लिका,  चुकूलिषकः-षिका,  चोकूलकः-लिका
   3 कूलिता-त्री,  कूलयिता त्री,  चुकूलिषिता-त्री,  चोकूलिता-त्री
   कूलन्-न्ती,  कूलयन्-न्ती,  चुकूलिषन्-न्ती
   -- कूलिष्यन्-न्ती-ती,  कूलयिष्यन्-न्ती-ती,  चुकूलिषिष्यन्-न्ती-ती
   -- 4 व्यतिकूलमानः,  कूलयमानः,  -- चोकूल्यमानः
   व्यतिकूलिष्यमाणः,  कूलयिष्यमाणः,  -- चोकूलिष्यमाणः
   कूल्-कूलौ-कूलः
   -- -- -- कूलितम्-तः,  कूलितः,  चुकूलिषितः,  चोकूलितः-तवान्
   5 कूलः,  6 सन्मार्गसङ्कूली,  7 कूलः,  चुकूलिषुः,  चोकूलः
   कुलितव्यम्,  कूलयितव्यम्,  चुकूलिषितव्यम्,  चोकूलितव्यम्
   कूलनीयम्,  कूलनीयम्,  चुकूलिषणीयम्,  चोकूलनीयम्
   कूल्यम्,  अनुकूल्यम्,  चुकूलिष्यम्,  चोकूल्यम्
   ईषत्कूलः-दुष्कूलः-सुकूलः
   -- -- कूल्यमानः,  कूल्यमानः,  चुकूलिष्यमाणः,  चोकूल्यमानः
   कूलः,  8 कुकूलम्,  9 कूलः,  चुकूलिषः,  चोकूलः
   कूलितुम्,  कूलयितुम्,  चुकूलिषितुम्,  चोकूलितुम्
   कूला,  कूलना,  चुकूलिषा,  चोकूला
   कूलनम्,  कूलनम्,  चुकूलिषणम्,  चोकूलनम्
   कूलित्वा,  कूलयित्वा,  चुकूलिषित्वा,  चोकूलित्वा
   अनुकूल्य,  प्रतिकूल्य,  सञ्चुकूलिष्य,  प्रचोकूल्य
   कूलम् २,  कूलित्वा २,  कूलम् २,  कूलयित्वा २,  चुकूलिषम् २,  चुकूलिषित्वा २,  चोकूलम् २
   चोकूलित्वा २। 10
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (२४४)
 02 =>
  (१-भ्वादिः-५२५। सक। सेट्। पर।)
 03 =>
  [पृष्ठम्०२३२+ २५]
 04 =>
  [[१। ‘कर्तरि कर्मव्यतीहारे’ (१-३-१४) इति आत्मनेपदम्। शानच्।]]
 05 =>
  [[२। ‘इगुपधज्ञा--’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कः। यद्वा ‘हलश्च’ (३-३-१२१) इति संज्ञायां घञ्।]]
 06 =>
  [[३। ‘सुप्याजातौ णिनिस्ताच्छील्ये’ (३-२-७८) इति णिनिः।]]
 07 =>
  [[आ। ‘सन्मार्गसङ्कूलिषु शूलदायिनं दहन्तमेनांसि च तूलपूलवत्।’ धा। का। १-६८।]]
 08 =>
  [[४। ‘कृञादीनां द्वे च’ (वा। ६-१-१२) इति वार्तिके चकारात् घञर्थे कप्रत्यये,  द्वित्वे च रूपम्। कुकूलम् = तुषाग्निः। -- इति क्षीरतरङ्गिणी।]]
 09 =>
  (तुषाग्निः)
 10 =>
  [पृष्ठम्०२३३+ २६]

Capeller

German

 कू॑ल n.
  Abhang,  Hügel
 Ufer.

Grassman

German

 kū́la,  n.,  Abhang.
-āt {667, 11}.

Burnouf

French

 कूल कूल n.
  tout ce qui met obstacle,  couvre ou protège:
rempart,  digue,  quai,  berge,  rivage,  rive
 lac,  étang contenu dans ses
rives
 arrière-garde d'un corps d'armée.
कूलक n.
  digue,  banque de terre
 monceau de terre
fourmiliere.
कूलङ्कष m.
  (कष्) torrent,  courant d'eau,  riviere
 mer.
	-- कूलङ्कषा f.
  rivière.
कूलभू f.
  (भू terre) terrain le long d'une rive ou
d'un rivage.
कूलवती f.
  (sfx. वत्) rivière.
कूलहण्डक m.
  tournant,  remoux.

Stchoupak

French

 कूल-
 nt. pente,  rive,  rivage,  bord.
°जात- a. qui naît sur les bords.
°अं-कष- a. qui emporte les rives.
°अम्-उद्रुज- a. qui détruit les rives.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.