कूर्च (kUrca)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
Englishकूर्च्च mn. (-र्च्चः-र्च्चं)
1. The upper part of the nose, the part between the
eye-brows.
2. The beard.
3. Deceit, fraud, circumvention.
4. Hard,
solid.
5. The tip of the thumb and middle finger brought in contact,
as to pinch, &c.
6. A handful of Kusa grass or peacock's feathers.
7. A bunch, a bundle, as of grass &c.
8. A brush of the same.
9. The head.
10. False praise, unmerited commendation, either of
one's self or another person, boasting, flattery.
11. Hypocrisy.
12.
The mystic syllable Hum. (In Tan: shas.)
कूर् to sound, चङ् affix,
or कृ to do, उर्च्च affix or कूर्च्च Sautra root, to praise, affix घञ्.
Yates
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishकूर्च - kUrca - - brush
वर्तिका - vartikA - - paint-brush
तूलिका - tUlikA - - painter'sbrush
{ दन्तमार्जनं कृ } - {dantamArjanaMkR} - verb - brushtheteeth
दन्तमार्जनं करोमि - dantamArjanaMkaromi - sentence - Ibrushmyteeth.
दन्तधावनं कृतं वा? - dantadhAvanaMkRtaMvA? - - Haveyoubrushedyourteeth?
अवलेखनी - avalekhanI - - brush
आघर्षणी - AgharSaNI - - brush
आलेखनी - AlekhanI - - brush
इषिका - iSikA - - brush
वर्धनी - vardhanI - - brush
शोधनी - zodhanI - - brush
कूर्चक - kUrcaka - - brush
मार्जन - mArjana - - brush
विमार्ग - vimArga - - brush
शतमुख - zatamukha - - brush
घर्षति { घृष् } - gharSati { ghRS } - verb - brush
घर्षति { घृष् } - gharSati { ghRS } - verb 1 - brush
घर्षित - gharSita - - brushed
अवलेखन - avalekhana - - brushing
कूर्च - kUrca - - brush
कूर्च - kUrca - - boasting
कूर्च - kUrca - - roll
कूर्च - kUrca - - handful of kuza grass or peacock's feathers
कूर्च - kUrca - - bundle
कूर्च - kUrca - - bundle of grass
कूर्च - kUrca - - solidity
कूर्च - kUrca - - head
कूर्च - kUrca - - fan
कूर्च - kUrca - - store-room
कूर्च - kUrca - - hypocrisy
कूर्च - kUrca - - flattery
कूर्च - kUrca - - unmerited commendation either of one's self or another person
कूर्च - kUrca - - ball
कूर्च - kUrca - - mystical syllable huM
कूर्च - kUrca - - fraud
कूर्च - kUrca - - false praise
कूर्च - kUrca - - hardness
कूर्च - kUrca - - tip of the thumb and middle finger brought in contact so as to pinch
कूर्च - kUrca - - upper part of the nose
कूर्च - kUrca - - deceit
कूर्च - kUrca - - beard
कूपी - कूर्च - kUpI - kUrca - - bottle brush
कूर्च kUrca unmerited commendation either of one's self or another person
Wilson
Englishकूर्च्च
mn. (-र्च्चः-र्च्चं)
1 The upper part of the nose, the part between the eye-brows.
2 The beard.
3 Deceit, fraud, circumvention.
4 Hard, solid.
5 The tip of the thumb and middle finger brought in contact, as to pinch, &c.
6 A handful of Kusa grass or peacock's feathers.
7 A bunch, a bundle, as of grass, &c.
8 A brush of the same.
9 The head.
10 False praise, unmerited commendation, either of one's self or another
person, boasting, flattery.
11 Hypocrisy.
12 The mystic syllable Hum.
कूर to sound, चङ् affix, or कृ to do, उर्च्च affix or
कूर्च्च Sautra root, to praise, affix घञ्.
Apte
Englishकूर्चः [kūrcḥ] र्चम् [rcam], र्चम् 1 A bunch of any thing, a bundle.
A handful of Kuśa grass
* 14.72.1.
A peacock's feather.
The beard
आगतमनध्यायकारणं सवि- शेषभूतमद्य जीर्णकूर्चानाम् 4
or पूरयितव्यमनेन चित्रफलकं लम्ब- कूर्चानां तापसानां कदम्बैः 6.
The tip of the thumb and the middle finger brought in contact so as to pinch
The upper part of the rose, the part (or hair) between the eye-brows.
A brush.
Deceit, fraud.
Boasting, bragging.
Hypocrisy.
र्चः The head.
A store-room.
