| YouTube Channel

कूर्मपुराण (kUrmapurANa)

 
Spoken Sanskrit
English
कूर्मपुराण - kUrmapurANa -
n.
 - purANa of the tortoise incarnation
कूर्मपुराण - kUrmapurANa -
n.
 - 15th of the eighteen purANas
Monier Williams Cologne
English
कूर्म—पुराण
n.
 ‘Purāṇa of the tortoise incarnation’, the 15th of the eighteen Purāṇas.
Apte Hindi
Hindi
कूर्मपुराणम्
नपुं*
 कूर्मः-पुराणम् -
एक पुराण का नाम
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कूर्मपुराण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವ್ಯಾಸಮಹರ್ಷಿ ಪ್ರಣೀತವಾದ ೧೮ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲೊಂದು
व्युत्पत्तिः - > कूर्मेण प्रोक्तं पुराणम्
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
कूर्मपुराण Mack. 41. IO. 153. 571. W. p. 127--129.
Oxf. 7^b. L. 1266. 1267. Khn. 26. K. 22. Kh. 83.
B. 2, 4. 6. Ben. 49. Bik. 200. Kāṭm. 2. Rādh
39. Oudh 1876, 4. XV, 22. NP. VI, 34. VIII,
20. X, 22. Burnell 187^b. 203^b. P. 19. Poona
342. II, 54. Oppert 795. 1682. 2588. 3776. 4401.
5942. 6891. 7287. 7910. II, 338. 2652. 3123. 4536.
5733. 6159. 6895. 9915. Rice 70.
Kūrmapurāṇe Īśvaragītāḥ q. v.
--Kṛṣṇastotra. Burnell 203^a.
--Piśācamocanakathana. Burnell 199^a.
--Prayāgamāhātmya. Rice 86.
--Brahmaśiraḥkhaṇḍana. Taylor 1, 435.
--Lakṣmīkavaca. Burnell 198^a.
--Sūryastotra. Burnell 201^b.
कूर्मपुराण Stein 200.
Kūrmapurāṇe Dīpavratakathā. Stein 200.
--Narmadāmāhātmya (Uttarakhaṇḍa 39--41).
कूर्मपुराण Ulwar 774.
Kūrmapurāṇe Kumārīsahasranāman. Ulwar 2083.
कूर्मपुराण AS p. 48 (5 MSS.). BC 262. 348. Hz. 1158.
IO. 571. 356. 2561 (inc.). 2856. Tod 39.
Kūrmapurāṇe Īśvaragītā. BC 63.
--Devīgītā. Hpr. 1, 174.
--Mohinī Vaiśākhaśuklā. Lz. 352, 12.
पुराणम्
English
कूर्मपुराण / KŪRMAPURĀṆA. One of the eighteen Purāṇas. (See under Purāṇas).
