कुल (kula)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 कुल r. 1st cl. (कोलति)
	 1. To accumulate.
	 2. To be of kin,  to act as of
kin. 
	 3. To flow homogeneously.
	 4. To count. With आङ् prefixed, 
to be attentive
 with वि to be bewildered,  flurried or distressed.

 कुल n.
  (-लं)
	 1. Family,  race,  tribe or caste.
	 2. A herd,  a flock,  &c. of ani-
mals of the same species.
	 3. An inhabited country.
	 4. A house, 
an abode.
	 5. The body.
	 6. The front or fore part.
	 7. A blue stone:
see कुलत्थ m.
  (-लः) An artist of celebrated descent.
	 f.
  (-लिः or -ली) A
prickly nightshade: see कण्टकारी,  &c. (-ली) A wife's elder sister. E.
 
कुल् to accumulate,  क affix,  or कुङ् to sound,  and लक् affix,  or कु
the earth,  and ल who takes or possesses,  from ला with ड aff.
  

Capeller Eng

English

 कु॑ल n.
  herd,  flock,  swarm,  multitude,  race,  family,  esp.
   
good family,  nobility
 guild,  corporation,  community,  association, 
caste,  tribe
 land for one family,  abode,  residence,  house
 chief of a
corporation (v. कुलभूत). °— often = chief,  noble.

Yates

English

 कुल (लं) 1.
n.
  Family,  caste
 a
herd
 a house
 a body.
m.
  An
artist.
f.
  (ली) Wife's elder sister.
(लिः-ली) Prickly nightshade.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

कुल 	-	 kula 	-	 m.
  	-	  chief of a corporation or guild
कुल 	-	 kula 	-	 n.
  	-	  house
कुल 	-	 kula 	-	 n.
  	-	  family
कुल 	-	 kula 	-	 n.
  	-	  number
कुल 	-	 kula 	-	 n.
  	-	  front
कुल 	-	 kula 	-	 n.
  	-	  assemblage
कुल 	-	 kula 	-	 n.
  	-	  troop
कुल 	-	 kula 	-	 n.
  	-	  inhabited country
कुल 	-	 kula 	-	 n.
  	-	  community
कुल 	-	 kula 	-	 n.
  	-	  swarm
कुल 	-	 kula 	-	 n.
  	-	  residence of a family
कुल 	-	 kula 	-	 n.
  	-	  gang
कुल 	-	 kula 	-	 n.
  	-	  blue stone
कुल 	-	 kula 	-	 n.
  	-	  lot
कुल 	-	 kula 	-	 n.
  	-	  company
कुल 	-	 kula 	-	 n.
  	-	  seat of a community
कुल 	-	 kula 	-	 n.
  	-	  herd
कुल 	-	 kula 	-	 n.
  	-	  body
कुल 	-	 kula 	-	 n.
  	-	  lineage  [ family ]
कुल 	-	 kula 	-	 n.
  	-	  multitude
कुल 	-	 kula 	-	 n.
  	-	  flock
कुल 	-	 kula 	-	 n.
  	-	  clan
कुल 	-	 kula 	-	 n.
  	-	  set
कुल 	-	 kula 	-	 n.
  	-	  high station
कुल 	-	 kula 	-	 n.
  	-	  caste
कुल 	-	 kula 	-	 n.
  	-	  race
कुल 	-	 kula 	-	 n.
  	-	  noble or eminent family or race
कुल 	-	 kula 	-	 n.
  	-	  forepart
कुल 	-	 kula 	-	 n.
  	-	  abode
कुल 	-	 kula 	-	 n.
  	-	  tribe
मुस्ता-कुल 	-	  mustA-kula 	-	 n.
  	-	  sedge plant  [ Cyperaceae - Bot. ]
कुट्टिमदरु-कुल 	-	  kuTTimadaru-kula 	-	 m.
  	-	  kind of maple  [ Aceraceae - Bot. ]

कुल 	-	  kula 	-	 n.
  	-	 forepart
पुरोभग 	-	  purobhAga 	-	 m.
  	-	  front or forepart
धुर्य 	-	  dhurya 	-	 n.
  	-	 forepart of a pole
ओष्ठ 	-	  oSTha 	-	 m.
  	-	 forepart of an agnikuNDa
धूर्वी 	-	  dhUrvI 	-	 f.
  	-	 forepart or pole of a carriage
प्र उग 	-	  pra uga 	-	 n.
  	-	 forepart of the shafts of a chariot
प्र उगचिति 	-	  pra ugaciti 	-	 f.
  	-	  arrangement in the forepart of a triangle
सिंहपूर्वार्धकायता 	-	  siMhapUrvArdhakAyatA 	-	 f.
  	-	  having the forepart of the body like a lion
प्र उग्य 	-	  pra ugya 	-	 adj.
  	-	  being at or on the forepart of the shafts of a chariot

Wilson

English

 कुल r. 1st cl. (कोलति)
1 To accumulate.
2 To be of kin,  to act as of kin. 
3 To flow homogeneously.
4 To count.
With आङ् prefixed,  to be attentive
with वि and आङ् to be bewildered,  flurried or distressed.

 कुल
n.
  (-लं)
1 Family,  race,  tribe or caste.
2 A herd,  a flock,  &c. of animals of the same species.
3 An inhabited country.
4 A house,  an abode.
5 The body.
6 The front or fore part.
7 A blue stone: see कुलत्थ.
m.
  (-लः) An artist of celebrated
descent.
f.
  (-लिः or -ली) A prickly nightshade: see कण्टकारी,  &c.
(-ली) A wife's elder sister.
E.
  कुल to accumulate,  क affix,  or कुङ् to sound,  and लक्
affix,  or कु the earth,  and ल who takes or possesses,  from ला with
ड aff.
  

Apte

English

कुलम् [kulam],  1 A race,  family
 निदानमिक्ष्वाकुकुलस्य संततेः R.*
  3.1.

The residence of a family,  a seat,  house,  an abode
 ददर्श धीमान्स कपिः कुलानि Rām.*
  5.5.1
 वसन्नृषि- कुलेषु सः R.*
  12.25.

A high or noble family,  noble descent
 कुले जन्म Pt.*
  5.2
 कुलशीलसमन्वितः Ms.*
  7.54, 62
 so कुलजा,  कुलकन्यका &c.
 

A herd,  troop,  flock
 collection,  multitude
 मृगकुलं रोमन्थमभ्यस्यतु Ś.*
  2.6
 U.*
  2.9
 अलिकुलसंकुल Gīt.*
  1
 Śi.*
  9.71
 so गो˚,  कृमि˚,  महिषी˚ &c.
 

A lot,  gang. band (in a bad sense).

A country.

The body.

The front or fore part.

A tribe,  caste,  community.

A blue stone. -लः The head of a guild or corporation.  -ला See कुलतिथि. Comp.
   -अकुल a.
 

of a mixed character or origin. 

middling. ˚तिथिः m.
 ,  f.
  the second,  sixth,  and the tenth lunar days of a fort-night in a month. ˚नक्षत्रम् N.
  of the lunar mansions आर्द्रा,  मूला,  अभिजित् and शतभिषा. ˚वारः Wednesday. -अङ्कुरः the scion of a family
 अनेन कस्यापि कुला- ङ्कुरेण स्पृष्टस्य गात्रेषु सुखं ममैवम् Ś.*
  7.19. -अङ्गना a respectable or high born (chaste) woman.  -अङ्गारः a man who ruins his family
 Pt.*
  4. -अचलः,  -अद्रिः,  -पर्वतः,  -शैलः a principal mountain,  one of a class of seven mountains which are supposed to exist in each division of the continent
 their names are: महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमान् ऋक्षपर्वतः । विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तैते कुलपर्वताः ॥ -अन्वितa.  born in a noble family. -अभिमानः family pride.-अभिमानिन् a.
  proud of birth or family descent
 कुलाभिमानी कुलजां नराधिपः Ki.*
  1.31. -आख्या family-name,  surname
 कुलाख्या लोके गोत्रावयवा इत्युच्यन्ते Mbh. on P.
 IV.*  1.79. -आचारः,  -कर्मन् n.
 ,  -धर्मः a duty or custom peculiar to a family or caste.

आचार्यः,  गुरुः a family priest or teacher.

a geneologist. -आधारकः a son.  -आपीडः,  -शेखरः the glory of a family
 तस्मिन्कुलापीडनिभे निपीडं सम्यग्महीं शासति शासनाङ्काम् R.*
  18. 29. -आलम्बिन् a.
  maintaining a family. वरमेकः कुलालम्बी यत्र विश्रूयते पिता H.

ईश्वरः the chief of a family.

N.
  of Śiva.  (-रा) N.
  of Durgā. -उत्कट,  a.
  high born.  (-टः) a horse of a good breed. -उत्पन्न,  उद्गत,  -उद्भव a.
  sprung from a noble family,  highborn
 आमात्यमुख्यं धर्मज्ञं प्राज्ञं दान्तं कुलोद्भवम् Ms.*
  7.141.-उद्वहः the head or perpetuator of a family
 see उद्वह.-उपदेशः a family name. -कज्जलः one who is a disgrace to his family. -कण्टकः one who is a thorn or trouble to his family. -कन्यका,  -कन्या a girl of high birth
 विशुद्धमुग्धः कुलकन्यकाजनः Māl.
 7.1
 गृहे गृहे पुरुषाः कुलकन्यकाः समुद्वहन्ति Māl.
 7. -करः,  -कर्तृ m.
  the founder of a family. -करणिः A hereditary clerk or officer
 E.I.XV.*  91. -कलङ्कः one who is a disgrace to his family. -कलङ्कितः a.
  causing disgrace to a family
 न चाप्यहं गमिष्यामि कथां कुलकलङ्किताम् Ks.*
  22.216.