A seat of Kuśa grass (कुशासन)
जनको ह वैदेहः कूर्चादुपावसर्पन्नुवाच Bṛi. 4.2.1.Comp. -शिरस् the upper part of the palm of the hand and foot. -शीर्षः, -शेखरः the cocoanut tree.
Apte 1890
Englishकूर्चः,
र्चं 1 A bunch of any thing, a bundle.
2 A handful of Kuśa grass.
3 A peacock's feather
4 The beard
आगतमनध्यायकारणं सिवेशषभूतमद्य जीर्णकूर्चानां U. 4
or पूरयितव्यमनेन चित्रफलकं लंबकूर्चानां तापसानां कदंबैः Ś. 6.
5 The tip of the thumb and the middle finger brought in contact so as to pinch &c.
6 The upper part of the rose, the part (or hair) between the eye-brows.
7 A brush.
8 Deceit, fraud.
9 Boasting, bragging.
10 Hypocrisy.
र्चः 1 The head.
2 A store-room.
Comp.
शिरस् n. the upper part of the palm of the hand and foot.
शीर्षः,
शेखरः the cocoa-nut tree.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishकूर्च कूर्च, अस्, अम्, m. n. a bunch of any-
thing, a bundle of grass &c. (often used as a seat)
a
handful of Kuśa grass or peacock's feathers
certain
parts of the human body, as the hands, feet, neck,
and the membrum virile
the upper part of the nose,
the part between the eyebrows
the beard
the tip
of the thumb and middle finger brought in contact so
as to pinch &c.
deceit, fraud, circumvention
false
praise, unmerited commendation either of one's self
or another person, boasting, flattery
hypocrisy
hardness, solidity
the mystical syllable हुम्
(अस्),
m. the head
a store-room.
—कूर्च-शिरस्, अस्, n. the
upper part of the palm of the hand and foot
the heel.
—कूर्च-शीर्ष or कूर्च-शीर्षक, अस्, m., N. of
a plant, a drug, commonly called Jīvaka, one of the
eight principal medicaments.
—कूर्च-शेखर, अस्,
m. the cocoa-nut tree.
—कूर्चा-मुख, अस्, m., N.
of a Ṛṣi.
Macdonell
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiकूर्चः
- कुर् = चट् नि* दीर्घः
"गुच्छा, गठरी"
कूर्चः
- कुर् = चट् नि* दीर्घः
मुट्ठी भर कुश घास
कूर्चः
- कुर् = चट् नि* दीर्घः
मोरपंख
कूर्चः
- कुर् = चट् नि* दीर्घः
दाढ़ी
कूर्चः
- कुर् = चट् नि* दीर्घः
चुटकी
कूर्चः
- कुर् = चट् नि* दीर्घः
"नाक का ऊपरी भाग, दोनों भौवों के बीच का भाग"
कूर्चः
- कुर् = चट् नि* दीर्घः
"कूँची, ब्रुश"
कूर्चः
- कुर् = चट् नि* दीर्घः
"धोखा, जालसाजी"
कूर्चः
- कुर् = चट् नि* दीर्घः
"शेखी बघारना, डींग मारना"
कूर्चः
- कुर् = चट् नि* दीर्घः
दम्भ
कूर्चम्
- कुर् = चट् नि* दीर्घः
"गुच्छा, गठरी"
कूर्चम्
- कुर् = चट् नि* दीर्घः
मुट्ठी भर कुश घास
कूर्चम्
- कुर् = चट् नि* दीर्घः
मोरपंख
कूर्चम्
- कुर् = चट् नि* दीर्घः
दाढ़ी
कूर्चम्
- कुर् = चट् नि* दीर्घः
चुटकी
कूर्चम्
- कुर् = चट् नि* दीर्घः
"नाक का ऊपरी भाग, दोनों भौवों के बीच का भाग"
कूर्चम्
- कुर् = चट् नि* दीर्घः
"कूँची, ब्रुश"
कूर्चम्
- कुर् = चट् नि* दीर्घः
"धोखा, जालसाजी"
कूर्चम्
- कुर् = चट् नि* दीर्घः
"शेखी बघारना, डींग मारना"
कूर्चम्
- कुर् = चट् नि* दीर्घः
दम्भ
कूर्चः
