कुहू (kuhU)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishकुहू कुहू, ऊस्, f. (fr. कुह् = गुह्?), the new
moon, personified as a daughter of Aṅgiras
the
first day of the first quarter on which the moon rises
invisible
N. of one of the seven rivers of Plaksha-
dvīpa
the cry or song of the Kokila or Indian
cuckoo.
—कुहू-कण्ठ or कुहूक, अस्, m. the
Kokila or Indian cuckoo, κοκκύ
—कुहू-पाल, अस्,
m. the king of turtles, the tortoise supposed to up-
hold the world.
—कुहू-मुख or कुहू-रव, अस्,
m. the Kokila or Indian cuckoo.
Benfey
EnglishChandas
Sanskritसम-वृत्तम्, 36, 9
मात्राः - 12
सङ्ख्याजातिः - बृहती
द दा द द दा द द दा द
लक्षण-मूलम् - आनन्दमिश्र-जालक्षेत्रम्
Apte Hindi
Hindiकुहूः
- कुहु - ऊङ्
नया चन्द्र दिवस अर्थात् चान्द्रमास का अन्तिम दिन
कुहूः
- कुहु - ऊङ्
इस दिन की अधिष्ठात्री देवी
कुहूः
- कुहु - ऊङ्
कोयल की कुक
Shabdartha Kaustubha
Kannadaकुहू
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಂದ್ರನ ಕಲೆಯು ಕಾಣಿಸದಿರುವ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ
निष्पत्तिः - > कुह (विस्मापने) + णिच् - "कूः" बाहु० ।
प्रयोगाः - > "कुहूषु दृश्येतरतां किमेत्य सायुज्यमाप्नोति भवन्मुखस्य"
उल्लेखाः - > नैष० ८-३७
कुहू
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ದೇವತೆ
कुहू
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ಲಕ್ಷದ್ವೀಪದ ೭ ನದಿಗಳಲ್ಲೊಂದು
प्रयोगाः - > "अनुमतिः सिनीवाली सरस्वती कुहूः रजनी नन्दा राकेति"
उल्लेखाः - > भाग० ५-२०-१०
कुहू
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೋಗಿಲೆಯ ಕೂಗು /ಪಿಕಸ್ವರ
विस्तारः - > "कुहूः स्यात् कोकिलालापनष्टेन्दुकलयोरपि" - विश्व० ।
L R Vaidya
Englishअभिधानचिन्तामणिः
Sanskritअमामावस्यमावस्या दर्शसूर्येन्दुसंगमः ॥ १५० ॥
अमावास्यामावासी च सा नष्टेन्दुः कुहुः कुहूः ।
अमा (स्त्री), अमावसी (स्त्री), अमावस्या (स्त्री), दर्श (पुं), सूर्येन्दुसङ्गम (पुं), अमावास्या (स्त्री), अमावासी (स्त्री), कुहु (स्त्री), कुहू (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritकुहू
कुहू, अमावास्या
शशिनि सिनीवाली स्याद्दृष्टे नष्टे कुहूरमावास्या ।
verse 1.1.1.112
page 0014
वैजयन्तीकोषः
SanskritWord: कुहू
Root: कुहू
Gender: स्त्री
Number: all
अर्थः ⇒ अदृष्टचन्द्रामावासी
Meaning(s):
⇒ Fifteenth day of the second (kṛṣna) pakṣa
in which the moon is seen
Shloka(s):
2|1|71|2 ► सा दृष्टेन्दुः सिनीवाली नष्टचन्द्रकला कुहूः॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|71|2 ⇢ कुहू (कुहू) (स्त्री) ⇒ Fifteenth day of the second (kṛṣna) pakṣa
in which the moon is seen ⇒ अदृष्टचन्द्रामावासी
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ अमावासी
जातिः ➡ कालः
Mahabharata
EnglishKuhū^1 (“the new moon”). § 489 (Āṅgirasa): III, 218, 14129 (the eighth daughter of Aṅgiras).--§ 615u (Skanda): IX, 45, 2515 (came to the investiture of Skanda).
Kuhū^2 = Devasenā: III, 14451.
पुराणम्
Englishकुहू / KUHŪ. Daughter of aṅgiras, one of the prajāpatis. To aṅgiras, by his wife smṛti were born four daughters called sinīvālī, kuhū, rākā and anumati. (viṣṇu purāṇa, Part 1, Chapter 10).
