कुसुम (kusuma)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 कुसुम n.
  (-मं)
	 1. A flower in general.
	 2. Fruit.
	 3. The menstrual dis-
charge.
	 4. Ophthalmia,  disease of the eyes.
 E.
  कुस् to shine,  उम
Unadi aff.
  

Capeller Eng

English

 कुसुम n.
  flower,  bud. 

Yates

English

 कुसुम (मं) 1.
n.
  A flower or fruit
menses
 ophthalmia.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

कुसुम 	-	 kusuma 	-	 m.
  	-	  form of fire
कुसुम 	-	 kusuma 	-	 n.
  	-	  fruit
कुसुम 	-	 kusuma 	-	 n.
  	-	  menstrual discharge
कुसुम 	-	 kusuma 	-	 n.
  	-	  flower
कुसुम 	-	 kusuma 	-	 n.
  	-	  particular disease of the eyes
कुसुम 	-	 kusuma 	-	 n.
  	-	  blossom

Wilson

English

 कुसुम
n.
  (-मं)
1 A flower in general.
2 Fruit.
3 The menstrual discharge.
4 Ophthalmia,  disease of the eyes.
E.
  कुस to shine,  उम Uṇādi aff.
  

Apte

English

कुसुमम् [kusumam],  1 A flower
 उदेति पूर्वं कुसुमं ततः फलम् Ś.*
  7.3.

Menstrual discharge.

A fruit.

A disease of the eyes. -मः A form of fire. Comp.
   -अञ्जनम् the calx of brass used as a collyrium.  -अञ्जलिः a handful of flowers. -अधिपः,  -अधिराजः m.
  the Champaka tree (bearing yellow fragrant flowers). -अवचायः gathering flowers
 अन्यत्र यूयं कुसुमावचायं कुरुध्वमत्रास्मि करोमि सख्यः K. P.*
   3. -अवतंसकम् a chaplet.

अस्त्रः,  आयुधः,  इषुः,  बाणः,  शरः a flowery arrow.

N.
  of the god of love
 अभिनवः कुसुमेषुव्यापारः Māl.
  1 (where the word may also be read as कुसुमेषु व्यापारः)
 तस्मै नमो भगवते कुसुमायुधाय Bh.*
  1.1
 तव प्रसादात् कुसुमायुधो$पि Ku.
 Ṛs.*
  6.34
 Ch. P.*
   19.24
 R.*
  7.61
 Śi.*
  8.7,  so कुसुमशरबाणभावेन Gīt.*
  1.

आकरः a garden. 

a nosegay.

vernal season
 ऋतूनां कुसुमाकरः Bg.*
  1.35
 so Bv.*
  1.48. -आत्मकम् saffron. 

आपीडः a garland or chaplet of flowers.

the god of love
 कुसुमापीडव्याजेन Māl.
 1 (where it has both senses).

आसवम् honey.

a kind of spirituous liquor (prepared from flowers). -उज्ज्वल a.
  brilliant with blossoms. -कार्मुकः,  -चापः,  -धन्वन् m.
  epithets of the god of love
 कुसुमचापमतेजयदंशुभिः R.*
  9.39
 Ṛs.*
  6.27. कुसुमकार्मुककार्मुकसंहितद्रुतशिलीमुखखण्डितविग्रहः । Śi.*
  6.16. -चितa.  heaped with flowers. पीडाभाजः कुसुमचिताः साशंसम् Ki.-द्रुमः a tree full of blossom
 आधूय शाखाः कुसुमद्रुमाणाम् R.*
  16.36. -पुरम् N.
  of the town of Pāṭaliputra
 कुसुमपुराभियोगं प्रत्यनुदासीनो राक्षसः Mu.*
  2
 पितृवधपरित्रासादप- क्रान्ते कुसुमपुरात्कुमारे मलयकेतौ ibid.
  -प्रवृत्तिः,  -प्रसूतिः f.
  appearance of flowers
 आद्ये वः कुसुमप्रसूतिसमये यस्या भवत्यु- त्सवः Ś.*
  4.8. -लता a creeper in blossom.  -शयनम् a bed of flowers
 V.*
  3.1. -स्तबकः a nosegay,  boquet
 कुसुमस्तबकस्येव द्वे गती स्तो मनस्विनाम् Bh.*
  2.33.