क्षयः ruin of a family.

extinction of a family
 कुलक्षयकृतं दोषं मित्रद्रोहे च पातकम् Bg.*
  1.39, 4. -गरिमा m.
  family pride or dignity. -गिरिः,  -भूभृत् m.
 ,  -पर्वतः,  -शैलः see कुलाचल above. -गृहम् a noble house
 पर्याकुलं कुलगृहे$पि कृतं वधूनाम् Ṛs.*
  6.21. -घ्न a.
  ruining a family
 दोषैरेतैः कुलघ्नानाम् Bg.*
  1.43. -ज,  -जात a.
 

well-born,  of high brith
 प्रदाने हि मुनिश्रेष्ठ कुलं निरवशेषतः । वक्तव्यं कुलजातेन तन्नि- बोध महामते ॥ Rām.*
  1.71.2.

ancestral,  hereditary
 Ki.*
  1.31 (used in both senses). -जनः a high-born or distinguished person.  -जाया a.
  high-born lady
 कुलजाया सा जाया केवलजाया तु केवलं माया Udb. -तन्तुः one who continues or perpetuates a family. -तिथिः m.
 ,  f.
  an important lunar day,  viz: the 4th,  8th,  12th or 14th of a lunar fort-night. -तिलकः the glory of a family,  one who does honour to his family. -दीपः,  -दीपकः the glory of a family. -दुहितृ f.
  also कुलपुत्री
 cf.
   P.
 VI. 3.7,  Vārt.9
 see कुलकन्या. -दूषण a.
  disgracing one's family
 Mk. -देवता a tutelary deity
 the guardian deity of a family
 तामर्चिताभ्यः कुलदेवताभ्यः कुलप्रतिष्ठां प्रणमय्य माता Ku.*
  7.27. -धन a.
  one whose wealth is the preservation of the good name of the family
 कष्टो जनः कुलधनैरनुर- ञ्जनीयः U.*
  1.14. (-नम्) the dearest and most valued treasure of the family
 इक्ष्वाकूणां कुलधनमिदं यत्समाराधनीयः U.*
  7.6. -धर्मः a family custom,  a duty or custom peculiar to a family
 उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन Bg.*
  1.44
 Ms.*
  1.118
8.14. -धारकः a son.  -धुर्यः (a son) able to support a family,  a grown-up son
 न हि सति कुलधुर्ये सूर्यवंश्या गृहाय R.*
  7.71. -नन्दन a.
  gladdening or doing honour to a family. -नायिका a girl worshipped at the celebration of the orgies of the lefthand Śāktas. -नारी a high bred and virtuous woman. 

नाशः ruin or extinction of a family.

an apostate,  reprobate,  outcast.

a camel. -नाशनम् conducive to the extinction of the family
 मुसलं कुलनाशनम् Mb.
 -परंपरा the series of generations comprising a race.

पतिः the head or chief of a family.

a sage who feeds and teaches 1,  pupils
 thus defined: मुनीनां दशसाहस्रं यो$न्नदानादिपोषणात् । अध्यापयति विप्रर्षिरसौ कुलपतिः स्मृतः ॥ अपि नाम कुलपतेरियमसवर्णक्षेत्रसंभवा स्यात् Ś.*
  1
 R.*
  1.95
 U.*
  3.48.

The head-servant (Gīrvāṇa)
 Bhāg.*
  5.18.1.

N.
  of Kṛiṣṇa
 कुन्दस्रजः कुलपतेरिह वाति गन्धः Bhāg.*
  1.3.11. -पांसन a.
  one who disgraces one's family
 इत्युक्तः स खलः पापो भोजानां कुलपांसनः Bhāg.*
  19.1.35. -पांसुका a woman disgracing her family,  an unchaste woman.  -पालकम् an orange. -पालिः,  -पालिका,  -पाली f.
  a chaste or high-born woman.  -पुत्रः a nobly-born youth
 इह सर्वस्वफलिनः कुलपुत्रमहाद्रुमाः Mk.*
  4.1.-पुत्री (See -दुहितृ).

पुरुषः a respectable or high-born man
 कुश्चुम्बति कुलपुरुषो वेश्याधरपल्लवं मनोज्ञमपि Bh.*
  1.59.

an ancestor. -पूर्वगः (कः) an ancestor. तवापि सुमहाभागे जनेन्द्रकुलपूर्वकम् (v. l.  जनेन्द्राः कुलपूर्वगाः) Rām.*
  2.73.24.-भरः (कुलंभरः)

One who maintains the family. -बीजः the head or chief of a guild. -भार्या a virtuous wife.-भृत्या the nursing of a pregnant woman.  -मर्यादा family honour or respectability.

मार्गः a family custom,  the best way or the way of honesty.

the doctrine of the Kaulas (कौलमार्ग). -योषित्,  -वधूf.  a woman of good family and character. त्यागिनां कुलयोषिताम् Ms.*
  3.245
 ब्रूते ब्रूते व्रजकुलवधूः कापि साध्वी ममाग्रे Udb. -लक्षणम् The characteristics of a noble family
 आचारो विनयो विद्या प्रतिष्ठा तीर्थदर्शनम् । निष्ठा वृत्तिस्तपो दानं नवधा कुललक्षणम् ॥ -वारः a principal day
 (i. e.  Tuesday and Friday).

विद्या knowledge handed down in a family,  traditional knowledge.

one of the three आन्वीक्षिकी lores. -विप्रः a family-priest. -वृद्धः an old and experienced member of a family. -व्रतः,  -तम् a family vow
 गलितवयसामिक्ष्वाकूणामिदं हि कुलव्रतम् R.*
  3.7
 विश्वस्मिन्नधुना$न्यः कुलव्रतं पालयिष्यति कः Bv.*
  1.13. -शीलम् character or conduct honourable to a family. -श्रेष्ठिन्a.  well-born,  of a good family. (m.  )

the chief of a family or a guild.

an artisan of noble birth.

संख्या family-respectability.

inclusion among respectable families
 कुलसंख्यां च गच्छन्ति कर्षन्ति च महायशः Ms.*
  3.66.-संततिः f.
  posterity,  descendants,  continuation of a lineage
 दिवं गतानि विप्राणामकृत्वा कुलसंततिम् Ms.*
  5.159.-सन्निधिः m.
  the presence of witnesses
 Ms.*
  8.194, 21.-संभवः a.
  of a respectable family. -सेवकः an excellent servant. -स्त्री a woman of good family,  a noble woman
 अधर्माभिभवात् कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः Bg.*
  1.41.-स्थितिः f.
 

antiquity or prosperity of a family

family observance or custom
 U.*
  5.23.

Apte 1890

English

 कुलं 1 A race,  family
 निदानमिक्ष्वाकुकुलस्य संततेः R. 3. 1. 
2 The residence of a family,  a seat,  house,  an abode
 वसन्नृषिकुलेषु सः R. 12. 25. 
3 A high or noble family,  noble descent
 कुले जन्म Pt. 5. 2
 कुलशीलसमन्वितः Ms. 7. 54,  62
 so कुलजा,  कुलकन्यका &c. 
4 A herd,  troop,  flock
 collection,  multitude
 मृगकुलं रोमंथमभ्यस्यतु Ś. 2. 6
 U. 2. 9
 अलिकुलसंकुल Gīt. 1
 Śi. 9. 71
 so गो°,  कृमि°,  महिषी° &c. 
5 A lot,  gang,  band (in a bad sense). 
6 A country. 
7 The body. 
8 The front or fore part. 
9 A tribe,  caste,  community. 
10 A blue stone. 
लः The head of a guild or corporation. 
Comp. 
अकुल a. {1} of a mixed character or origin. {2} middling. °तिथिः m. f. the second,  sixth,  and the tenth lunar days of a fort-night in a month. °वारः Wednesday. 
अंकुरः the scion of a family
 Ś. 7. 19. 
अंगना a respectable or high-born (chaste) woman. 
अंगारः a man who ruins his family
 Pt. 4. 
अचलः,  
अद्रिः,  
पर्वतः,  
शैलः a principal mountain,  one of a class of seven mountains which are supposed to exist in each division of the continent
 their names are: 
महेंद्रो मलयः सह्यः शुक्तिमान् ऋक्षपर्वतः । विंध्यश्च पारियात्रश्च सप्तैते कुलपर्वताः ॥. 
अन्वित a. born in a noble family. 
अभिमानः family pride. 
आचारः,  
कर्मन्,  n. 
धर्मः a duty or custom peculiar to a family or caste. 
आचार्यः,  
गुरुः {1} a family-priest or teacher. {2} a genealogist. 
आधारकः a son. 
आलंबिन् a. maintaining a family. 
ईश्वरः {1} the chief of a family. {2} N. of Śiva. (
रा) N. of Durgā. 
उत्कट a. high-born. (
टः) a horse of a good breed. 
उत्पन्न,  
उद्गत,  
उद्भव a. sprung from a noble family,  high-born. 
उद्वहः the head or perpetuator of a family
 see उद्वह. 
उपदेशः a family name. 
कज्जलः one who is a disgrace to his family. 
कंटकः one who is a thorn or trouble to his family. 
कन्यका,  
कन्या a girl of high birth
 विशुद्धमुग्धः कुलकन्यकाजनः Māl. 7. 1
 गृहे गृहे पुरुषाः कुलकन्यकाः समुद्वहंति Māl. 7. 
करः 
कर्तृ m. the founder of a family. 
कलंकः one who is a disgrace to his family. 
क्षयः {1} ruin of a family. {2} extinction of a family. 
गिरिः,  
भूभृत् m.,  
पर्वतः,  
शैलः see कुलाचल above. 
घ्न a. ruining a family
 दोषैरेतैः कुलघ्नानां Bg. 1. 43. 
ज,  
जात a. {1} well-born,  of high birth. {2} ancestral,  hereditary
 Ki. 1. 31 (used in both senses). 
जनः a high-born or distinguished person. 
तंतुः one who continues or perpetuates a family. 
तिथिः m. f. an important lunar day,  viz:
the 4th,  8th,  12th or 14th of a lunar fort-night. 
तिलकः the glory of a family,  one who does honour to his family. 
दीपः,  
दीपकः the glory of a family. 
दुहितृ f. see कुलकन्या. 
देवता a tutelary deity
 the guardian deity of a family
 Ku. 7. 27. 
धन a. one whose wealth is the preservation of the good name of the family
 U. 1. 14. (
नं) the dearest and most valued treasure of the family
 U. 7. 6. 
धर्मः a family custom,  a duty or custom peculiar to a family
 उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन Bg. 1. 44
 Ms. 1. 118
 8. 14. 
धारकः a son. 
धुर्यः (a son) able to support a family,  a grown up son
 न हि सति कुलधुर्ये सूर्यवंश्या गृहाय R. 7. 71. 
नंदन a. gladdening or doing honour to a family. 
नायिका a girl worshipped at the celebration of the orgies of the left-hand Śāktas. 
नारी a high bred and virtuous woman. 
नाशः {1} ruin or extinction of a family. {2} an apostate,  reprobate,  outcast. {3} a camel. 
परंपरा the series of generations comprising a race. 
पतिः {1} the head or chief of a family. {2} a sage who feeds and teaches 10, 000 pupils
 thus defined: 
मुनीनां दशसाहस्रं योऽ न्नदानादिपोषणात् । अध्यापयति विप्रर्षिरसौ कुलपतिः स्मृतः ॥
 अपि नाम कुलपतेरियमसवर्णक्षेत्रसंभवा स्यात् Ś. 1
 R. 1. 95
 U. 3. 48. 
पांसुका a woman disgracing her family,  an unchaste woman. 
पालिः,  
पालिका,  
पाली f. a chaste,  or high-born woman. 
पुत्रः a nobly-born youth
 इह सर्वस्वफलिनः कुलपुत्रमहाद्रुमाः Mk. 4. 10. 
पुरुषः {1} a respectable or high-born man
 कश्चुंबति कुलपुरुषो वेश्याधरपल्लवं मनोज्ञमपि Bh. 1. 92. {2} an ancestor. 
पूर्वगः an ancestor. 
भार्या a virtuous wife. 
भृत्या the nursing of a pregnant woman. 
मर्यादा family honor or respectability. 
मार्गः a family custom,  the best way or the way of honesty. 
योषित्,  
वधू f. a woman of good family and character. 
वारः a principal day
 (i. e. Tuesday and Friday). 
विद्या {1} knowledge handed down in a family,  traditional knowledge. {2} one of the three आन्वीक्षिकी lores. 
विप्रः a family-priest. 
वृद्धः an old and experienced member of a family. 
व्रतः,  
तं a family vow
 गलितवयसामिक्ष्वाकूणामिदं हि कुलव्रतं R. 3. 70
 विश्वस्मिन्नधुनाऽन्यः कुलव्रतं पालयिष्यति कः Bv. 1. 13. 
श्रेष्ठिन् a. well-born,  of a good family. (
m.) {1} the chief of a family or a guild. {2} an artisan of noble birth. 
संख्या {1} familyrespectability. {2} inclusion among respectable families
 Ms. 3. 66. 
संततिः f. posterity,  descendants,  continuation of a lineage
 Ms. 5. 159. 
संभव a. of a respectable family. 
सेवकः an excellent servant. 
स्त्री a woman of good family,  a noble woman
 अधर्माभिभवात् कृष्ण प्रदुष्यंति कुलस्त्रियः Bg. 1. 41. 
स्थितिः f. {1} antiquity or prosperity of a family. {2} family observance or custom
 U. 5. 23. 