- कुर् = चट् नि* दीर्घः
सिर
कूर्चः
- कुर् = चट् नि* दीर्घः
भण्डार
Shabdartha Kaustubha
Kannadaकूर्च
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಂಚ /ಕೊಳೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಅನುಕೂಲವಾದ ಒರಟು ಕೂದಲಿನ ಗುಚ್ಛ /ಜಂಗು ಮೊದಲಾದುವುಗಳ ಗುಚ್ಛ
निष्पत्तिः - > कुर (शब्दे) - "चट्" दीर्घश्च बाहु० ।
व्युत्पत्तिः - > कुरति
कूर्च
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹುಬ್ಬುಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗ /ಮೂಗಿನ ಮೇಲುಭಾಗ
कूर्च
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಶಮುಷ್ಟಿ /ಧರ್ಭೆಯ ಒಂದು ಹಿಡಿ
कूर्च
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಂಭ /ವೇಷ /ಕಪಟ
कूर्च
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆತ್ಮ ಶ್ಲಾಘನೆ
कूर्च
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗಡ್ಡ /ಮೀಸೆ
प्रयोगाः - > "स्वागतमनेकप्रकाराणां जीर्णकूर्चानामनध्यायकारणानां तपोधनानाम्"
उल्लेखाः - > उ० रा० ४
कूर्च
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನವಿಲು ಗರಿ
कूर्च
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಲಿನ ಹೆಬ್ಬೆರಳಿನ ಮಧ್ಯದ ಮೇಲುಭಾಗ
विस्तारः - > "गुल्फशीर्षस्त्विन्द्रबस्तिः कूर्चस्त्वङ्गुष्ठकान्तरम्" - वैज० ।
कूर्च
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪೀಠ /ಆಸನ
विस्तारः - > "पीठे श्मश्रुणि कूर्चोऽस्त्री भ्रुमध्ये कत्थने कुशे" - वैज० ।
कूर्च
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಲೆ
कूर्च
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಪಟ /ವಂಚನೆ /ಮೋಸ
कूर्च
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕಠಿನವಾದ /ಗಟ್ಟಿಯಾದ
विस्तारः - > "कूर्चमस्त्री भ्रुवोर्मध्ये कठिनश्मश्रुकैतवे" - मेदि० । "क्षिप्रं त्वङ्गुष्ठाङ्गुलिमध्यतः । कूर्चं क्षिप्रस्योपरि" - अभि० चि० ।
L R Vaidya
EnglishkUrca {% (I) m.n. %} 1. A bunch, a bundle
2. a handful of kuśa grass
3. a peacock’s feather
4. the hair between the eyebrows
5. beard, पूरयितव्यमनेन चित्रफलकं लंबकूर्चानां तापसानां कदंबैः Sak.vi.
8. the tip of the thumb and the middle finger brought in contact
7. a brush
8. deceit, fraud
9. boasting.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
Germanअभिधानचिन्तामणिः
Sanskritकूर्चं कूर्पं भ्रुवोर्मध्ये पक्ष्म स्यान्नेत्ररोमणि ।
कूर्च (क्ली), कूर्प (क्ली), पक्ष्मन् (पुंक्ली), नेत्ररोमन् (क्ली)
ततो हनुः श्मश्रु कूर्चमास्यलोम च मासुरी ।
हनु (पुंस्त्री), श्मश्रु (क्ली), कूर्च (पुंक्ली), आस्यलोमन् (क्ली), मासुरी (स्त्री)
कूर्चं क्षिप्रस्योपर्यंह्रिस्कन्धः कूर्चशिरः समे ॥ ६१७ ॥
कूर्च (क्ली), अंह्रिस्कन्ध (पुं), कूर्चशिरस् (क्ली)
Vedic Reference
EnglishKūrca is found in the Taittirīya Saṃhitā^1 and later^2 de-
noting a bundle of grass used as a seat. In one passage of the
Śatapatha Brāhmaṇa^3 a golden Kūrca is referred to.
1) vii. 5, 8, 5.
2) Śatapatha Brāhmaṇa, xi. 5, 3, 4. 7
Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad, ii. 11, 1
Aitareya Āraṇyaka, v, 1, 4.