Apte 1890

English

 कुसुमं 1 A flower
 उदेति पूर्वं कुसुमं ततः फलं Ś. 7. 30. 
2 Menstrual discharge. 
3 A fruit. 
4 A disease of the eyes. 
मः A form of fire. 
Comp. 
अंजनं the calx of brass used as a collyrium. 
अंजलिः a handful of a flowers. 
अधिपः,  
अधिराज् m. the Campaka tree (bearing yellow fragrant flowers). 
अवचायः gathering flowers
 अन्यत्र यूयं कुसुमावचायं कुरुध्वमत्रास्मि करोमि सख्यः K. P. 3. 
अवतंसकं a chaplet. 
अस्त्रः,  
आयुधः,  
इषुः,  
बाणः,  
शरः {1} a flowery arrow. {2} N. of the god of love
 अभिनवः कुसुमेषुव्यापारः Māl. 1. (where the word may also be read as कुसुमेषु व्यापारः)
 तस्मै नमो भगवते कुसुमायुधाय Bh. 1. 1
 Rs. 6. 34,  Ch. P. 19,  24
 R. 7. 61
 Śi. 8. 70,  so कुसुमशरबाणभावेन Gīt. 10. 
आकरः {1} a garden. {2} a nosegay. {3} vernal season
 ऋतूनां कुसुमाकरः Bg. 10. 35
 so Bv. 1. 48. 
आत्मकं saffron. 
आपीडः {1} a garland or chaplet of flowers. {2} the god of love
 कुसुमापीडव्याजेन Māl. 1 (where it has both senses). 
आसवं {1} honey. {2} a kind of spirituous liquor (prepared from flowers). 
उज्ज्वल a. brilliant with blossoms. 
कार्मुकः,  
चापः,  धन्वन् m. epithets of the god of love
 कुसुमचापमतेजयदंशुभिः R. 9. 39
 Rs. 6. 27. 
चित a. heaped with flowers. 
पुरं N. of the town of Pātaliputra
 कुसुमपुराभियोगं प्रत्यनुदासीनो राक्षसः Mu. 2. 
प्रवृत्तिः,  
प्रसूतिः f. appearance of flowers
 Ś. 4. 8. 
लता a creeper in blossom. 
शयनं a bed of flowers
 V. 3. 10. 
स्तबकः a nosegay,  bouquet
 कुसुमस्तबकस्येव द्वे गती स्तो मनस्विनां Bh. 2. 33. 

Monier Williams Cologne

English

 कुसुम n.
  (fr.  √ कुस्,  Uṇ.
 
 g. अर्धर्चादि),  a flower,  blossom,  Mn.
   xi,  70
 R.
  &c.
   (ifc.  f(आ). ),  Mālav.
  & Ratnāv.
 

 N.
  of the shorter sections of Deveśvara's Kavi-kalpa-latā (the longer chapters being called स्तबक)

 fruit,  L.
 

 the menstrual discharge,  L.
 

 a particular disease of the eyes,  L.
 