Monier Williams Cologne

English

 कु॑ल अम्,  n.
  (ifc.  f(आ). ) a herd,  troop,  flock,  assemblage,  multitude,  number,  &c.
   (of quadrupeds,  birds,  insects,  &c.
  ,  or of inanimate objects,  e.g. गो-कुल,  a herd of cows,  R.
  &c.
  
 महिषीक्°,  a herd of female buffaloes,  Ṛtus.
 अलि-क्°,  a swarm of bees,  Śiś.
 
 Gīt.
  &c.
  
 अलक-क्°,  a multitude of curls,  BhP.
  )

 a race,  family,  community,  tribe,  caste,  set,  company (e.g. ब्राह्मण-क्°,  the caste of the Brāhmans,  BhP.
  
 पदातीनां कुल,  infantry,  Rājat.
  v,  247)

 (ifc.  with a gen.
   sg.) a lot,  gang (e.g. चौरस्य-क्°,  a gang of thieves),  Pāṇ.
  vi,  3,  21,  Kāś.
 

 the residence of a family,  seat of a community,  inhabited country (as much ground as can be ploughed by two ploughs each drawn by six bulls Comm.  on Mn.
   vii,  119)

 a house,  abode,  MBh.
  

 a noble or eminent family or race,  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 high station (in comp.  ‘chief,  principal’ cf.
   कुल-गिरि,  &c.
  )

 the body,  L.
 

 the front,  forepart,  W.
 

 a blue stone,  L.
 

 (with Śāktas) N.
  of Śakti and of the rites observed in her worship (cf.   कौल)

 =
  कुल-नक्षत्र,  q.v.,  Tantras.
 

 कु॑ल (अस्),  m.
  the chief of a corporation or guild,  L.
 

 =
  कुल-वार,  q.v.,  Tantras.
 

