| YouTube Channel

कूर्म्म (kUrmma)

 
शब्दसागरः
English
कूर्म्म mf. (-र्म्मः-र्म्मी)
1. A tortoise, a turtle.
2. The descent of VISHNU as a
tortoise to support the mountain Mandar at the churning of the
ocean.
3. A peculiar gesticulation with the fingers.
E.
 कु implying
reverse, ऊर्म्मी speed, अच्
aff.
Yates
English
कूर्म्म (र्म्मः-र्म्मी) 1.
m.
 3.
f.
 A tortoise
an incarnation of
Vishnu
ges-
ticulation of the fingers.
Wilson
English
कूर्म्म
mf. (-र्म्मः-र्म्मी)
1 A tortoise, a turtle.
2 The descent of VIṢṆU as a tortoise to support the mountain Mandāra at
the churning of the ocean.
3 A peculiar gesticulation with the fingers.
E.
 कु implying reverse, ऊर्म्मी speed, अच्
aff.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कूर्म्म पुंस्त्री० कुत्सितः कौ वा ऊर्म्मिर्वेगो यस्य पृषो० । १ कच्छपे, अमरः स्त्रियां टाप् । तल्लक्षणं वृह० सं० ६४ अ० यथा“स्फटिकरजतवर्णो नीलराजीवचित्रः कलशसदृशमूर्ति-श्चारुवं शश्च कूर्मः । अरुणसमवपुर्या सर्षपाकारचित्रःसकलनृपमहत्वं मन्दिरस्थः करोति । अञ्जनभृङ्गश्या-नवपुर्वा विन्दुविचित्रोऽव्यङ्गशरीरः । सर्पशिरा वास्थूलगलो यः सोऽपि नृपाणां राष्ट्रविवृद्ध्यै । वैदूर्य-त्विटस्थूलकण्ठस्त्रिकोणो गूढच्छिद्रश्चारुवंशश्च शस्तः ।क्रीडावाप्यां तोयपूर्णे मणौ वा कार्यः कूर्मो भङ्गलार्थं नरेन्द्रैः” ।“उन्मीलने स्मृतः कूर्म्मो भिन्नाञ्जनसमप्रभः” शा० ति० टी०उक्ते २ देहस्थे वायुभेदे । ३ भगवदतारभेदे कमठशब्दे१६८० पृ० विवृतिः । ४ मुद्राभेदे तत्स्वरूसं तन्त्रसारे यथा“वामहस्तस्य तर्जन्यां दक्षिणस्य कनिष्ठया । तथा दक्षि-णतर्जन्यां वामाङ्गुष्ठेन योजयेत् । उन्नतः दक्षिणाङ्गुष्टःवामस्य मध्यमादिगः । अङ्गुर्ली योजयेत् पृष्ठे दक्षिणस्यकरस्य च । वामस्य पितृतीर्थेन मध्यमानामिके तथा ।अधोमुखे च ते कुर्य्याद्दक्षिणस्य करस्य च । कूर्म्मपृष्ठ-समंकुर्य्याद्दक्षपाणिञ्च सर्व्वतः । कूर्म्ममुद्रेयमाख्यातादेवताध्यानकर्म्मणि” ।