| YouTube Channel

कुवलयापीड (kuvalayApIDa)

 
Monier Williams Cologne
English
कुवलयापीड
m.
N.
 of a prince (= °यादित्य),
Rājat.
 iv, 362 ff.
N.
 of a Daitya (who, changed to an elephant, became the vehicle of Kaṃsa),
Hariv.
Gīt.
N.
 of an elephant,
Kathās.
 cxiii, 19.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कुवलयापीड
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಂಸನ ಒಂದು ಆನೆ
पुराणम्
English
कुवलयापीड / KUVALAYĀPĪḌA. Name of the elephant posted at the gates of Mathurāpurī to kill śrī kṛṣṇa and balabhadrarāma, who went there to witness the dhanuryajña. But, they killed the elephant.Raṅgadvāraṁ samāsādya
Tasmin nāgamavasthitam ।
Apaśyat Kuvalayāpīḍaṁ
Kṛṣṇo smbaṣṭhapracoditam ।। (bhāgavata, Daśama skandha, Chapter 48, Verse 2).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कुवलयापीडः,
पुं,
 (कुवलयं उत्पलं आ सम्यक् पीड-यति । कुवलयं सर्व्वं भूवलयं आपीडयति वा आ+ पीड् + अच् ।) कंसस्य हस्तिरूपो दैत्य-विशेषः । इति श्रीभागवतम् ॥
(यथा, हरिवंशे१०५ । २६-२७ ।“शकुनिं केशिनञ्चैव यमलार्ज्जुनकावपि ।नागं कुवलयापीडं चानूरं मुष्टिकं तथा ॥
कंसञ्च बलिनां श्रेष्ठं सगणं देवकीसुतः ।निहत्य गोपवेशेन क्रीडयामास केशवः” ॥
कुवलयं नीलोत्पलं आपीडः भूषणं यस्य इतिव्युत्पत्या नीलोत्पलालङ्कृतो जनः ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कुवलयापीड
त्रि०
 कुवलयमापीडः भूषणं यस्य । नीलोत्-पलभूषणवति १ जने कंसासुरस्य हस्तिरूपधारिणि २ दैत्य-भेदे
पु०
 । “नागं कुवलयापीडं चाणूरं मुष्टिकं तथा ।कंसञ्च बलिनां श्रेष्ठं सगणं देवकीसुतः । न्यहनत्गोपवेशेन क्रीडासक्तोहि केशवः” हरिवं० १०६ अ० “राजाकुवलयापीडः समाजद्वारि कुञ्जरः । तिष्ठत्विति समाज्ञाप्यप्रेक्षागारमुपाययौ” हरि० ८६ अ०