 N.
  of a man,  R.
  vii,  43,  2

Monier Williams 1872

English

 कुल कुल,  अम्,  n. (fr. rt. कुल्?),  a herd,  a
troop,  a flock,  an assemblage,  a multitude,  a number
&c. (of quadrupeds,  birds,  insects,  &c.,  or of inanimate
objects,  e. g. गो-कुल,  a herd of cows
 मृग-कुल, 
a herd of deer
 महिषी-कुल,  a herd of female
buffaloes
 अलि-कुल,  a swarm of bees
 अलक-कुल, 
a multitude of curls)
 a race,  family,  community, 
tribe,  caste,  association,  set,  company (e. g. ब्राह्-
मण-कुल,  the caste of the Brāhmans)
 the resi-
dence of a family,  seat of a community
 (in a
contemptuous sense) a lot,  a gang (forming a comp.
with a preceding gen. sing.,  e. g. चौरस्य-कुल, 
a gang of thieves)
 an inhabited country
 a house, 
an abode
 a noble or eminent family or race
 high
station (often at the beginning of a compound =
chief,  principal
 see कुल-गिरि below)
 the body
 the
front,  fore part
 a blue stone
 (अस्),  m. the chief of
a corporation or guild
 [cf. Hib. gaol,  ‘a family or
kindred.’] कुलि and कुली,  see s. v.
—कुल-कज्जल, 
अस्,  m. disgrace of the family.
—कुल-कण्टक,  अस्, 
m. ‘a family-thorn, ’ any one who is a trouble to his
family.
—कुल-कन्या,  f. a girl of good family.
—कुल-कर,  अस्,  ई,  अम्,  founding a family,  the
founder of a family or race,  an ancestor.
—कुल-
कर्कटी,  f. a kind of gourd
 [cf. चीनाकर्कती।]
—कुल-कर्तृ,  ता,  m. the founder of a family or
race,  an ancestor.
—कुल-कर्मन्,  अ,  n. the peculiar
or proper duty of a family or race,  any observance or
custom peculiar to a family.
—कुल-कलङ्क,  अस्,  m.
‘a family-stain, ’ any one who disgraces his family.
—कुल-क्षय,  अस्,  m. decay or downfall of a race
or family
 (आ),  f. a sort of cowach,  Mucuna Pruritus
(= शूकशिम्बी).
—कुल-गरिमन्,  आ,  m. family
pride.
—कुल-गिरि,  इस्,  m. a chief mountain,  any one
of the seven principal mountains of Bhārata-varṣa
see कुलाचल.
—कुल-गृह,  अम्,  n. a noble house.
—कुल-गोप,  अस्,  m.,  Ved. the protector of a
domicile.
—कुल-गौरव,  अम्,  n. family import-
ance.
—कुल-घ्न,  अस्,  आ or ई,  अम्,  destroying a
family.
—कुल-चन्द्र,  अस्,  m.,  N. of a scholiast
on the Kātantra grammar
 N. of the author of the
Durgāvākya-prabodha.
—कुल-चूडामणि,  title of a
work.
—कुल-च्युत,  अस्,  आ,  अम्,  rejected by his
family.
—कुल-ज or कुल-जात,  अस्,  आ,  अम्,  born in
a noble family,  of a good or noble family,  well-born, 
of good breed
 ancestral,  hereditary.
—कुल-जन, 
अस्,  m. a person belonging to a noble family,  a high-
born or distinguished person.
—कुल-तत्त्व-विद्,  त्, 
त्,  त्,  knowing the true state of a family.
—कुल-तस्, 
ind. by birth.
—कुल-तिथि,  इस्,  m. f. an important
lunar day,  the fourth,  eighth,  twelfth,  or fourteenth
day of the half-month.
—कुल-तिलक,  अस्,  m. the
glory of a family,  one who does honour to a family.
—कुल-दमन,  अस्,  आ,  अम्,  subduing a family, 
holding it in subjection.
—कुल-दीप or कुल-
दीपक,  अस्,  m. the lamp or light or glory of a race
or family
 (इका),  f. title of a work treating on the
noble families of Bengal.
—कुल-दुहितृ,  ता,  f. the
daughter of a noble family
 a high-born maiden.
—कुल-देवता,  f. a principal deity
 an epithet of
the goddess Durgā.
—कुल-दैव,  अम्,  n. family
destiny
 a principal deity.
—कुल-धर्म,  अस्,  m.
practice or observance peculiar to a tribe or family, 
peculiar duty of caste or race.
—कुल-धारक,  अस्, 
m. ‘upholder of the family, ’ a son.
—कुल-धुर्य, 
अस्,  m. one who is able to support a family,  a grown-
up son.
—कुल-नक्षत्र,  अम्,  n. any Nakṣatra
or lunar mansion distinguished above others
 any
auspicious asterism.
—कुल-नन्दन,  अस्,  आ,  अम्, 
causing joy to a family,  doing honour to a family
 a
high-born virtuous child.
—कुल-नायिका,  f. a girl
worshipped at the celebration of the orgies of the left-
hand Śāktas.
—कुल-नारी,  f. a woman of good
family
 a high-bred virtuous woman.
—कुल-नाश, 
अस्,  m. a camel
 a reprobate,  an outcast.
—कुल-
निन्दा,  f. family disgrace.
—कुलन्-धर,  अस्,  आ,  अम्, 
upholding a family.
—कुल-प,  अस्,  m.,  Ved. the
chief of a family or race or tribe.
—कुल-पति,  इस्, 
m. the head or chief of a family.
—कुल-पत्त्र,  अस्, 
m. a plant,  commonly called Damanaka.
—कुल-
परम्परा,  f. the series of generations comprising
a race.
—कुल-पर्वत or कुल-शैल,  अस्,  m. a
principal mountain,  any one of seven mountains in
Bhārata
 [cf. कुल-गिरि।]
—कुल-पांसुका,  f. an
unchaste woman.
—कुल-पालक,  अस्,  इका,  अम्,  pro-
tecting a family,  nourishing or providing for a family
(अम्),  n. a kind of orange,  = कुरुम्ब,  commonly
कमलानेवु.
—कुल-पालि,  इस्,  f. or कुल-पालिका, 
f. or कुल-पाली,  f. a chaste,  high-born,  or noble
woman.
—कुल-पुत्र,  अस्,  m. a son of a noble
family,  a noble or respectable youth
 (ई),  f. the
daughter of a good family,  a high-born or respectable
girl
 [cf. कुल-दुहितृ।]
—कुल-पुत्रक,  अस्,  m., 
N. of a plant,  = कुल-पत्त्र and मुनि-पुत्र।
—कुलपुत्र-जन,  अस्,  m. the son of a good
family,  a noble or respectable youth.
—कुल-पु-
रुष,  अस्,  m. a man of good family,  a noble or
respectable man
 an ancestor,  any family progenitor.
—कुल-पूर्वग,  अस्,  m. an ancestor.
—कुल-
प्रकाश,  अस्,  m. title of a work.
—कुल-प्रसूत, 
अस्,  आ,  अम्,  born in a noble family.
—कुल-बधू, 
ऊस्,  f. a noble,  virtuous,  or respectable woman
 [cf. कु-
ल-योषित्।]
—कुल-बालिका,  f. = कुल-पालिका above.
—कुल-भार्या,  f. a virtuous,  noble,  or high-bred
wife.
—कुल-भूभृत्,  त्,  m. a principal mountain, 
one of the seven mountains in Bhārata.
—कुल-
भूषण,  अस्,  आ,  अम्,  ‘family-adorning, ’ a family
ornament.
—कुल-भृत्या,  f. the nursing of a preg-
nant woman
 a midwife,  a nurse?
 [cf. कुमार-
भृत्या।]
—कुल-भेद-कर,  अस्,  m. one who
causes discord in a family.
—कुल-भ्रष्ट,  अस्,  आ, 
अम्,  expelled from a family.
—कुल-मर्यादा,  f.
family honour or respectability.
—कुल-मार्ग,  अस्, 
m. the best or principal way,  the way of honesty.
—कुल-मित्र,  अम्,  n. a friend of the family.
—कु-
लम्-पुन,  अस्,  आ,  अम्,  purifying a family
 (अम्),  n., 
N. of a Tīrtha
 (आ),  f.,  N. of a river.
—कुलम्-
भर,  अस्,  आ,  अम्,  carrying or upholding a family
(अस्),  m. a wrong form for कुजम्भल,  a thief.
—कुल-योषित्,  त्,  f. a woman of noble family
 a
virtuous high-born woman.
—कुल-रक्षक,  अस्, 
आ,  अम्,  preserving a family.
—कुल-रत्न-मालिका, 
f. title of a work.
—कुल-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  be-
longing to a noble family.
—कुल-वधू,  ऊस्,  f. a
virtuous wife,  a respectable woman,  one of good
family.
—कुलवधू-ता,  f. virtue in a wife.
—कुल-
वर्णा,  f. a species of the plant Convolvulus with
red blossoms,  = रक्त-त्रिवृत्.
—कुल-वर्धन or
कुल-वर्धक,  अस्,  आ,  अम्,  increasing or advancing
or propagating a family.
—कुल-वार,  अस्,  m. a
principal day,  i. e. Tuesday and Friday.
—कुल-
विद्या,  f. knowledge handed down in a family.
—कुल-विप्र,  अस्,  m. a family priest.
—कुल-
वृद्ध,  अस्,  m. the oldest member or head of a
family.
—कुल-वृद्धि,  इस्,  f. family advancement.
—कुल-व्यापिन्,  ई,  इनी,  इ,  attaching or applicable to
tribe or caste.
—कुल-व्रत,  अम्,  n. a family vow.
—कुल-शील,  अस्,  अम्,  m. n. character or conduct
honourable to a family.
—कुल-शील-समन्वित,  अस्, 
आ,  अम्,  endowed with a noble character or disposi-
tion.
—कुल-शेखर,  अस्,  m.,  N. of the author of
Mukunda-mālā.
—कुल-श्रेष्ठिन्,  ई,  इनी,  इ,  well-
born
 of good family,  eminent in a family
 (ई),  m.
the chief of a guild
 an artificer or artisan of eminent
birth.
—कुल-सङ्ख्या,  f. ranking or being reckoned
as a family,  family respectability.
—कुल-सत्त्र,  अम्, 
n. a family sacrifice.
—कुल-सन्तति,  इस्,  f. propa-
gation of a family,  posterity,  descendants.
—कुल-
सन्निधि,  इस्,  m. the presence of a number of persons
or of witnesses,  kindred,  relations.
—कुल-समुद्-
भव,  अस्,  आ,  अम्,  born in a noble family.
—कुल-
सम्भव,  अस्,  आ,  अम्,  sprung from a noble family
(in compounds) sprung from a family.
—कुल-सार-
तन्त्र,  अम्,  n.,  N. of a Tantra.
—कुल-सुन्दरी, 
f.,  N. of a deity.
—कुल-सेवक,  अस्,  m. an excellent
attendant or servant.
—कुल-सौरभ,  अम्,  n.,  N.
of a plant,  = मरुवक.
—कुल-स्त्री,  f. a woman of
good family,  a respectable woman,  a chaste or virtuous
wife.
—कुल-स्थिति,  इस्,  f. antiquity or prosperity of
a family.
—कुलाकुल (°ल-अक्°),  अस्,  आ,  अम्,  excel-
lent and not excellent,  middling
 of mixed character, 
of mixed origin
 (अस्),  m.,  N. of a Dānava.
—कुला-
कुल-तिथि,  इस्,  m. f. the second,  sixth,  and tenth
lunar days of a half-month.
—कुलाकुल-नक्षत्र, 
अम्,  n.,  N. of the lunar mansions Ārdrā,  Mūlā,  Abhi-
jit,  and Śatabhiṣā
 an asterism of mixed character.
—कुलाकुल-वार,  अस्,  m. Wednesday.
—कुलाङ्-
गना (°ल-अङ्°),  f. a woman of good family,  a
respectable or chaste woman.
—कुलाङ्गार (°ल-
अङ्°),  अस्,  m. ‘a family firebrand, ’ metaphorically a
man who foments domestic dissensions or ruins his
family.
—कुलाचल (°ल-अच्°),  अस्,  m. a principal
mountain,  one of a class of seven principal mountains
which are supposed to exist in each Varṣa or division
of a continent
 those of Bhārata-varṣa or India are
Mahendra,  Malaya,  Sahya,  Śuktimat,  Ṛkṣa,  Vin-
dhya,  and Pāripātra or Pāriyātra
 N. of a Dānava.
—कुलाचार (°ल-आच्°),  अस्,  m. the peculiar or proper
duty of a family or caste.
—कुलाचार्य (°ल-आच्°), 
अस्,  m. a family teacher,  a family priest
 a person
well versed in the pedigrees and customs of different
families and employed to contract marriages between
them
 a genealogist.
—कुलाद्रि (°ल-अद्°),  इस्,  m. a
principal mountain
 one of seven principal mountains
see कुलाचल above.
—कुलाधारक (°ल-आध्°),  अस्, 
m. a son
 [cf. कुल-धारक।]
—कुलान्वित (°ल-
अन्°),  अस्,  आ,  अम्,  sprung from a noble family.
—कुला-
भिमान (°ल-अभ्°),  अम्,  n. pride of birth,  family
pride.
—कुलाभिमानिन्,  ई,  इनी,  इ,  proud of birth or of
family descent.
—कुलामृत (°ल-अम्°),  अम्,  n. title
of a work.
—कुलार्णव (°ल-अर्°),  अस्,  m. title of a
work.
—कुलार्णव-तन्त्र,  अम्,  n.,  N. of a Tantra.
—कुलालम्बिन् (°ल-आल्°),  ई,  इनी,  इ,  supporting or
maintaining a family.
—कुले-चर,  अस् or अम् (?),  m.
or n. (?) ,  a kind of plant.
—कुलेश्वर (°ल-ईश्°),  अस्, 
m. the chief of a family or race
 the lord κατ᾽ ἐξοχήν, 
an epithet of Śiva
 (ई),  f. an epithet of Durgā.
—कु-
लोत्कट (°ल-उत्°),  अस्,  आ,  अम्,  excellent by birth,  high-
born
 (अस्),  m. a horse of good breed.
—कुलोत्-
कर्ष (°ल-उत्°),  अस्,  m. family eminence.
—कुलोत्-
पन्न (°ल-उत्°),  अस्,  आ,  अम्,  sprung from a good
family,  well-born
 belonging to a family (as property
&c.).
—कुलोद्गत (°ल-उद्°),  अस्,  आ,  अम्,  sprung
from a noble family.
—कुलोद्भव,  अस्,  आ,  अम्, 
or कुलोद्भूत (°ल-उद्°),  अस्,  आ,  अम्,  well-born,  of
good family
 born or produced in a family.
—कुलोद्-
वह (°ल-उद्°),  अस्,  m. a chief,  a leader,  the head of a
family.
—कुलोपदेश (°ल-उप्°),  अस्,  m. family name.