 कुसुम m.
  a form of fire,  Hariv.
  10465

 N.
  of an attendant of the sixth Arhat of the present Avasarpiṇī,  L.
 

 N.
  of a prince,  Buddh.
 

Monier Williams 1872

English

 कुसुम कुसुम,  अस्,  अम्,  m. n. (said to be fr.
rt. कुस्),  a flower
 (अम्),  n. fruit
 the menstrual dis-
charge
 a term for the shorter sections of Deveśvara's
Kavi-kalpalatā (the longer chapters being called
Stavaka)
 ophthalmia,  disease of the eyes
 (अस्),  m.
a form of fire
 N. of the attendant of the sixth
Arhat of the present Avasarpiṇī.
—कुसुम-कार्-
मुक or कुसुम-चाप,  अस्,  m. or कुसुम-धन्-
वन्,  आ,  m. ‘having flowers for his bow, ’ epithet of Kāma, 
the god of love.
—कुसुम-केतुमण्डलिन्,  ई,  m., 
N. of a Kinnara.
—कुसुम-कोमल,  अस्,  आ,  अम्, 
tender as a flower.
—कुसुम-चित,  अस्,  आ,  अम्,  heaped
with flowers.
—कुसुम-देव,  अस्,  m.,  N. of an
author.
—कुसुम-नग,  अस्,  m.,  N. of a mountain.
—कुसुम-पुर,  अम्,  n.,  N. of the town Pāṭali-
putra.
—कुसुम-मध्य,  अम्,  n.,  N. of a tree
bearing a large acid fruit,  commonly Cālitā gāc,  Cor-
dia Myxa or Dillenia Indica.
—कुसुम-मय,  अस्, 
ई,  अम्,  consisting of flowers.
—कुसुम-लता,  f. a
creeper in blossom.
—कुसुम-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  fur-
nished with flowers,  flowering,  in flower
 (ती),  f. a
female during menstruation
 N. of the town Pāṭali-
putra.
—कुसुम-वाण,  अस्,  m. the flower-arrow of
the god of love
 ‘flower-arrowed, ’ epithet of Kāma, 
the god of love,  as having flowers for arrows.
—कु-
सुम-विचित्रा,  f.,  N. of a metre consisting of four
lines of twelve syllables each.
—कुसुम-शयन, 
अम्,  n. a couch of flowers.
—कुसुम-शर,  अस्,  आ, 
अम्,  ‘flower-arrowed, ’ epithet of the god of love.
—कुसुमशर-त्व,  अम्,  n. the state of one who
has flowers for arrows.
—कुसुम-शेखर-विजय, 
अस्,  m. title of a play.
—कुसुम-सनाथ,  अस्,  आ, 
अम्,  possessed of flowers,  having flowers.
—कुसुम-
स्तवक,  अस्,  m. a bunch of flowers,  a nosegay,  bou-
quet,  a garland
 N. of a metre.
—कुसुमाकर
(°म-आक्°),  अस्,  m. a quantity of flowers or place
abounding with them,  a parterre,  a garden,  a nosegay
spring,  the vernal season.
—कुसुमाञ्जन (°म-
अञ्°),  अम्,  n. the calx of brass,  used as a collyrium.
—कुसुमाञ्जलि (°म-अञ्°),  इस्,  f. ‘handful of flow-
ers, ’ the title of a philosophical work written to prove
the existence of a Supreme being,  by Udayana Āchārya, 
consisting of seventy-two Kārikās divided into five
chapters.
—कुसुमाञ्जलि-मकरन्द,  अस्,  m. title
of a commentary by Rucidatta on the preceding work.
—कुसुमात्मक (°म-आत्°),  अम्,  n. saffron.
—कु-
सुमाधिप (°म-अध्°),  अस्,  m. ‘the prince of
flowers, ’ the champa,  a tree which bears a yellow
fragrant flower,  Michelia Champaka.
—कुसुमा-
धिराज् (°म-अध्°),  ट्,  m. the same plant.
—कु-
सुमायुध (°म-आय्°),  अस्,  m. ‘flower-armed, ’ an
epithet of Kāma,  the god of love,  his arrows being
tipped with flowers.
—कुसुमावचाय (°म-अव्°), 
अस्,  m. gathering flowers.
—कुसुमावतंसक (°म-
अव्°),  अम्,  n. a chaplet,  a crown of flowers.
—कुसु-
मावली (°म-अव्°),  f. title of a medicinal work.
—कुसुमासव (°म-आस्°),  अम्,  n. honey.
—कु-
सुमास्त्र (°म-अस्°),  अस्,  m. ‘flower-arrowed, ’ epi-
thet of the god of love.
—कुसुमेषु (°म-इषु), 
उस्,  m. = कुसुमास्त्र above
 (उ),  n. the bow of
Kāma.
—कुसुमोज्ज्वल (°म-उज्°),  अस्,  आ,  अम्,  bril-
liant with blossoms.

Macdonell

English

 कुसुम kusuma,  n.
  flower,  blossom: -kārmuka,  m.
  Kāma (having a bow of flowers)
 -ketu,  🞄[Page71-3] 🞄-cāpa,  m.
  id.
 -komala,  a.
  soft as flowers
 🞄-druma,  m.
  flowering tree
 -dhanus,  -dhanvan,  m.
  Kāma (having
a how of flowers)
 🞄-pura,  n.
  Flower city,  cp. of Pāṭaliputra
 🞄-bāṇa,  m.
  flower
 -maya,  a.
  (ī) consisting,  🞄of flowers
 -mārgaṇa,  m.
  Kāma. 

Benfey

English

 कुसुम कु-सुम,  probably,  कु-स्मि + अ, 
n.
  A flower,  Man.  11,  70.
 -- Comp.
 
अ-, 
adj.
  flowerless,  Kir. 5,  10.

