| YouTube Channel

कूर्मविभाग (kUrmavibhAga)

 
Monier Williams Cologne
English
कूर्म—विभाग
m.
 division of the globe or semi-globe of the earth,
AV.
 Pariś.
VarBṛS.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
कूर्मविभाग the 56th Pariśiṣṭa of the Av. W. p. 93.
कूर्मविभाग Pariśiṣṭa 56 of the Av. Tb. 214.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कूर्म्मविभाग
पु०
 कूर्म्मस्य तद्रुप भगवदवयवस्य विभागोऽत्न ।वराह मिहिरोक्ते नक्षत्रभेदेन देशविशेषाणां शुभाशु-भबोधके ग्रन्थभेदे स च वृ० सं० १४ अध्यायः । यथा“नक्षत्रत्रयवर्गेराग्नेयाद्यैर्व्य वस्थितैर्नवधा । भारतवर्षेमध्यात् प्रागादि विभाजिता देशाः । १ भद्रारिमेदमाण्डवामाल्वनीपोज्जिहानसङ्ख्याताः । मरुवत्सवोषयामुनसारस्वत-मत्स्यमाध्यमिकाः । माथुरकोपज्योतिष धर्मारण्यानि शू-रसेनाश्च । गौरग्रीवोद्देहिक पाण्डुगुडाऽश्वत्थपाञ्चालाः ।साकेतकङ्ककुरुकालकोटिकुकुराश्च पारियात्रनगः । औदु-म्बरकापिष्ठलगजाह्वयाश्चेति मध्यमिदम् ३ । ४ । ५ । अथ२ पूर्बस्यामञ्जनवृषभध्वजपद्ममाल्यवद्गिरयः । व्याघ्रमुखसु-ह्मकर्वटचान्द्रपुराः शूर्पकर्णाश्च । खसमगधशिषिरगिरि-मिथिलसमतटोड्राश्ववदनदन्तुरकाः । प्राग्ज्योतिषलौहि-त्यक्षीरोदसमुद्रपुरुषादाः । उदयगिरिभद्रगौडकपौण्ड्रौत्क-लकाशिमेकलाम्बष्ठाः । एकपदताम्रलिप्तिककोशलका वर्ध-मानश्च ६ । ७ । ८ । आग्नेय्यां ३ दिशि कोशलकलिङ्गवङ्गो-पवङ्गजठराङ्गाः । शौलिकविदर्भवत्सान्ध्नचेदिकाश्चोर्ध्व-कण्ठाश्च । वृषनालिकेरचर्मद्वीषा विन्ध्यान्तवासिनस्त्रिपुरा ।श्मश्रुधरहेमकूटव्यालग्रीवा महाग्रीवाः । किष्किन्धक-ण्टकस्थलनिषादराष्ट्राणि पुरिकदाशार्णा । सहनग्नप-र्णशवरैरश्लेषाद्ये ९ । १० । ११ । त्रिके देशाः । अथ दक्षि-णेन ४ लङ्का कालाजिनसौरिकीर्ण तालिकटाः । गिरिन-गरमलयदर्दुरमहेन्द्रमालिन्द्यभरुकच्छाः । कङ्कटटङ्कणव-नवासिशिविकफणिकारकोङ्कणाभीराः । आकरवेणा-वल्लकदशपुरगोनर्दकेरलकाः । कर्णाटमहाटविचित्रकूट-नासिक्यकोल्लगिरिचोलाः । क्रौञ्चद्वीपजटाधरकावेर्यो-रिष्यमूकश्च । वैदूर्यशङ्खमुक्तात्रिवारिचरधर्मपट्टनद्वीपाः ।गणराज्यकृष्णवेल्लुरपिशिकशूर्पाद्रिकुसुमनगाः । तुम्बवरकार्मणेयकयाम्योदधितापसाश्रमा ॠषिकाः । काञ्चीमरु-चीपट्टनचेर्यार्यकसिंहला ऋषभाः । बलदेवपट्टनं द-ण्डकावनतिमिङ्गिलाशना भद्राः । कच्छोऽथ कुञ्जरदरीसताम्रपर्णीति विज्ञेयाः १२ । १३ । १४ । नैरृत्यां दिशि ५देशाः पह्नवकाम्बोजसिन्धुसोवीराः । बडवामुखारवाम्ब-ष्ठकपिलनारीमुखानर्ताः । फेनगिरियवनमाकरकर्णप्रा-येयपारसवशूद्राः । व र्वरकिरातखण्डक्रव्यादाभीरचञ्चू-काः । हेमगिरिसिन्धुकालकरैवतक्रसुराष्ट्रबादरद्रवि-डाः । स्वात्यादो भत्रितये १५ । १६ । १७ । ज्ञेयश्च महा-र्णवोऽत्रैव । अपरस्यां ६ मणिमान् मेघवान् वनौघः क्षु-रापेणीऽस्तगिरिः । अपरान्तकशान्तिकद्दैहयप्रशस्तादिवो-क्वाणाः । पञ्चनदरमठपारततारक्षितिजृङ्ग्वैश्यकनकश-काः । निर्मर्यादा म्लेच्छा ये पश्चिमदिक्स्थितास्ते च१८ । १९ । २० । दिशि ७ पश्चिमोत्तरस्यां माण्डव्यतुषारता-लहलमद्राः । अश्मककुलूतलहडस्त्रीराज्यनृसिंहवन-खस्थाः । वेणुमती फल्गुलुका गुरुहा मरुकूर्चचर्मर-ङ्गाख्याः । एकविलोचनशूलिकदीर्घग्रीवास्यकूशाश्च २१ ।२२ । २३ । उत्तरतः ८ कैलासो हिमवान्वसुमान् गिरि-र्धनुष्मांश्च । क्रौञ्चो मेरुः कुरवस्तथोत्तराः क्षुद्रमी-नाश्च । कैकयवसातियामुनभोगस्थार्जुनायनाग्नीध्राः ।आदर्शान्तद्वीपित्रिगर्ततुरगाननाश्वमुखाः । केशधरचिपि-टनासिकदासेरकवाटधानशरधानाः । तक्षशिलापुष्कला-वतकैलावतकण्ठधानाश्च । अम्बरमद्रकमालवपौरवकच्छार-दण्डपिङ्गलकाः । माणहलहूणकोहलशीतकमाण्डव्य-भूतपुराः । गान्धारयशोवतिहेमतालराजन्यखचरगव्याश्च ।यौधेयदासमेयाः श्यामार्काः क्षेमधूर्ताश्च २४, २५, २६, ।ऐशान्यां ९ मेरुकनष्टराज्यपशुपालकीरकाश्मीराः । अ-भिसारदरदतङ्गणकुलूतसैरिन्ध्रवनराष्ट्राः । ब्रह्मपुरदार्व-डामरवनराज्यकिरातचीमकौलिन्दाः । भल्लापलोल-जटासुर कुनठखषघोषकुचि(वि)काख्याः । एकचरणानु-विश्वाः सुवर्णभूर्वसुवनं दिविष्ठाश्च । पौरवचीरनिवसनत्रि-नेत्रमुञ्जाद्रिगन्धर्वाः २७ । १ । २ । वर्गैराग्नेयाद्यैः क्रूरग्रह-पीडितैः क्रमेण नृपाः । पाञ्चालो मागधिकः कालिङ्गश्च-क्षयं यान्ति । आवन्तोऽथानर्तो मृत्युं चायाति सिन्धु-सौवीरः । राजा च हारहौरो मद्रशोऽन्यश्च कौलिन्दः” ।