 कुल,  अम्,  n.
 add — (with Śāktas),  epithet of
Śakti and of the rites observed in her worship [cf.
कौल].

Macdonell

English

 कुल kúl-a,  n.
  herd,  flock,  swarm
 multitude
 🞄race,  family
 community,  guild
 noble lineage
 🞄abode,  house
 °—,  often = chief,  eminent
 🞄-ṃ padātīnām,  infantry.

Benfey

English

 कुल कुल,  n.
 
 1. A herd,  Rām.  4, 
40,  24
 a flock,  Ṛt. 1,  23
 Pañc. 82, 
20.
 2. A multitude,  Bhāg. P. 1,  9,  33.
 3. A caste. Bhāg. P. 9,  9,  43.
 4. Family, 
Man.  2,  34.
 5. A house,  Man.  7,  82.
 6. A grange,  holding as much land as
can be tilled by two ploughs,  each
drawn by six bulls,  Man.  7,  119.
 7.
Noble lineage,  Man.  7,  54.
 8. An
inspector of causes,  Man.  8,  169 (?
Kall.).
 -- Comp.
 
अनुरूप-,  adj.
 ,  f.
  ला, 
being of a suitable family,  Rām.  3,  35, 
67. उच्चैःकुल,  i. e.
उच्चैस्-,  n.
 
high rank,  Śāk. d. 92.
उत्कुल-,  i. e.
उद्-,  adj.
 ,  f.
  ला,  degenerate,  Śāk. d.
123.
गो-,  n.
  1. a herd of kine,  Rām. 
1,  9,  60. 2. the name of a temple, 
Rājat. 5,  23.
दण्ड-देव-,  n.
  a tem-
ple of the god of punishment,  perhaps
Yama,  or a court of justice,  Pañc.
128,  25. दुष्कुल,  i. e.
दुस्-, 
 I. n.
  a
base family,  Man.  2,  238.
 II. adj.
 
sprung from a base family,  Bhartṛ.
1,  89.
देव-,  n.
  a temple,  Mṛcch.
30,  15. निष्कुल,  i. e.
निस्-,  adj.
 ,  f.
  ला, 
having no kindred,  Man.  8,  28
 with
कृ,  to exterminate one's family,  Rām. 
4,  26,  14.
नीच्क-,  n.
  a low family, 
Mṛcch. 83,  8. राजकुल,  i. e.
राजन्-, 
 I. n.
  1. the court of a king,  Daśak. in
Chr. 183,  18. 2. a court of justice, 
Pañc. 96,  20. 3. a royal race.
 II. m.
 
a prince.
वाग्देवी-,  i. e.
वाच्-देवी-,  n.
 
science,  Rājat. 5,  158.
स-,  adj.
  1.
having a family. 2. belonging to a
family.

Hindi

परिवार राजवंश, 

Apte Hindi

Hindi

कुलम्
नपुं*
   - कुल - क
"वंश,  परिवार"

कुलम्
नपुं*
   - कुल - क
"पारिवारिक आवास,  आसन,  घर,  गृह"

कुलम्
नपुं*
   - कुल - क
"उत्तमकुल,  उच्चवंश,  भला घराना"

कुलम्
नपुं*
   - कुल - क
"रेवड़,  दल,  झुंड. संग्रह,  समूह"

कुलम्
नपुं*
   - कुल - क
"चट्टा,  टोली,  दल"

कुलम्
नपुं*
   - कुल - क
शरीर

कुलम्
नपुं*
   - कुल - क
सामने का या अगला भाग

कुलः
पुं*
  - कुल - क
किसी निगम या संघ का अध्यक्ष

कुलम्
नपुं*
   - कुल्+क
"वंश,  परिवार"

कुलम्
नपुं*
   - कुल्+क
समूह

कुलम्
नपुं*
   - कुल्+क
रेवड़

Shabdartha Kaustubha

Kannada

कुल - संस्त्याने बन्धुषु च (भ्वा० पर० अक० से०) कोलति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸು
कुल - संस्त्याने बन्धुषु च (भ्वा० पर० अक० से०) कोलति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸು

कुल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಂಶ /ಪೀಳಿಗೆ
निष्पत्तिः - > कुल (संस्त्याने) - "कः" (३-१-१३५)
व्युत्पत्तिः - > कोलति
प्रयोगाः - > "यः कुलेऽजनि जगन्मुकुटे वः पार्थकेप्सितमपूरि न येन"
उल्लेखाः - > नैष० ५-११९
कुल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಮಾನ ಜಾತಿಯ ಪಶುಗಳ ಸಮೂಹ
प्रयोगाः - > "सेनागजेन मथितस्य निजप्रसूनैर्मम्ले यथागतमगामि कुलैरलीनाम्"
उल्लेखाः - > माघ० ५-४३
विस्तारः - > ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಕುಲ ಪದಕ್ಕೆ ತಿರ್ಯಕ್ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗುಂಪು ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದ್ದರೂ ಮನುಷ್ಯರ ಗುಂಪು ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲೂ ಮಹಾಕವಿಯ ಪ್ರಯೋಗವಿದೆ. "एतं नलं तं दमयन्ति पश्य त्यजार्तिमित्यालिकुलप्रबोधान्" - नैष० ६-६०
कुल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗೃಹ /ಮನೆ
कुल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತನು /ಶರೀರ /ಮೈ
कुल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜನಪದ /ದೇಶ
कुल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಎರಡು ನೇಗಿಲುಗಳಿಂದ ಉಳಲ್ಪಡುವಷ್ಟು ಜಮೀನು
प्रयोगाः - > "दशी कुलं तु भुञ्जीत विंशी पञ्च कुलानि च । ग्रामं ग्रामशताध्यक्षः सहस्राधिपतिः परम् ॥"
उल्लेखाः - > मनु० ७-११९
विस्तारः - > ೬ ಎತ್ತುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಉಳುವ ನೀಗಿಲು ಒಂದು ಹಲ. ಅಂತಹ ೨ ಹಲಗಳಿಂದ ಉಳಬಹುದಾದ ಭೂಮಿಯು ಕುಲವು.
कुल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಸಂತೋಷವುಂಟುಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯ /ಋಷಿತರ್ಪಣ
विस्तारः - > "ऋषीणां तर्पणं यत्तत् कौलकुल्यं कुलं च तत्" - वैज० ।

L R Vaidya

English

 kula {% (I) n. %} 1. A herd,  a troop,  a multitude,  वृद्धिव्याकुलगोकुलावनवशात् Git.G.iv.,  मृगकुलं रोमंथमभ्यस्यतु Sak.ii.,  Sis.ix.71
a race,  a family,  नरपतिकुलभृत्यै R.ii.75,  निदानमिक्ष्वाकुकुलस्य संतते iii.1
the residence of a family,  a house,  an abode,  वसनृषिकुलेशु सः R.xii.25
a high family,  noble descent,  नरेण कुलशीलसमन्वितेन Mrich.iv.,  M.vii.54,  62,  63
the body
a country
a lot,  a gang (in a contemptuous sense).

 kula {% (II) m. %} The chief of a corporation or guild.

Bopp

Latin

 कुल n. (r. कुल् s. अ) familia,  genus. H. 4. 5. BR. 2. 14.
(Hib. gaol «a family or kindred».)

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

तन्त्र
क्ली
तन्त्र,  शास्त्र,  कुल,  सिद्धौषधिक्रिया,  सुख,  बल,  पावनसाधन
तन्त्रं शास्त्रं कुलं तन्त्रं तन्त्रं सिद्धौषधिक्रिया ।
तन्त्रं सुखं बलं तन्त्रं तन्त्रं पावनसाधनम् ॥ ४० ॥
verse 1.1.1.40
page 0003

कुल
क्ली
कुल,  सङ्घ,  गोत्र,  शरीर
कुलं सङ्घः कुलं गोत्रं शरीरं कुलमुच्यते ॥ ३० ॥
verse 2.1.1.30
page 0009

वंशा
स्त्री
वंशा,  करिपृष्ठ,  कुल,  वेणु
करिपृष्ठे कुले वेणौ वंशेति कविभिः स्मृता ॥ ६३ ॥
verse 2.1.1.63
page 0012

Indian Epigraphical Glossary

English

 kula (LL),  Jain
 a particular section of the Jains.
Cf. udhaḏīyā-jhumpaḏīya-kula (LP),  ‘farmers on whom
revenue is fixed in a lump sum and who live in huts’.
Cf. kulam (EI 25),  a land measure
 equal to 2 halas.

Lanman

English

 kúla,  n.
	—1. herd or large number or
swarm (of quadrupeds,  birds,  insects)
	—2. race
 family
 and so,  as in Eng., 
good family,  noble stock. [√3kṛ,  q. v.:
cf. ākula.]

