| YouTube Channel

कूर्च्च (kUrcca)

 
शब्दसागरः
English
कूर्च्च mn. (-र्च्चः-र्च्चं)
1. The upper part of the nose, the part between the
eye-brows.
2. The beard.
3. Deceit, fraud, circumvention.
4. Hard,
solid.
5. The tip of the thumb and middle finger brought in contact,
as to pinch, &c.
6. A handful of Kusa grass or peacock's feathers.
7. A bunch, a bundle, as of grass &c.
8. A brush of the same.
9. The head.
10. False praise, unmerited commendation, either of
one's self or another person, boasting, flattery.
11. Hypocrisy.
12.
The mystic syllable Hum. (In Tan: shas.)
E.
 कूर् to sound, चङ् affix,
or कृ to do, उर्च्च affix or कूर्च्च Sautra root, to praise, affix घञ्.
Yates
English
कूर्च्च (र्च्चः-र्च्चं) 1.
m.
n.
 The upper part
of the nose
the beard
deceit
the thumb and fore finger uni-
ted
a bunch of grass
the
head
false praise
hypocrisy.
Wilson
English
कूर्च्च
mn. (-र्च्चः-र्च्चं)
1 The upper part of the nose, the part between the eye-brows.
2 The beard.
3 Deceit, fraud, circumvention.
4 Hard, solid.
5 The tip of the thumb and middle finger brought in contact, as to pinch, &c.
6 A handful of Kusa grass or peacock's feathers.
7 A bunch, a bundle, as of grass, &c.
8 A brush of the same.
9 The head.
10 False praise, unmerited commendation, either of one's self or another
person, boasting, flattery.
11 Hypocrisy.
12 The mystic syllable Hum.
E.
 कूर to sound, चङ् affix, or कृ to do, उर्च्च affix or
कूर्च्च Sautra root, to praise, affix घञ्.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कूर्च्च पुंन० कुर्य्यते कुर--चट् नि० दीर्घः! १ भ्रुवोर्मध्ये स्थितेलोमोच्चये, अमरः २ श्मश्रुणि, ३ कैतले, मेदि० ४ दम्भे ५ मयू-रपुच्छे ६ कुशमुष्टौ ७ अङ्गुष्ठाङ्गुलिभध्यस्योपरिभागे ८ शीर्षे, शब्दचि० ९ आसनभेदे, तन्त्रोक्ते १० वीजभेदे (हूम्) च ।कूर्चवीजन्तु हूमित्येव । “ईशानः सेन्दुवामश्रवणपरि-गतो वीजमन्यन्महेशि! द्वन्द्वं ते मन्दचेता यदि जपतिजनो वारमेकं कदाचित्” इति कर्पूरस्तवे तदुद्धारः ।“वर्गाद्यं वह्निसंस्थं विधुरतिवलितं तत्त्रयं कूर्च्च-युग्मम्” तत्रेव! भैरवतन्त्रे “कालीवीजद्वयं देवि!दीर्घं हूङ्कारमेव च । त्र्यक्षरी सा महाविद्या चामुण्डाकालिका स्मृता” । ११ कठिने
त्रि०
 । १२ विकत्थने हेमच० ।१३ मलापकर्षनार्थे(कुर्चि)ख्याते पदार्थे “ततःसमर्पयेत् कूर्च्चमुशीरादिविनिर्म्मितम् । मलापकर्षणाद्यर्थं श्रीमन्मू-र्त्त्यङ्गसन्धितः” “उशीरकूर्चकं दत्त्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते ।दत्त्वा गोबालजं कूर्चं सर्व्वान् तापान् व्यपोहति ।दत्त्वा चामरकं कूर्चं श्रियमाप्नोत्यनुत्तमाम्” नरसिं०पु० । तत्रासनभेदे “किं स्रुचं परिभृज्य कूर्चे न्यमार्जीत्”शत० ब्रा० “तद्यत् स्रुचं परिमृज्य कूर्चे न्यमार्जिषम्”शत० ब्रा० ११, ३, ५, ३, मुञ्जानाञ्च कूर्चमध्वर्यवे संस्फुर्वन्ति”सांख्या० श्रौ० सू० “स्फ्यश्च कूर्चश्च सौवर्ण्णः” भा० आश्व०२०९२ श्लो० स्वार्थेक । तत्रार्थे “मृदुना वा दन्तधावनकूर्त्तकेनापनयेत्” सुश्रु० अस्त्यर्थे इनि । कूर्चकिन्सूच्यग्राकारयुक्ते
त्रि०
 । “कूर्चकिनोऽभ्यन्तरमुपरिष्टाद्वा”सुश्रु० चूडा० लच्कूर्चलः । श्मश्रुयुक्ते
त्रि०
 । १४ पञ्चगव्येकृच्छ्रशब्दे विवृतिः