वाचस्पत्यम्
Sanskritकुहू स्त्री कुह--कू । नष्टेन्दुकलायामावास्यायाम् । “द्वे हवा अमावास्या या पूर्बाऽमावास्या सा सिनीवाली योत्तरासा कुहूरिति” श्रुतिः । व्यक्तमाह कालमा० व्यासः “दृष्ट-चन्द्रा सिनीवाली नष्टचन्द्रा कुहूर्मता” स्मृत्यन्तरे“तिथिक्षये सिनीवाली नष्टचन्द्रा कुहूर्मता । याहुल्येऽपिकुहूर्ज्ञेया वेदवेदाङ्गवेदिभिः” । तत्र श्राद्धाधि-कारिभेदमाह तत्रैव जावालिः “अपराह्वद्वयाव्यापीयदि दर्शस्तिथिक्षये । आहिताग्नेः सिनीवाली निर-ग्न्यादेः कुहूर्मता” । आदिशब्दात् स्त्वीशूद्रयोरपि ग्रह-णम् यथाह तत्रैव लोगाक्षिः “सिनीवाली द्विजैःकार्य्या साग्निकैः पितृकर्मणि । स्त्रीमिः शूद्रैः कुहूः कार्य्यातथा चानग्निकैर्द्विजैः” । अत्र विशेषादिःकालमाधवीया-दौज्ञेयः । २ तदधिष्ठात्र्यां देवपत्न्याम् “सिनीवाली कुहूरिति देवपत्न्याविति” नैरुक्ताः । सा च अङ्गिरसः सुतायथाह भाग० ४, १, २९ । “श्रद्धा त्वङिरसः पत्नी चतस्रोऽसूत कन्यकाः । सिनीवाली कुहूराका चतुर्थ्यनुमतिस्तथा”भा० व० ११७ अ० तु अन्या अपि तत्कन्या आह यथा“देवी भानुमती नाम प्रथमाङ्गिरसः सुता । भूताना-मेव सर्वेषां यस्यां रागस्तदाऽभवत् । रागाद्रागेतियामाहुर्द्वितीयाङ्गिरसः सुता । यां कपर्दिसुतामाहुर्दृ-श्यादृश्येति देहिनः । तनुत्वात् सा सिलीवाली तृती-याङ्गिरसः सुता । पश्यत्यर्चिष्मती भाभिर्हविर्भिश्च हवि-ष्मती । षष्ठीमङ्गिरसः कन्यां पुण्यामाहुर्महिष्मतीम् ।महामखेष्वाङ्गिरसीदीप्तिमत्सु महामती । महामतीतिविख्याता सप्तमी कथ्यते सुता । यां तु दृष्ट्वा भगवतींजनः कुहुकुहायते । एकानंशेति तामाहुः कुहूमङ्गि-रसः सुताम् ।” विवृतमेतत् नीलकण्ठेन“भानुमती मूर्य्ययुक्ता दिवसाभिमानिनीत्यर्थः । रात्रि-माह भूतानामिति सुषुप्तिकालत्वेन श्रमनाशकत्वात्तस्यांरागोऽभवत् रागात् रागहेतुत्वात् सन्ध्याद्वये रागोपेत-त्वाद्वा । कपर्दिनो रुद्रस्य सुतामिव सुतां चन्द्रकलांललाटे धृतत्वात् दृश्यादृश्यरूपां तत्र हेतुः तनुत्वादितितेन सूक्ष्मचन्द्रयुक्तत्वं लक्ष्यते चतुर्दशीयुक्तामावास्यासिनीवाली “या पूर्बामावास्या सा सिनीबाली योत्तरासा कुहूरिति” श्रुतेः । अर्चिष्मती पूर्णचन्द्रोपेता शुद्ध-पौर्णमासी यस्यां भाभिर्जनोरात्रावपि पश्यति रूपा-दिकमिति शेषः । सा चतुर्थी यस्यां हविभिर्देवताइज्यन्ते सा हविष्मती । प्रतिपद्युक्ता पौर्णमासी राकानाम पञ्चमी । पुण्यां व्रतार्हां महिष्मतीं नाम चतु-र्दशीयुक्तां पौर्णमासीम् अनुमतीं नाम “या पूर्बापौर्णमासी साऽनुमतिर्योत्तरा सा राकेति” श्रुतेः ।शुद्धाममावास्यामाह महामखेस्विति क्प्मयागादिषुदीप्तिमती अमावास्यायां हि दीक्षाकर्तुर्वर्धमानश्चन्द्रोऽग्रेदृश्यते पौर्णमास्यान्तु क्षीयमाणः अतो दीप्तिमत्सु दिनेषुएषा महामतीत्युच्यते । यतोऽत्र महान् महस्वान् व ।अन्तर्हितो विद्यतेऽस्यामिति योगान् पूर्बपदस्याकारोन्ता-देश आर्षः । कुहुकुहायते विस्मितो भवति एका कलाअनंशा अल्पांशवती अतवणा यवागूरिति वदल्पार्थे नञ् ।“योत्तरा सा कुहूरिति” स्रुतेः प्रतिपद्युक्ता अमावास्याकुहूरिति प्रसिद्धम् ।”“कुहूंदेवीं सुकृतं विद्मना” अथ० ७४७ । १ । “कुहूर्देवानाम-मृतस्य पत्नी” अथ० ७४७ । २ । “तं सिनी च कुहूश्चैव द्युतिःपुष्टिः प्रतावसुः । कीर्त्तिधृतिश्च लक्ष्मीश्च नव देव्यःसिषेविरे” हरि० वं० २५ अ० । “असमये मतिरुन्मिषतिध्रुवं, करगतैव गता यदियं कुहूः” “कुहूरुताऽऽहूयतचन्द्रवैरिणी” नैषधम्३ कोकिलशब्दे तस्य शब्देन विस्मायकत्वात्तयात्वम् ।“उहूरिति कुहूरवध्वनिभियाऽपतन्मूर्च्छिता” “त्वमपिचन्द्रविरोधिकुहूरवः” उद्भटः ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.