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  कुल्
मूलधातुः:
   कुल
धात्वर्थः:
  सन्त्याने, बन्धुषु च (सन्त्यानं सङ्घीकरणम्)
गणः:
  भ्वादिः
कर्मकत्वं:
  अकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  कोलति

धातुप्रदीपः

Sanskrit

कुलँ कुल सन्ताने,  बन्धुषु च 
- कोलति । कोलः । कुलम् ।। 845 ।।

Sanskrit Tibetan

Tibetan

khang
१) आलय २) कुटी ३) कुल ४) विमान ५) विहार ६)

khab
१) कुल २) गृह ३) ४) पुरी ५) सभा ६) सूचिका ७) सूची

khyim
१) अगार २) आगार ३) आवसथ ४) ओकस् ५) कुल ६) गृह ७) गेह ८) निवेशन ९) परिवेश १०) पुर ११) प्रासाद १२) भवन १३) राशि १४) लयन १५) वेश्म १६)

grong
१) कुल २) ग्राम ३) जनपद ४) पुरी

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
कुल्यः कुलीनोऽभिजातः कौलेयकमहाकुलौ ॥ ५०२ ॥
जात्यो गोत्रं तु संतानोऽन्ववायोऽभिजनः कुलम् ।
अन्वयो जननं वंशः स्त्री नारी वनिता वधूः ॥ ५०३ ॥
वशा सीमन्तिनी वामा वर्णिनी महिलाबला ।
योषा योषिद्विशेषास्तु कान्ता भीरुर्नितम्बिनी ॥ ५०४ ॥
प्रमदा सुन्दरी रामा रमणी ललनाङ्गना ।
-wordlist-
 
कुल्य (पुं),  कुलीन (पुं),  अभिजात (पुं),  कौलेयक (पुं),  महाकुल (पुं),  जात्य (पुं),  गोत्र (क्ली),  सन्तान (पुं),  अन्ववाय (पुं),  अभिजन (पुं),  कुल (क्ली),  अन्वय (पुं),  जनन (क्ली),  वंश (पुं),  स्त्री (स्त्री),  नारी (स्त्री),  वनिता (स्त्री),  वधू (स्त्री),  वशा (स्त्री),  सीमन्तिनी (स्त्री),  वामा (स्त्री),  वर्णिनी (स्त्री),  महिला (स्त्री),  अबला (स्त्री),  योषा (स्त्री),  योषित् (स्त्री),  स्त्रीविशेष (पुं),  कान्ता (स्त्री),  भीरु (स्त्री),  नितम्बिनी (स्त्री),  प्रमदा (स्त्री),  सुन्दरी (स्त्री),  रामा (स्त्री),  रमणी (स्त्री),  ललना (स्त्री),  अङ्गना (स्त्री)

--source--
 
गेहभूर्वास्तु गेहे तु गृहं वेश्म निकेतनम् ॥ ९८९ ॥
मन्दिरं सदनं सद्म निकाय्यो भवनं कुटः ।
आलयो निलयः शाला सभोदवसितं कुलम् ॥ ९९० ॥
धिष्ण्यमावसथं स्थानं पस्त्यं संस्त्याय आश्रयः ।
ओको निवास आवासो वसतिः शरणं क्षयः ॥ ९९१ ॥
धामागारं निशान्तं च कुट्टिमं त्वस्य बद्धभूः ।
-wordlist-
 
गेहभू (स्त्री),  वास्तु (पुंक्ली),  गेह (पुंक्ली),  गृह (पुंक्ली),  वेश्मन् (क्ली),  निकेतन (क्ली),  मन्दिर (स्त्रीक्ली),  सदन (क्ली),  सद्मन् (क्ली),  निकाय्य (पुं),  भवन (पुंक्ली),  कुट (पुं),  आलय (पुं),  निलय (पुं),  शाला (स्त्री),  सभा (स्त्री),  उदवसित (क्ली),  कुल (क्ली),  धिष्ण्य (क्ली),  आवसथ (क्ली),  स्थान (क्ली),  पस्त्य (क्ली),  संंस्त्याय (पुं),  आश्रय (पुं),  ओकस् (क्ली),  निवास (पुं),  आवास (पुं),  वसति (स्त्री),  शरण (क्ली),  क्षय (पुं),  धामन् (क्ली),  अगार (क्ली),  निशान्त (क्ली),  कुट्टिम (क्ली),  बद्धभू (स्त्री)

--source--
 
कुलं तेषां सजातीनां निकायस्तु सधर्मिणाम् ।
-wordlist-
 
कुल (क्ली),  निकाय (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

आवास
आवास,  आवसथ,  गृह,  भवन,  स्थान,  निशान्त,  कुल,  संस्त्याय,  निलय,  निकाय्य,  उटज,  गेह,  कुट,  मन्दिर,  धिष्ण्य,  धामन्,  निकेतन,  सदन,  पस्त्य,  वास्तु,  क्षय,  शाला,  वेश्मन्,  निवेशन,  उदवसित,  सद्मन्,  ओकस्,  शरण,  अगार,  निवसन,  आलय
आवासावसथं गृहं च भवनं स्थानं निशान्तं कुलं, 
संस्त्यायो निलयो निकाय्यमुटजं गेहं कुटं मन्दिरम् ।
धिष्ण्यं धाम निकेतनं च सदनं पस्त्यं च वास्तु क्षयः
शाला वेश्म निवेशनोदवसिते प्रोक्ते च सद्मौकसी ॥ २९१ ॥
शरणमगारं निवसनमालय एकार्थवाचकाः शब्दाः ।
verse 2.1.1.291
page 0035

अन्ववाय
अन्ववाय,  अन्वय,  वंश,  गोत्र,  अभिजन,  कुल
अन्ववायोऽन्वयो वंशो गोत्रं चाभिजनः कुलम् ।
verse 2.1.1.396
page 0046

निकर
निकर,  निकाय,  निवह,  विसर,  व्रज,  पुञ्ज,  समूह,  सञ्चय,  समुदय,  सार्थ,  यूथ,  निकुरम्ब,  कदम्ब,  पूग,  राशि,  चय,  समवाय,  वृन्द,  सन्दोह,  समाज,  वितान,  संहति,  प्रकर,  घन,  ओघ,  संघ,  संघात,  व्रात,  कुल,  उत्कर,  पटल,  पेटक,  चक्र,  चक्रवाल,  मण्डल,  जाल,  जात,  व्यूह,  वार,  स्तोम
निकरनिकायनिवहविसरव्रजपुञ्जसमूहसञ्चयाः, 
समुदयसार्थयूथनिकुरम्बकदम्बकपूगराशयः ।
चयसमवायवृन्दसन्दोहसमाजवितानसंहति-
प्रकरघनौघसंघसंघातव्रातकुलोत्कराः स्मृताः ॥ ६८६ ॥
पटलं पेटकं चक्रं चक्रवालं च मण्डलम् ।
जालं जातं तथा व्यूहवारस्तोमाश्च ते स्मृताः ॥ ६८७ ॥
verse 4.1.1.686
page 0079

नाममाला

Sanskrit

वंश,  अन्वय,  अन्ववाय,  आम्नाय,  संतति,  कुल
वंशोऽन्वयोऽन्ववायः स्यादाम्नायः संततिः कुलम् ॥ १२४ ॥
verse 0.1.1.124
page 0063

Vedic Reference

English

 Kula,  Kula-pā. — As an uncompounded word,  Kula does not
occur before the period of the Brāhmaṇas.^1 It denotes the
‘home’ or ‘house of the family, ’ and by metonymy the family
itself,  as connected with the home. The Kula-pā (lit. ‘house
protector’),  or chief of the family,  is mentioned in the Rigveda^2
as inferior to and attendant on the Vrājapati in war,  the latter
being perhaps the leader of the village contingent of the clan.
In the Atharvaveda^3 a girl is ironically called Kulapā,  because
she is left without a husband in the world,  and has only Yama
(the god of death) for a spouse.
The use of the term Kula points clearly to a system of
individual families,  each no doubt consisting of several members
under the headship of the father or eldest brother,  whose Kula
the dwelling is. As distinct from Gotra,  Kula seems to mean
the family in the narrower sense of the members who still
live in one house,  the undivided family. Cf. Gṛha,  Grāma, 
Jana,  Viś.
1) Śatapatha Brāhmaṇa,  i. 1,  2,  22
ii. 1,  4,  4
 4,  1,  14
 xi. 5,  3,  11
 8,  1,  3
xiii. 4,  2,  17
 Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad, 
i. 5,  32
 Chāndogya Upaniṣad,  iii.,  13, 
6,  etc.
2) x. 179,  2.
3) i. 14,  3. Cf. Whitney,  Translation
of the Atharvaveda,  15
 Bloomfield, 
Hymns of the Athcrvaveda,  252,  correcting
Zimmer,  Altindisches Leben,  314.
Cf. Zimmer,  op. cit.,  162.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 कुल ज बन्धौ । संहतौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वां-परं-अकं-क्वचित् सकं सेट् । ज्वलादिः ।)ज कोलः कुलः । कोलति कुलीनः सर्व्वेषां बन्धुःस्यादित्यर्थः । संहती राशीकरणमिति चतुर्भुजः ॥
केचित्तु संहतिस्थाने संख्यानं पठित्वा कोलतिकुलालः गणयति इत्यर्थः इत्याहुः । संस्त्यानंपठित्वा संस्त्यानं उपचयः । इति रामः ॥
 अन्ये तुबन्धुषु ज्ञातिषु वर्त्तमानोऽयं अन्यत्रास्य न प्रयोगः ।गडि गण्डे इतिवदित्याहुः । इति दुर्गादासः ॥

 कुलं,  क्ली,
   (कुल् + “इगुपधेति” । ३ । १ । १३५ ।कः ।) वंशः । (यथा,  रघौ । १६ । ८६ ।“इत्यूचिवानुपहृताभरणः क्षितीशंश्लाघ्यो भवान् स्वजन इत्यनुभाषितारम् ।संयोजयां विधिवदास समेतबन्धुःकन्यामयेन कुमुदः कुलभूषणेन” ॥
तस्य लक्षणं यथा,  शिष्टोक्तौ ।“आचारो विनयो विद्या प्रतिष्ठा तीर्थदर्शनम् ।निष्ठा वृत्तिस्तपो दानं नवधा कुललक्षणम्” ॥
)तन्नाशकारणं यथा ।“गोभिश्च दैवतैर्विप्रकृष्या राजोपसेवया ।कुलान्यकुलतां यान्ति यानि हीनानि वृत्ततः ॥
कुविवाहः क्रियालोपैर्वेदानध्ययनेन च ।कुलान्यकुलतां यान्ति ब्राह्मणातिक्रमेण वै ॥
अनृतात् पारदार्य्याच्च तथाऽभक्षस्य भक्षणात् ।अश्रौतधर्म्माचरणात् क्षिप्रं नश्यति वै कुलम् ॥
अश्रोत्रिये वै वेदानां वृषलेषु तथैव च ।विहिताचारहीनेषु क्षिप्रं नश्यति वै कुलम्” ॥
इति कूर्म्मपुराणे उपरिभागे १५ अध्यायः ॥
सजातीयगणः । इत्यमरः । २ । ७ । १ ॥
 (कुं भूमिं लातिगृह्णाति । ला + कः ।) जनपदः । गृहम् । (कौभूमौ जीयते । अन्येभ्योपीति डः ।) शरीरम् ।इति मेदिनी ॥
 अग्रम् । इति महाभारतम् ॥
(मध्यम-हलद्वयेन यावती भूमिः कृष्यते तावतोभूमिः । यथा,  मनुः । ७ । १११ ।“दशी कुलन्तु भुञ्जीत विंशी पञ्चकुलानि च” ॥
)