Hindi

फूल

Apte Hindi

Hindi

कुसुमम्
नपुं*
   - कुष् - उम
फूल

कुसुमम्
नपुं*
   - कुष् - उम
ऋतु-स्राव

कुसुमम्
नपुं*
   - कुष् - उम
फल

कुसुमम्
नपुं*
   - कुस्+उम
फूल

कुसुमम्
नपुं*
   - कुस्+उम
फल

Shabdartha Kaustubha

Kannada

कुसुम
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪುಷ್ಪ /ಹೂವು
निष्पत्तिः - > कुस (श्लेषणे) - "उमः" (उ० ४-१०६)
व्युत्पत्तिः - > कुस्यति
प्रयोगाः - > "सुगन्धयद्दिशः शुभ्रमम्लानि कुसुमं दिवः । भूरि तत्रापतत्तस्मादुत्पपात दिवं यशः ॥"
उल्लेखाः - > माघ० १९-२०
कुसुम
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ವಿಧ ನೇತ್ರರೋಗ
कुसुम
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೆಂಗಸರ ರಜಸ್ಸು
कुसुम
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಫಲ /ಹಣ್ಣು
विस्तारः - > "कुसुमं स्त्रीरजोनेत्ररोगयोः फलपुष्पयोः" - मेदि० ।

L R Vaidya

English

 kusuma {% n. %} 1. A flower,  कुटककुसुमैः कल्पितार्घाय तस्मै Megh.i.4,  10,  32,  ii.3
 2. fruit
 3. menstrual discharge.

Bopp

Latin

 कुसुम n. flos.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

सुमनस्
क्ली
सुमनस्,  कुसुम
ज्ञेयः सुमनसो देवाः कुसुमानि च सज्जनाः ॥ ३१ ॥
verse 2.1.1.31
page 0010

कुसुम
क्ली
कुसुम,  पुष्प,  रजस्
कुसुमं पुष्पमित्याहुः कुसुमं रज उच्यते ।
verse 2.1.1.32
page 0010

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 kusuma, 
(1) lit. flower,  used in comp. Laṅk 〔43.15〕,  kusuma-dharma-paryāya,  lit. flower (of a) dharma-p°,  i.e. supreme,  beautiful,  noble one? Tib. renders literally
 Suzuki most subtle doctrine (does ‘most subtle’ represent kusuma?)
(2) n. of two future Buddhas: dvau buddhau kusumanāmau (°nāmānau) Mv 〔ii.355.8〕 = 〔iii.279.13〕
 n. of a future Buddha,  Gv 〔441.25〕
 followed by Kusumaśrī,  the two corresponding to Mvʼs two Kusumas (on the passage see s.v. Maitreya)
(3) n. of a king,  former incarnation of Śākyamuni: RP 〔24.10〕.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 कुसुम n. *Menstruation,  E 893 (P).

Sanskrit Tibetan

Tibetan

ku su ma
कुसुम

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
स्याद्गोमुखो महायक्षस्त्रिमुखो यक्षनायकः ॥ ४१ ॥
तुम्बरुः कुसुमश्चापि मातङ्गो विजयोऽजितः ।
ब्रह्मा यक्षेट् कुमारः षण्मुखपातालकिंनराः ॥ ४२ ॥
गरुडो गन्धर्वो यक्षेट् कुबेरो वरुणोऽपि च ।
भृकुटिर्गोमेधः पार्श्वो मातङ्गोऽर्हदुपासकाः ॥ ४३ ॥
-wordlist-
 
अर्हदुपासक (पुं),  गोमुख (पुं),  महायक्ष (पुं),  त्रिमुख (पुं),  यक्षनायक (पुं),  तुम्बुरु (पुं),  कुसुम (पुं),  मातङ्ग (पुं),  विजय (पुं),  अजित (पुं),  ब्रह्मन् (पुं),  यक्षेश् (पुं),  कुमार (पुं),  षण्मुख (पुं),  पाताल (पुं),  किन्नर (पुं),  गरुड (पुं),  गन्धर्व (पुं),  यक्षेश् (पुं),  कुबेर (पुं),  वरुण (पुं),  भृकुटि (पुं),  गोमेध (पुं),  पार्श्व (पुं),  मातङ्ग (पुं)

--source--
 
विस्तारविटपौ तुल्यौ प्रसूनं कुसुमं सुमम् ॥ ११२४ ॥
पुष्पं सूनं सुमनसः प्रसवश्च मणीवकम् ।
-wordlist-
 
