कुसुम्भ (kusumbha)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English कुसुम्भ kusumbha outward affection
कुसुम्भ kusumbha safflower
कुसुम्भ kusumbha saffron
कुसुम्भ kusumbha water-pot of the student and saMnyAsin
कुसुम्भ kusumbha gold
Wilson
EnglishApte
Englishकुसुम्भः [kusumbhḥ] म्भम् [mbham], म्भम् [Uṇ.* 4.16]
Safflower
कुसुम्भारुणं चारु चेलं वसाना Jag.
कुसुम्भरागारुणितैः सुदुकुलैः 6.4.
Saffron.
The waterpot of an ascetic
6.52.-म्भम् Gold. -म्भः Mere outward affection (compared with the colour of safflower)
hence कुसुम्भरागः also means affected love.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishकुसुम्भ कुसुम्भ, अस्, अम्, m. n. (said to be
fr. rt. कुस्), safflower, Carthamus Tinctorius
saffron,
Crocus Sativus
the water-pot of the student and
Sannyāsin
(अम्), n. gold
(अस्), m. outward affec-
tion, compared with the colour of safflower
N. of a
mountain.
—कुसुम्भ-वत्, आन्, अती, अत्, furnished
with a jar or water-pot.
Macdonell
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiकुसुम्भः
- कुस् - उम्भ
कुसुम्भ
कुसुम्भः
- कुस् - उम्भ
केसर
कुसुम्भः
- कुस् - उम्भ
"संन्यासी का जलपात्र, कमण्डलु"
कुसुम्भम्
- कुस् - उम्भ
कुसुम्भ
कुसुम्भम्
- कुस् - उम्भ
केसर
कुसुम्भम्
- कुस् - उम्भ
"संन्यासी का जलपात्र, कमण्डलु"
कुसुम्भम्
- कुस् - उम्भ
सोना
कुसुम्भः
- कुस् - उम्भ
बाह्य स्नेह
Shabdartha Kaustubha
Kannadaकुसुम्भ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಮಂಡಲು
निष्पत्तिः - > कुस (श्लेषणे) - "उम्भः" (उ० ४-१०६)
कुसुम्भ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಂಕುಮದ ಹೂವು /ಕುಂಕುಮ ಕೇಸರಿ
कुसुम्भ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಸುಬೆ ಗಿಡ
कुसुम्भ
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಸುಬೆ ಹೂವು
प्रयोगाः - > "विहिताञ्जलिर्जनतया दधती विकसत्कुसुम्भकुसुमारुणताम्"
उल्लेखाः - > माघ० ९-१४
विस्तारः - > "स्यात् कुसुम्भं वह्निशिखं महारजनमित्यपि" - अम० ।"स्यान्महारजने क्लीबं कुसुम्भं करके पुमान्" - अम० ।
कुसुम्भ
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸುವರ್ಣ /ಚಿನ್ನ
विस्तारः - > "कुसुम्भं हेमनि महारजने ना कमण्डलौ" - मेदि० ।
L R Vaidya
EnglishEdgerton Buddhist Hybrid
EnglishSanskrit Tibetan
Tibetanrgan rtsi
कुसुम्भ
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritलट्वायां महारजनं कुसुम्भं कमलोत्तरम् ।
लट्वा (स्त्री), महारजन (क्ली), कुसुम्भ (पुंक्ली), कमलोत्तर (क्ली)
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskritजातीफले सोमनसं पुटकं मदशौण्डकम् ॥ १३० ॥
कोशफलं कुङ्कुमे तु करटं वासनीयकम् ।
प्रियङ्गु पीतकाबेरं घोरं पुष्परजो वरम् ॥ १३१ ॥
कुसुम्भं च जवापुष्पं कुसुमान्तं च गौरवम् ।
सौमनस (क्ली), पुटक (क्ली), मदशौण्ड (क्ली), कोशफल (क्ली), करट (क्ली), वासनीय (क्ली), प्रियङ्गु (क्ली), पीतकाबेर (क्ली), घोर (क्ली), पुष्परजस् (क्ली), वर (क्ली), कुसुम्भ (क्ली), जवापुष्प (क्ली), कुसुमान्त (क्ली), गौरव (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritमहारजन
महारजन, कुसुम्भ
महारजनमिच्छन्ति कुसुम्भं च सुमेधसः ॥ ६२० ॥
verse 2.1.1.620
page 0070
अमरकोशः
SanskritWord: कुसुम्भम्
Root: कुसुम्भ
Gender: नपुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ gold
