| YouTube Channel

कुलत्थः (kulatthaH)

 
Apte
English
कुलत्थः [kulatthḥ], A kind of pulse
Mb.
 * 13.111.71. -त्थिका A blue stone used as a collyrium.
Apte 1890
English
कुलत्थः A kind of pulse.
त्थिका A blue stone used as a collyrium.
Apte Hindi
Hindi
कुलत्थः
पुं*
 - कुल - स्था - क पृषो* साधुः
"कुलथी, एक प्रकार की दाल"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कुलत्थः, कुलत्था, कालवृन्तः, ताम्रवृक्षः, कुलत्थिका, सितेतरः, ताम्रबीजः
noun
धान्यविशेषः, कषायवर्णीयं बीजं यत् भूमिलग्नम् सत् तिष्ठति (आयुर्वेदे तस्य पित्तरक्तकृत्व-कटुकत्वादिगुणाः प्रोक्ताः)
"कुलत्थः कटुकः पाके कषायः पित्तरक्तकृत्[श क]"
Synonyms:
 कुलत्थः
noun
एका जातिः ।
"कुलत्थः महाभारते उल्लिखितः"
Synonyms:
 कुलत्थः
noun
एका जातिः ।
"कुलत्थः महाभारते उल्लिखितः"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कुलत्थः,
पुं,
 (कुलं भूमिलग्नं सत् तिष्ठति । कुल +स्था + कः । पृषोदरात् साधुः ।) शस्यभेदः । कुल-त्थकडाइ इति भाषा ॥
(यथा, मार्कण्डेये । १५ । ७ ।“धान्यंयवांस्तिलान्माषान्कुलत्थान्सर्षपांश्चणान्” ॥
)तत्पर्य्यायः । कालवृन्तः २ ताम्रवृक्षः ३ कुल-त्थिका ४ । इति रत्नमाला ॥
ताम्रवृन्तः ५ । इतित्रिकाण्डशेषः ॥
ताम्रवीजः ६ सितेतरः ७ । इतिराजनिर्धण्टः ॥
अस्य गुणाः । कफवातगुल्म-शुक्राश्मरीमेदःश्वासकासप्रमेहनाशित्वम् । वृंह-णत्वम् । उष्णत्वम् । कटुत्वम् । ग्राहित्वञ्च । इतिराजवल्लभः ॥
कषायत्वम् । रूक्षत्वम् । रक्तपित्त-कारित्वम् । बलनाशित्वञ्च । अस्य यूषगुणः । वायु-शर्क्कराश्मरीनाशित्वम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
(अस्य अपरे पर्य्यायगुणा यथा, --“कुलत्थिका कुलत्थश्च कथ्यन्ते तद्गुणा अथ ।कुलत्थः कटुकः पाके कषायः पित्तरक्तकृत् ।लघुर्विदाही वीर्य्योष्णः श्वासकासकफानिलान् ॥
हन्ति हिक्काश्मरीशुक्रदाहानाहान् सपीनसान् ।स्वेदसंग्राहको मेदोज्वरक्रिमिहरः परः” ॥
इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥
* ॥
“उष्णः कुलत्थो रसतः कषायःकटुर्विपाके कफमारुतघ्नः ।शुक्राश्मरीगुल्म-निषूदनश्चसंग्राहकः पीनसकासहारी ॥
आनाहमेदोगुदकीलहिक्काश्वासापहः शोणितपित्तकृच्च ।कफस्य हन्ता नयनामयघ्नोविशेषतो वन्यकुलत्थ उक्तः” ॥
इति सुश्रुते सूत्रस्थाने ४६ अध्याये ॥
* ॥
)