विस्तार (पुं),  विटप (पुंक्ली),  प्रसून (क्ली),  कुसुम (क्ली),  सुम (क्ली),  पुष्प (पुंक्ली),  सून (क्ली),  सुमनस् (स्त्रीब),  प्रसव (पुं),  मणीवक (क्ली)

अभिधानचिन्तामणीशिलोच्छः

Sanskrit

--source--
 
पुष्पे कुसुममप्युक्तं पशुधर्मोऽपि मोहने ।
-wordlist-
 
कुसुम (क्ली),  पशुधर्म (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

पुष्प
पुष्प,  प्रसव,  कुसुम,  प्रसूनक,  सुमनस्
पुष्पं प्रसवः कुसुमं प्रसूनकं सुमनसः समाख्याताः ।
verse 2.1.1.186
page 0023

नाममाला

Sanskrit

पुष्प,  सुमनस्,  फुल्ल,  लतान्त,  प्रसव,  उद्गम,  प्रसून,  कुसुम
पुष्पं सुमनसः फुल्लं लतान्तं प्रसवोद्गमौ ।
प्रसूनं कुसुमं ज्ञेयम् तदाद्यस्त्रशरः स्मरः ॥ ८० ॥
verse 0.1.1.80
page 0041

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: कुसुमम्
Root: कुसुम
Gender: नपुं
Number: all
अर्थः ⇒ 
Meaning(s):
⇒ Flower
Shloka(s):
3|3|18|1 ► पत्रमध्यशिरा माढिः पुष्पोऽस्त्री कुसुमं सुमम्। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
3|3|18|2 ► मणीचकं प्रसूनं च सूनं सुमनसः स्त्रियः॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|18|1 ⇢ पुष्पः (पुष्प) (पुं) ⇒ Flower ⇒ 
➠ 3|3|18|1 ⇢ कुसुमम् (कुसुम) (नपुं) ⇒ Flower ⇒ 
➠ 3|3|18|1 ⇢ सुम (सुम) (नपुं) ⇒ Flower ⇒ 
➠ 3|3|18|2 ⇢ मणीचक (मणीचक) (नपुं) ⇒ Flower ⇒ 
➠ 3|3|18|2 ⇢ प्रसूनम् (प्रसून) (नपुं) ⇒ Flower ⇒ 
➠ 3|3|18|2 ⇢ सूनम् (सून) (नपुं) ⇒ Flower ⇒ 
➠ 3|3|18|2 ⇢ सुमनसः (सुमनस्) (स्त्री) ⇒ Flower ⇒ 
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ मकरन्दः
    

Mahabharata

English

Kusuma,  a companion of Skanda. § 615u (Skanda): IX,  45,  2541 (given to Skanda by Dhātṛ).