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कूर्म्मपुराण
न०
 कूर्म्मेण भाषितं पुराणम् । व्यासप्रणीतेषुअष्ठादशसु महापुराणेषु पञ्चदशे पुराणे तत्प्रतिपाद्यविषथाश्च वृहन्ना० दर्शिता यथा“श्रीब्रह्मोवाच । शृणु वत्स! मरीचे! ऽद्य पुराणंकूर्म्मसंज्ञितम् । लक्ष्मीकल्पानुचरितं यत्र कूर्म्मवपु-र्हरिः । धर्म्मार्यकाममोक्षाणां माहात्म्यञ्च पृथक्पृयक् । इन्द्रद्युम्न्यसङ्गेन प्राहर्षिभ्यो दयाधिकम् ।तत् सप्तदशसाहस्रं सचतुःसंहितं शुभम् । यत्र व्राह्म्या(संहितया) पुरा प्रोक्ता धर्म्मा नानाविधा मुने! ।नानाकथप्रसङ्गेन नॄणां सद्गतिदायकाः” । तत्पूर्वभागे“तत्र पूर्बविभागे तु पुराणोपक्रमः पुरा । लक्ष्मीप्रद्यु-मृसेवादः कूर्मर्षिगणसङ्गथो । वर्णाश्रमाचारकथाजगदुत्प्रत्तिकीर्त्तनम् । कालसङ्ख्या समासेन लयान्तेस्तवनं विभोः । ततः सङ्क्षेपतः सर्गः शाङ्करंचरितं तथा । सहस्रनाम पार्वत्या योगस्य चनिरूपणम् । भृगुवंशसमाख्यानं ततः स्वायम्भुवस्यच । देवादीनां समुत्पत्तिर्दक्षयज्ञाहतिस्ततः । द-क्षसृष्टिकथा पश्चात् कश्यपान्वयकीर्त्तनम् । आत्रेयवंश-कथनं कृष्णस्य चरितं शुभम् । मार्क्कण्डकृष्णसंवादोव्यासपाण्डवसंकथा । युगचर्म्मानुकथनं व्यासजैमिनि-की कथा । वाराणस्याश्च महात्म्यं प्रयागस्य ततःपरम् । त्रैलोक्यवर्णनञ्चैव वेदशाखानिरूपणम्”तदत्तरभागे “उत्तरेऽस्य विभागे तु पुरा गीतैश्वरी ततः ।व्यासगीता ततः प्रोक्ता नानाधर्म्मप्रबोधनी । नानावि-धानां तीर्थानां महात्म्यञ्च पृथक् ततः । नानाधर्म-प्रकथनं १ ब्राह्मीयं संहिता स्मता । अतः परं २ भगवतीसंहितार्थनिरूपणे । कथिता यत्र वर्णानां पृथग्वत्तिरुदाहृता” । तदुत्तरभागे भगवत्याख्यद्वितीयसंहि-तायाः पञ्चसु पादेषु “पादेऽस्याः प्रथमे प्रोक्ता ब्राह्मणानांव्यवस्थितिः । सदाचारात्मिका वत्स! भोगसौख्यविवर्द्ध-नी । द्वितीये क्षत्रियाणान्तु वृत्तिः सम्यक् प्रकीर्त्तिता ।यया त्वाश्रितया पापं विधूयेह व्रजेद्दिवम् । तृतीयेवैश्यंजातीनां वृत्तिरुक्ता चतुर्विधा । यया चरितयासम्यक् लभते गतिमुत्तमाम् । चतुर्थेऽस्यास्तथा पादे शूद्र-वृत्तिरुदाहृता । यया सन्तुष्यति श्रीशो नॄणां श्रेयो-विवर्द्धनः । पञ्चमेऽस्यास्ततः पादे वृत्तिः सङ्करजन्म-नाम् । यया चरितयाप्नोति भाविनीमुत्तमां जनिम् ।इत्येषा पञ्चपाद्युक्ता द्वितीया संहिता मुने! । तृतीया-त्रोदिता ३ सौरी नृणां कामविधायिनी । षोढा षट्कर्म-सिद्धिं सा वोधयन्ती च कामिनाम् । चतुर्थी ४ वैष्णवीनाम मोक्षदा परिकीर्त्तिता । चतुष्पदी द्विजादीनां सा-क्षात् ब्रह्मस्वरूपिणी । ताः क्रमात् षट्चतुर्द्द्वीषुसा-हस्राः परिकीर्त्तिताः” । तत्फलश्रुतिः “एतत् कूर्मपुरा-णन्तु चतुर्वर्गफलप्रदम् । पठतां शृण्वतां नॄणां सर्वोत्-कृष्टगतिप्रदम् । लिखित्वैतत्तु यो भक्त्या हेमकूर्मसमन्वि-तम् । ब्राह्मणायायने दद्यात् स याति परमां गातम्” ।तच्च पुराणम् तामसं “मात्स्यं कौर्म्मं तथा लैङ्गंशैवं स्कान्दं तथैव च । अग्नेयञ्च षडेतानि तामसानिनिबोधत” पाद्मोत्तरख० ४३ अ० ।