3) xiii. 4, 3, 1.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritकूर्च्चं, (कुर्य्यते इति कुर् बाहुलकात् चट् निपा-तनात् दीर्घः ।) मलापकर्षार्थकेशादिमुष्टिः । कुँचिइति भाषा । यथा, -- नरसिंहपुराणे ।“ततः समर्पयेत् कूर्च्चमुशीरादिविनिर्म्मितम् ।मलापकर्षणाद्यर्थं श्रीमन्मूर्त्त्यङ्गसन्धितः” ॥
विष्णुधर्म्मोत्तरे च ।“उशीरकूर्च्चकं दत्त्वा सर्व्वपापैः प्रमुच्यते ।दत्त्वा गोदालजं कूर्च्चं सर्व्वांस्तापान् व्यपोहति ।दत्त्वा चामरकं कूर्च्चं श्रियमाप्नोत्यनुत्तमाम्” ॥
इति श्रीहरिभक्तिविलासस्य ६ विलासे ४८ श्लोकः ॥
कूर्च्चः, पुं (कुर् + चट् निपातनात् दीर्घः ।)भ्रुवोर्मध्यम् । भ्रूद्वयमध्यस्थानम् । इत्यमरः । २ ।६ । ९२ ॥
मयूरपुच्छमुष्टिः । कुशमुष्टिः । इतिहरिवंशे पुण्यकव्रतटीकायां नीलकण्ठः ॥
कठि-नम् । श्मश्रु । कैतवम् । इति मेदिनी ॥
विकत्थ-नम् । दम्भः । क्षिप्रोपरिभागः । स तु अङ्गुष्ठाङ्गु-लिमध्यस्य उपरिभागः । इति हेमचन्द्रः ॥
हूंवीजम् । इति तन्त्रम् ॥
(यथा, कर्पूरस्तवे “वर्गाद्यंवह्निसंस्थं विधुरतिवलितं तत्त्रयं कूर्च्चयुग्मम्” ॥
तथा, भैरवतन्त्रे ।“कालीवीजद्वयं देवि ! दीर्घं हूंकारमेव च ।त्र्यक्षरी सा महाविद्या चामुण्डा कालिका स्मृता” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritकूर्च्च पुंन० कुर्य्यते कुर--चट् नि० दीर्घः! १ भ्रुवोर्मध्ये स्थितेलोमोच्चये, अमरः २ श्मश्रुणि, ३ कैतले, मेदि० ४ दम्भे ५ मयू-रपुच्छे ६ कुशमुष्टौ ७ अङ्गुष्ठाङ्गुलिभध्यस्योपरिभागे ८ शीर्षे, शब्दचि० ९ आसनभेदे, तन्त्रोक्ते १० वीजभेदे (हूम्) च ।कूर्चवीजन्तु हूमित्येव । “ईशानः सेन्दुवामश्रवणपरि-गतो वीजमन्यन्महेशि! द्वन्द्वं ते मन्दचेता यदि जपतिजनो वारमेकं कदाचित्” इति कर्पूरस्तवे तदुद्धारः ।“वर्गाद्यं वह्निसंस्थं विधुरतिवलितं तत्त्रयं कूर्च्च-युग्मम्” तत्रेव! भैरवतन्त्रे “कालीवीजद्वयं देवि!दीर्घं हूङ्कारमेव च । त्र्यक्षरी सा महाविद्या चामुण्डाकालिका स्मृता” । ११ कठिने । १२ विकत्थने हेमच० ।१३ मलापकर्षनार्थे(कुर्चि)ख्याते पदार्थे “ततःसमर्पयेत् कूर्च्चमुशीरादिविनिर्म्मितम् । मलापकर्षणाद्यर्थं श्रीमन्मू-र्त्त्यङ्गसन्धितः” “उशीरकूर्चकं दत्त्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते ।दत्त्वा गोबालजं कूर्चं सर्व्वान् तापान् व्यपोहति ।दत्त्वा चामरकं कूर्चं श्रियमाप्नोत्यनुत्तमाम्” नरसिं०पु० । तत्रासनभेदे “किं स्रुचं परिभृज्य कूर्चे न्यमार्जीत्”शत० ब्रा० “तद्यत् स्रुचं परिमृज्य कूर्चे न्यमार्जिषम्”शत० ब्रा० ११, ३, ५, ३, मुञ्जानाञ्च कूर्चमध्वर्यवे संस्फुर्वन्ति”सांख्या० श्रौ० सू० “स्फ्यश्च कूर्चश्च सौवर्ण्णः” भा० आश्व०२०९२ श्लो० स्वार्थेक । तत्रार्थे “मृदुना वा दन्तधावनकूर्त्तकेनापनयेत्” सुश्रु० अस्त्यर्थे इनि । कूर्चकिन्सूच्यग्राकारयुक्ते । “कूर्चकिनोऽभ्यन्तरमुपरिष्टाद्वा”सुश्रु० चूडा० लच्कूर्चलः । श्मश्रुयुक्ते । १४ पञ्चगव्येकृच्छ्रशब्दे विवृतिः
Burnouf
Frenchकूर्च कूर्च tête
barbe
le haut du nez entre les
sourcils.
Le mouvement du pouce et du doigt majeur qui se rapprochent
pour pincer qqc.
Au fig. tromperie, déception
fausse appréciation
de soi-même ou d'autrui
flatterie
ostentation.
कूर्चचिरस् talon.
कूर्चशीर्ष le jīvaka, un des 8 principaux médicaments,
t. de méd.
कूर्चिका brosse ou pinceau de poil.
Aiguille à
coudre
bourgeon, bouton de fleur.
Clef.
Lait épaissi.
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.