पुराणम्

English

कुसुम / KUSUMA. One of the five attendants given to Skandadeva by dhātā. kunda,  kusuma,  kumuda,  ḍambara and āḍambara were the five attendants. (śalya Parva,  Chapter 45,  Verse 39).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 कुसुमं,  क्ली,
   (“कुसेरुम्भोमेदेताः” । उणां ४ । १०६ ।इति उमः । निपातनात् गुणाभावः ।) पुष्पम् ।(यथा,  ऋतुसंहारे वसन्तवर्णने ४ ।“वापीजलानां मणिमेखलानांशशाङ्कभासां प्रमदाजनानां ।चूतद्रुमाणां कुसुमानतानांददाति सौरभ्यमयं वसन्तः” ॥
फलकुसुमविशेषाणां द्रव्यान्तरसुलभत्वादिसूचकत्वंदर्शितं यथा वृहत्संहितायां २९ अध्याये ।“फलकुसुमसम्प्रवृद्धिं वनस्पतीनां विलोक्य विज्ञे-यम् । सुलभत्वं द्रव्याणां निष्पत्तिश्चापि शस्यानाम्” ॥
केन कस्य वृद्धिर्ज्ञेया तदाह ।“शालेन कलमशालीरक्ताशोकेन रक्तशालिश्च ।पाण्डूकः क्षीरिकया नीलाशोकेन मसूरकः ॥
न्यग्रोधेन तु यवकस्तिन्दुकवृद्ध्या च षष्टिको भवति ।अश्वत्थेन ज्ञेया निष्पत्तिः सर्व्वशस्यानाम् ॥
जम्बूमिस्तिलमाषाः शिरीषवृद्ध्या च कङ्गु निष्पत्तिः ।गोधूमाश्च मधुकैर्यववृद्धिः सप्तपर्णेन ॥
अतिमुक्तककुन्दाभ्यां कर्पासं सर्षपान् वदेदसनैः ।बदरीभिश्च कुलत्थांश्चिरविल्वेनादिशेन्मुद्गान् ॥
अतसीवेतसपुष्पैः पलाशकुसुमैश्च कोद्रवा ज्ञेयाः ।तिलकेन शङ्खमौक्तिकरजतान्यथ चेङ्गुदेन शणः ॥
करिणश्च हस्तिकर्णै रादेश्या वाजिनोऽश्वकर्णेन ।गावश्च पाटलाभिः कदलीभिरजाविकं भवति ॥
चम्पककुसुमैः कनकं विद्रुमसम्पच्च बन्धजीवेन ।कुरुवकवृद्ध्या वज्रं वैदूर्य्यं नन्दिकावर्त्तैः ॥
विद्याच्च सिन्धुवारेण मौक्तिकं कुङ्कुमं कुसुम्भेन ।रक्तोत्पलेन राजा मन्त्री नीलोत्पलेनोक्तः ॥
श्रेष्ठी सुवर्णपुष्पैः पद्मैर्विप्राः पुरोहिताः कुमुदैः ।सौगन्धिकेन बलपतिरर्केण हिरण्यपरिवृद्धिः ॥
आम्रैः क्षेमं भल्लातकैर्भयं पीलुभिस्तथारोग्यम् ।खदिरशमीभ्यां दुर्भिक्षमर्ज्जुनैः शोभना वृष्टिः ॥
पिचुमर्द्दनाग कुसुमैः सुभिक्षमथमारुतः कपित्थेन ।निचुलेनावृष्टिमयं व्याधिभयं भवति कुटजेन ॥
दूर्व्वाकुशकुमुमाभ्यां भिक्षुर्वह्निश्च कोविदारेण ।श्यामालताभिवृद्ध्या बन्धक्यो वृद्धिमायान्ति” ॥
)फलम् । स्त्रीरजः । (यथा,  ज्योतिषशास्त्रे ।“यदा नार्य्याः पितुर्गेहे कुसुमस्तनसम्भवः” ॥
)नेत्ररोगविशेषः । इति मेदिनी ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 कुसुम न०
  कुस--उम नि० गुणाभावः । १ पुष्पे,  “कुसुमसन्त-तिसन्ततसङ्गिभिः” माघः । “कुसुमायोजितकार्मुकोमधुः”कुमा० । “विपिनविहारे कुसुमविचित्रा” छन्दोम० । २ फले, ३ स्त्वीरजसि,  “यदा नार्य्याः पितुर्गेहे कुसुमस्तनसम्भवः”ज्यो० ४ नेत्ररोगभेदे च मेदिनिः । पञ्चमात्रप्रस्तावे । ऽ ॥
षष्ठे ५ प्रभेदे । फलकुसुमविशेषाणां द्रव्यान्तरसुलभत्वादि-सूचकत्वं वृ० स० २९ अ० दर्शितं यथा“फलकुसुमसम्प्रवृद्धिं वनस्पतीनां विलोक्य विज्ञेयम् ।सुलभत्वं द्रव्याणां निष्पत्तिश्चापि शस्वानाम् । शालेनकलमशाती रक्ताशोकेन रक्तशालिश्च । पाण्डूकः क्षीरि-कथा नीलाशोकेन मसूरकः । न्यग्रोधेन तु यवकस्ति-न्दुकवृद्ध्या च षष्टिको भवति । अश्वत्थेन ज्ञेया निषा-त्तिः सर्वशव्यानाम् । जम्बूभिस्तिलमाषाः शिरीषवृद्ध्या चकङ्गुनिष्पत्तिः । गोधूमाश्च मधुकैर्यववृद्धिः सप्तपर्णेन ।अनिमुक्तककुन्दाभ्यां कर्पासं सर्पपात् वदेदसनैः । वदरा-भिश्च कुलत्यांश्चिरविल्वेनादिशेन्भुद्गान् । अतसी वेतसपुष्पैःपलाशकुसुमैश्च कोद्रवा ज्ञेयाः । तिलकेन शङ्खमौक्तिक-रजनात्यय चेङ्गुदेन शणः । करिणश्च हस्तिकर्णैरादेश्वावाजिनोऽश्वकर्णेन । गावश्च पाटलाभिः कदलीभि-रजाविकं भवति । चम्पफकुसुमैः कनकं विद्रुमसम्पच्चबन्धुजीवेन । कुरुवकवृद्ध्या वज्रं वैदूर्य्यं नन्दिकावर्तैः ।विद्याच्च सिन्धुवारेण मौक्तिकं कुङ्कुमं कुसुम्भेन ।रक्तोत्पलेन राजा मन्त्री नीलोत्पलेनोक्तः । श्रेष्ठी सुवर्ण-पूर्प्पः पद्मैर्विप्राः पुरोहिताः कुमुदैःः । सौगन्धिकेनबलपतिरर्केण हिरण्यपरिवृद्धिः । आम्रैः क्षेमं भल्लातकै-र्भयं पीलु भिस्तथारोग्यम् । खदिरशमीभ्यां दुर्भिक्षमर्जुनैःशोभना वृष्टिः । पिचुमर्द्दनागकुसुमैः सुभिक्षमथ मारुतःकपित्थेन । निचुलेनावृष्टिभयं व्याधिभयं भवति कुट-जेन । दूर्वाकुशकुसुमाभ्यां भिक्षुर्वह्निश्च कोविदारेण ।श्यामालताभिवृद्ध्या बन्धक्यो वृद्धिमायान्ति” ।कुसुमविशेषप्रकाशने दोहदभेदः । “सचूपुररवेण स्त्री-चरणेनाभिताडनम् । दोहदं यदशोकस्य ततः पुष्पो-द्गमोभवेत् । बकुलो सुखशीधुसिक्तः । आलोकितःकुरुवकः कुरुते विकाशमालोडितस्तिलक उत्कलिको वि-भाति” कुमा० टी० मल्लि० । तदस्य संजातं तार० इतच् ।कुसुमित संजातकुसुमे त्रि०
  ।