 कुलः,  पुं,
   (कुल् + कः ।) कुलिकः । शिल्पिकुल-प्रधानः । इत्यमरटीकायां भरतः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 कुल बन्धे संहतौ च भ्वा०
  पर०
  अक० सेट् । कोलति अको-लीत् चकोल । कुलम् । वंशेएवास्य प्रयोग इति वदन्दुर्गादासः आकुलः सङ्गुलैत्यादिप्रयोगमपश्यन् परास्तः ।आ + व्यग्रतायाम् चञ्चलतायाम् । आकोलति “किमे-तदित्याकुलमीक्षितं जनेः” माषः “उदपतद्दिवमाकुललोचनैः” भट्टिः ।सम् + सङ्कीर्ण्णतायाम् सङ्कुल युद्धम् भा० द्रो० प० । “अलि-कुलसंकुलकुसुमनिराकुलेत्यादि” जयदेवः । “शङ्खकुला-कुलेन” माघः ।

 कुल न०
  कुल--क,  कुङ् शब्दे कर्म्मणि बा० लक्,  कुंभूमिंलाति ला--क,  कौ भूमौ लीयते “अन्येभ्योऽपि” पा० ड०यथायथम् व्युत्पत्तिः । १ जनपदे देशे । मध्यमहलद्वयेनयावती भूमिः कृष्यते तावत्यां २ भूमौ “दशी कुलन्तुभुञ्जीत” मनुः । “अष्टागवं धर्म्महलं षड्गवं जीवि-तार्थिनाम् । चतुर्गवं गृहस्थानां द्विगवं ब्रह्मघातिनाम्”हारीतस्मरणात् “षड्गवं मध्यमं हलमिति तथाविष-हलद्वयेन यावती भूमिः कृष्यते तावद्भूमिः कुल-मित्युच्यते कुल्लू० । ३ गोत्रे ४ वंशे । ५ सजातिगणे विप्र-कुलम् पक्षिकुलम् । स्वगकुलाय कुलायनिलायिताम् माघःतत्र सत्कुलधर्म्माश्च “आचारो विनयो विद्या प्रतिष्ठा-तीर्थदर्शनम् । निष्ठा वृत्तिस्तपोदानं नवधा कुललक्षणम्” ।अभियुक्तोक्ताः तस्य नाशकधर्म्माश्च कूर्म्म पु०
  १५ अ० उक्ता यथा“गोभिश्च घोटकैर्विप्र! कृष्या राजोपसेवया । कुलान्य-कुलतां यान्ति यानि हीनानि वृत्ततः । कुविवाहैः क्रियालोपैर्वेदानध्ययनेन च । कुलान्यकुलवां यान्ति ब्राह्मणातिक्रमेण वै । अनृतात् पारदार्य्याच्च तथाऽभक्ष्यस्य भक्ष-णात् । अश्रौतधर्म्माचरणात् क्षिप्रं नश्यति वै कुलम् ।अश्रोत्रियेषु वेदानां वृषलेषु तथैव च । विहिताचार-हीनेषु क्षिप्रं नश्यति वै कुलम्” ।मनुना तु कुलनासवृद्ध्योः कारणमुक्तं यथा“शोचन्ति जामयो यत्र विनश्यत्याशु तत् कुलम् । नशोचन्ति तु यत्रैता वर्द्धते तद्धि सर्वदा । जामयो यानिगेहानि शपन्त्यपतिपूजिताः । तानि कृत्याहतानीवविनश्यन्ति समन्ततः । तस्मादेताः सदा पूज्या भूषणा-च्छादनाशनैः । भूतिकामैर्नरैर्नित्यं सत्कारेषूत्सवेषु च ।सन्तुष्टो भार्य्यया भर्त्ता भर्त्रा भार्य्या तथैव च । यस्मि-न्नेव कुले नित्यं कल्याणं तत्र वै ध्रुवम् । यदि हिस्त्री न रोचेत पुमांसं न प्रमोदयेत् । अप्रमोदात् पुनःपुंसः प्रजन न प्रवर्त्तते । स्त्रियान्तु रोचमानायां सर्वंतद्रोचते कुलम् । तस्यान्त्वरोचमानायां सर्व्वमेव नरोचते । कुविवाहैः क्रियालोपैर्वेदानध्ययनेन च ।कुलान्यकुलतां यान्ति ब्राह्मणातिक्रमेण च । शिल्पेनव्यवहारेण शूद्रापत्यैश्च केबलैः । गोभिरश्वैश्च यानैश्चकृष्या राजोपसेवया । अयाज्ययाजनैश्चैव नास्तिक्येनच कर्म्मणाम् । कुलान्याशु विनश्यन्ति यानि हीनानिमन्त्रतः । मन्त्रतस्तु समृद्धानि कुलान्यल्पधनान्यपि ।कुलसङ्ख्याञ्च गच्छन्ति कर्षन्ति च महद् यशः” ।कुलरक्षार्थंविवाह विषये त्याज्यकुलानि मनुनोक्तानि यथा“महान्त्यपि समृद्धानि गोऽजाविधनधान्यतः । स्त्रीसम्ब-न्धे दशैतानि कुलानि परिवर्ज्जयेत् । हीन क्रियं निष्पु-रुषं निश्छन्दोरोमशार्शसम् । क्षय्यामयाव्यपस्मारिश्वित्रिकुष्ठिकुलानि च” । ६ गृहे ७ देहे च ८ श्रेष्ठे त्रि०
  मेदि० ।“जीवप्रकृतितत्त्वञ्च दिक्कालाकाशमेव च । क्षित्यप्तेजोवायवश्च कुलमित्यभिधीयते” तन्त्रोक्तेषु ९ जीवादिषु १० कु-लिके शिल्पिकुलप्रधाने पु०
  भरतः । कुले भवः यत् कुल्यख । कुलोन,  दृकञ् । कौलेयक कुलोद्भवे त्रि०
  अश्वादि० चतुरर्थ्यायः । कुल्यकुलसन्निकृष्टदेशादौ त्रि०
  बलादि० देशे मत्प मस्यवः । कुलवत् कुलयुक्ते त्रि०
  स्त्रियां ङीप् कुलवतीतत्र सजातीयसंघे “यस्याश्चलद्वारिधिवारिवीचिच्छटो-च्छलच्छङ्खकुलाकुलेन” माघः अलिकुलसङ्कुलेत्यादि जयदेवःपृथिव्याधारे मूलाधारे लीयते--ली + ड । ११ कुलकुण्डल्यांस्त्री उपचारात् तदुपासके तन्त्रोक्ते १२ आचारविशेषयुक्तेकुलाचाराधिकारेणैव कुलचन्द्रिका कुलक्रमदीपिका कुल-चूडामणिकुलार्ण्णवादयवस्तन्त्रग्रन्थाः १३ भूमिलग्ने चत्रि०  । १४ तन्त्रोक्ते तिथिनक्षत्रवारभेदे त्रि०
  कुलतिथि-कुलनक्षत्रकुलवारशब्दे कुलाचारशब्दे च विवृतिः ।

क्षीरतरङ्गिणी

Sanskrit

कुलँ कुल संस्त्याने,  बन्धुषु च
- (अर्थविवरणम्) संस्त्यानं संघातः 
कोलं बदरम्  कक्क्वोलः,  कङ्कोलम्  कुलम्  नकुलः  तमिविडि (दश0 उ0 8111) इति कालन्-कुलालः  812

धातुवृत्तिः

Sanskrit

कुलँ कुल  (अर्थः)  संस्त्याने, बन्धुषु च
(अर्थविवरणम्) संस्त्यानं संघात 
इति स्वामी क्वचितृतुसन्तान इति पठ्यते सन्तानी विजातीयैरवच्छिन्नः प्रवाहः बन्धुशब्देन तद्व्यापारः सम्बन्धोभ्ज्ञिधीयते (कोलतीत्यादि),  पोलतिवत् कुलस्यापत्यं,  ( ककुलीनः कुल्पः कौलेयः ) कुलशब्दो वृत्तौ तद्वति वर्तते "कुलातृखः'' "अपूर्वपदादान्यतरस्यां यड्ढकञौ'' इति खयडढकञः अत एवापूर्वपदग्रहणम् खस्तदन्तादपि भवति (ब्राह्मणकुलीनः महाकुलीनः ) "महाकुलादञ्खञौ'' इति अञ्खञो अन्यतरस्यांग्रहणानुवृत्तेः खश्चेति (माहाकुलः महाकुलीनं) इति भवति दष्कुलशब्दात् "दुष्कुलाड्ढक्''इति ढक् (दौष्कुलेयः) अत्रान्यतरस्यांग्रहणानुवृत्तेः खे (दुष्कुलीनः कौलेयकः श्वा)  ( सूत्रम्) कुलकुक्षिग्रीवाभ्यः श्वास्यलंकारेषु (इति सूत्रम्) इति यथासंख्याच्छुन्यभिधेयेकुलाड्ढकञ् [ आमुष्यायणामुप्यपुत्रिकामुष्यकुलिका] इत्युपसंख्यानमिति षष्ठ्या अलुक् स्वभावात्स्त्रीलिङ्ग (कालकम्),  अयं मनीज्ञादिः (निष्कुलाकरोति पशुम्)  ( सूत्रम्) निष्कुलानिष्कोषणे (इति सूत्रम्) इति कृञो योगे निष्कोषणार्थान्निष्कुलशब्दाद् डाच् निष्कोषणमन्तरवयवानां बहिर्निस्सारणम् नास्ति कुलमस्य,  ( नकुलः ) "नभ्राण्नपात्'' इति नञ्प्रकृतिभावः (कुलकम्) श्लोकसंघातः  827