Shloka(s):
2|9|106|1 ► रङ्गवङ्गे अथ पिचुस्तूलोऽथ कमलोत्तरम्। (वैश्यवर्गः)
2|9|106|2 ► स्यात्कुसुम्भं वह्निशिखं महारजनमित्यपि॥ (वैश्यवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|9|106|1 ⇢ कमलोत्तरम् (कमलोत्तर) (नपुं)
➠ 2|9|106|2 ⇢ कुसुम्भम् (कुसुम्भ) (नपुं)
➠ 2|9|106|2 ⇢ वह्निशिखम् (वह्निशिख) (नपुं)
➠ 2|9|106|2 ⇢ महारजनम् (महारजन) (नपुं)
Related word(s):
जातिः ➡ वृक्षः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritकुसुम्भं, (कौ पृथिव्यां सुम्भति शोभते दीप्तिंप्राप्नोतीत्यर्थः । कु + सुभि + अच् इदित्वात् नुम् ।)स्वर्णम् । इति मेदिनी ॥
पुष्पंविशेषः । कुसुमफुलइति भाषा ॥
(यथा, ऋतुसंहारे वसन्तवर्णने ६ ।“कुसुम्भरागारुणितैर्दूकूलैर्नितम्बविम्बानि विलासिनीनाम् ।तन्वंशुकैः कुङ्कुमरागगौरैःअलङ्क्रियन्ते स्तनमण्डलानि” ॥
)तत्पर्य्यायः । कमलोत्तमम् २ वह्निशिखम् ३ महा-रजनम् ४ । इत्यमरः । २ । ९ । १०६ ॥
पावकम् ५पीतम् ६ पर्द्मोत्तरम् ७ रक्तम् ८ लोहितम् ९वस्त्ररञ्जनम् १० अग्निशिखम् ११ । अस्य शाक-गुणाः । मधुरत्वम् । कटुत्वम् । उष्णत्वम् । विण्मूत्र-दोषमदनाशित्वम् । दृष्टिप्रसादनत्वम् । रुचि-प्रदत्वम् । अग्निदीप्तिकारित्वञ्च । इति राज-निर्घण्टः ॥
रूक्षत्वम् । कफवायुनाशित्वम् । पित्त-कारित्वञ्च । तत्तैलगुणाः । कटुत्वम् । उष्णत्वम् ।त्रिदोषकारित्वम् । गुरुत्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
कृमियक्ष्ममलनाशित्वम् । तेजोबलकारित्वञ्च ।घर्षणेनास्य गुणाः । त्रिदोषकारित्वम् । पुष्टिबल-क्षयकण्डूकारित्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
(कुसु-म्भशाकभक्षणे निषेधमाह तिथितत्त्वधृतोशनो-वचने यथा, --“कुसुम्भं ललिताशाकं वृन्ताकं पूतिकां तथा ।भक्षयन् पतितस्तु स्यादपि वेदान्तगो द्विजः” ॥
)
कुसुम्भः, (“कुसेरुम्भोमेदेताः” । उणां । ४ । १०६ ।इति उम्भ प्रत्ययः ।) कमण्डलुः । इत्यमरः । ३ ।३ । १३६ ॥
(यथा, मनौ । ६ । ५२ ।“क्लप्तकेशनखश्मश्रुः पात्री दण्डी कुसुम्भवान्” ॥
)महारजनवृक्षः । इति राजनिर्घण्टः ॥
(कुसुम फुल इति भाषा ॥
अस्य पर्य्याया यथा ।“पद्मोत्तमविकाशः स्यात् कुसुम्भः शरटस्तथा” ॥
इति वैद्यकरत्नमालायाम् ॥
अस्य गुणाश्च यथा ।“कटुर्विपाके कटुकः कफघ्नोविदाहिभावादहितः कुसुम्भः” ॥
इति सुश्रुते सूत्रस्थावे ४६ अध्याये ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritकुसुम्भ कुस--उम्भ नि० गुणाभावः । (कुसुम) पुष्पप्र-धाने वृक्ष अमरः । पुष्पादिप्रसवपरत्वे । “कुसुम्भंनालिकाशाकं वृन्ताकं पूतिकां तथा । भक्षयन् पतितस्तु-स्यादपि वेदान्तगोद्विजः” तिथित० उशनाः । “कुसुम्भ वातलंरूक्षं रक्तपित्तकफापहम्” भावप्र० । “कटुर्विपाके कटुकःकफघ्नोविदाहिभावादहितः कुसुम्भः” सुश्रु० । तस्यतैलगुणाः “कुसुम्भतैलमल्पोष्णं गुरु स्वादु विटाहिच । चक्षुर्भ्यामहितं बल्यं रक्तपित्तकफप्रदम्”भावप्र० । सुश्रुते तु तत्तैलगुणाः सामन्यत उक्ता यथा“निम्बातसोकुसुम्भमूलकजीमूतकवृक्षककृतवेधनार्ककम्पिल्ल-कहस्तिकर्णपृथ्वीकापीलुकरञ्जेङ्गुदीशिग्रुसर्षपसुवर्चला-विडङ्गज्योहिष्मतीफलतैलानि तीक्ष्णानि लघून्युष्णवी-र्य्याणि कटूनि कटुविपाकानि सराण्यनिलकफकृमिकुष्ठ-प्रमेहशिरोरोगहराणि चेति” । “कुसुम्भशाकस्य सएवं”(त्रिफलासवः) सुश्रुते तस्यानुपानमुक्तम् । २ कमण्डलौअमरः । “क्लप्तकेसश्मश्रुः पात्री दण्डी कुसुम्भवान्”मनुः । ३ स्वर्ण्णे मेदि० ।
Burnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.