Capeller

German

 कुसुम n.
  Blume,  Blüte.

Burnouf

French

 कुसुम कुसुम n.
  fleur
		 fruit.
		 Flux menstruel.
Ophthalmie.
कुसुमपुर n.
  np. de la ville de Pāṭaliputra,  près de
Bhaghalpure ou de Patna.
कुसुममध्य n.
  dillenia indica,  à fleur terminale insérée
sur le fruit.
कुसुमाकर m.
  (आ
 कृ) le printemps fleuri.
कुसुमाञ्जन n.
  (अञ्ज्) esp. de collyre fait de bronze
calciné.
कुसुमात्मक n.
  (आत्मन्) safran. 
कुसुमाधिप m.
  (अधिप) et कुसुमाधिराज् m.
 
(अधि
 राज्) michelia champaca,  bot.
कुसुमायुध m.
  (आयुध) Kāmadeva ou l'Amour [aux
flèches garnies de fleurs].
कुसुमाल m.
  voleur.
कुसुमित a. fleuri,  garni de fleurs.
कुसुमेषु m.
  (इषु) cf.  कुसुमायुध।

Stchoupak

French

 कुसुम-
 nt. fleur.
°कार्मुक- (qui a un arc de fleurs) m.
  ép. du dieu de l'amour 
°चाप- id.
°दायिन्- a. qui bourgeonne.
°द्रुम- m.
  arbre fleuri.
°पुर- nt. ép. de la ville Pāṭaliputra.
°प्रवृत्ति- f.
  floraison 
 °प्रसूति- id.
°बाण- m.
  flèche de fleurs (du dieu de l'amour).
°मार्गण- (qui a des flèches de fleurs) m.
  ép. du dieu de l'amour 
°शर- °सायक- id.
°माला- f.
  guirlande de fleurs.
°सार- m.
  n.
  d'un marchand.
°स्तबक- m.
  botte de fleurs,  bouquet.
कुसुमाकर- m.
  printemps.
कुसुमापीड- m.
  guirlande de fleurs.
कुसुमायुध- (armé de fleurs) m.
  ép. du dieu de l'amour 
 n.
  d'un
Brâhmane 
 कुसुमास्त्र- कुसुमेषु- id.
कुसुमावचय- m.
  fait de ramasser des fleurs.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.