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“कुल संस्त्याने बन्धुषु च”@} 2 ज्वलादिः। 
 ‘सन्ताने’ इत्येके। 
 संस्त्यानम् = सङ्घातः। 
 बन्धुशब्देन तद्व्यापारो विवाहादिः लक्ष्यते। 
 कोलकः-लिका,  कोलकः-लिका,  3 चुकुलिषकः-चुकोलिषकः-षिका,  चोकुलकः-लिका
   कोलिता-त्री,  कोलयिता-त्री,  चुकुलिषिता-चुकोलिषिता-त्री,  चोकुलिता-त्री
   कोलन्-न्ती,  कोलयन्-न्ती,  चुकुलिषन्-चुकोलिषन्-न्ती
   -- कोलिष्यन्-न्ती-ती,  कोलयिष्यन्-न्ती-ती,  चुकुलिषिष्यन्-चुकोलिषिष्यन्-न्ती-ती
   4 व्यतिकोलमानः,  कोलयमानः,  -- चोकुल्यमानः
   5 व्यतिकोलिष्यमाणः,  कोलयिष्यमाणः,  -- चोकुलिष्यमाणः
   कुल्-कुलौ-कुलः
   -- -- -- 6 कुलितम् कोलितम् तः,  कोलितः,  चुकुलिषितः-चुकोलिषितः,  चोकुलितः-तवान्
   7 कुलः-कोलः,  कुलम्,  चुकुलिषुः-चुकोलिषुः,  चोकुलः
   कोलितव्यम्,  कोलयितव्यम्,  चुकुलिषितव्यम्-चुकोलिषितव्यम्,  चोकुलितव्यम्,  कोलनीयम्,  8 कोलनीयम्,  चुकुलिषणीयम्-चुकोलिषणीयम्,  चोकुलनीयम्
   कोल्यम्,  कोल्यम्,  चुकुलिष्यम्-चुकोलिष्यम्,  चोकुल्यम्
   ईषत्कोलः-दुष्कोलः-सुकोलः
   -- -- कुल्यमानः,  कोल्यमानः,  चुकुलिष्यमाणः-चुकोलिष्यमाणः,  चोकुल्यमानः
   9 कोलः,  कोलः,  चुकुलिषः-चुकोलिषः,  चोकुलः
   कोलितुम्,  कोलयितुम्,  चुकुलिषितुम्-चुकोलिषितुम्,  चोकुलितुम्
   कुल्तिः,  कोलना,  चुकुलिषा-चुकोलिषा,  चोकुला
   कोलनम्,  कोलनम्,  चुकुलिषणम्-चुकोलिषणम्,  चोकुलनम्
   कुलित्वा कोलित्वा कोलयित्वा,  चुकुलिषित्वा-चुकोलिषित्वा,  चोकुलित्वा
   प्रकुल्य,  प्रकोल्य,  प्रचुकुलिष्य-प्रचुकोलिष्य,  प्रचोकुल्य
   कोलम् २,  कुलित्वा २ -कोलित्वा २,  कोलम् २,  कोलयित्वा २,  चुकुलिषम् २,  चुकुलिषित्वा २,  चुकोलिषम् २,  चुकोलिषित्वा २,  चोकुलम् २
   चोकुलित्वा २
   10 कुलालः। 
 11
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (२३१)
 02 =>
  (१-भ्वादिः-८४२। अक। सेट्। पर।)
 03 =>
  [[२। ‘रलो व्युपधात्--’ (१-२-२६) इति कित्त्वविकल्पः। एवं क्त्वाप्रत्ययेऽपि।]]
 04 =>
  [[३। ‘कर्तरि कर्मव्यतीहारे’ (१-३-१४) इति शानघ्।]]
 05 =>
  [पृष्ठम्०२१९+ १९]
 06 =>
  [[१। ‘उदुपधात् भावादिकर्मणोरन्यतरस्याम्’ (१-२-२१) इति कित्त्वविकल्पः।]]
 07 =>
  [[२। ‘ज्वलितिकसन्तेभ्यो णः’ (३-१-१४०) इति णो वा। णप्रत्ययाभावपक्षे ‘इगुपध- ज्ञा--’ (३-१-१३५) इति कः प्रत्ययः। पचाद्यचोऽपवादः।]]
 08 =>
  [[३। ‘णेरनिटि’ (६-४-५१) इति णिलोपः।]]
 09 =>
  [[४। ‘पुंसि संज्ञायां घः प्रायेण’ (३-३-११८) इति घः संज्ञायाम्। कोलो वराहः।]]
 10 =>
  [[५। औणादिके (द। उ। ८-११५) कालच् प्रत्यये रूपम्। कुलालः = कुम्भकारः।]]
 11 =>
  [पृष्ठम्०२२०+ २३]

Capeller

German

 कु॑ल n.
  Herde,  Schwarm,  Menge
 Geschlecht, 
Famile,  Genossenschaft
Wohnung,  Haus. Oft °— ein — von
Rang,  ein Haupt-
 auch Geschlechts-, 
Familien-.

Grassman

German

 (kúla),  n.,  Familie,  Gemeinde [ursprünglich „Nest“? vgl. kulā́ya],  enthalten in kula-pā́,  mahā-kulá.

Burnouf

French

 कुल कुल m.
  artiste ou artisan de bonne famille.
	-- कुलि
f.
  et कुली f.
  sœur aînée d'une femme mariée.
		 Morelle
épineuse,  bot.
	-- कुल n.
  troupe ou bande d'animaux de même
espèce.
		 Famille
 race
 particult. famille noble.
		 Habitation de
la famille,  maison
		 sol formant la propriété
 d'une
famille
 en général,  pays habité
		 au fig. le corps [demeure de
l'âme].
		 Pierre bleue nommée कुलत्था।
कुलक a. de bonne maison,  de naissance illustre. -- S. m.
 
fourmilière,  taupinière.
		 Artiste ou artisan de bonne famille.
Diospyros tomentosa,  esp. de plaqueminier,  bot. -- S. n.
  prolongation
du sens de la phrase d'une stance à l'autre [le sens finissant
ordinairement. avec la stance] tg.
		 Trichosanthes diœca,  bot.
कुलक्क m.
  action de marquer la mesure en musique.
कुलक्षय m.
  (क्षि) ruine d'une famille.
कुलक्षया f.
  carpopogon pruriens,  bot.
कुलगिरि m.
  pic central dans un noyau de montagnes.
कुलज a. (जन्) de bonne maison. 
कुलञ्ज m.
  et कुलञ्जन m.
  galanga major ou alpinia
galanga,  bot.
कुलटा f.
  femme impudique.
कुलटी f.
  arsenic rouge.
कुलत्थ m.
  (स्था) dolichos biflorus,  esp. de haricot.
कुलत्था f.
  et कुलत्थिका f.
  pierre bleue dont on fait un
collyre pour les yeux.
कुलधर्म m.
  lois ou usages propres à une famille ou à une
race.
कुलधारक m.
  (धृ) [celui qui perpétue la famille]
fils.
कुलनाश m.
  (नश्) destructeur de la famille,  homme de
caste extralégale ou dégradée.
कुलपति m.
  (पति) chef de famille.
		 Bd. père-supérieur
d'une communauté.
कुलपालक a. qui protège la famille ou qui pourvoit à ses
besoins. -- S. n.
  esp. d'orange.
कुलपालि f.
  femme vertueuse [qui conserve la pureté de la
famille].
कुलभूषण n.
  ornement de la famille.
कुलभृत्या f.
  (भृ) sage-femme.
		 Nourrice.
कुलमार्ग m.
  la voie des hommes biennés,  la vertu, 
l'honnêteté.
कुलवधू f.
  cf.  कुलस्त्री।
कुलविप्र m.
  prêtre de famille,  aumônier.
कुलव्यापिन् a. (वि
 आप्) qui embrasse toute la famille,  qui
lui est applicable.
कुलश्रेष्ठिन् a. (श्रेष्ठ) de très-bonne famille.
		 Qui se distingue dans sa famille. -- S. m.
  artisan de bonne famille.
कुलसम्भव a. (सम्
 भू) issu d'une famille honnête ou
distinguée.
कुलसौरभ n.
  (सुरभ) esp. de plante
 cf.  मरुवक।
कुलस्त्री f.
  femme de bonne famille,  femme vertueuse,  honnête
femme.

Stchoupak

French

 कुल-
 nt. troupe,  essaim,  foule,  quantité 
 race,  famille,  communauté, 
tribu,  caste 
 domicile d'une communauté,  maison familiale,  maison 
 famille
noble,  noblesse 
 -क- ifc. multitude 
 m.
  pl.
  n.
  des Śūdra dans le
Kuśadvīpa 
 -वन्त्- a. appartenant à une famille noble.
°कन्यका- f.
  jeune fille de bonne famille.
°कर- ag. fondateur d'une famille,  ancêtre 
 °कर्तृ- id.
°कलङ्क-कारिन्- a. qui fait le malheur de (sa) famille 
°कलङ्कित- a. v. par quoi une famille est déshonorée.
°कुमारी- f.
  jeune fille de bonne famille.
°क्षय- m.
  déchéance d'une race ou d'une famille.
°गिरि- m.
  une des sept principales chaînes de montagnes qui existent
dans chaque Varṣa.
°गुरु- m.
  précepteur de famille.
°गृह- nt. maison noble.
°गोत्र- nt. du. famille et lignage.
°घ्न- -आ- -ई- ag. détruisant une famille.
°ज- a. de famille honorable,  de famille noble.
°जन- m.
  homme appartenant à une famille noble.
°जात- a. né dans une famille noble.
°ज्येष्ठ- m.
  l'aîné de la race,  chef de famille.
°तन्तु- m.
  dernier rejeton d'une famille.
°दूषण- a. qui fait le malheur de (sa) famille.
°देवता- f.
  divinité familiale.
°देवी- (-इ-) f.
  ép. de Durgā.
°दैव- nt. destinée familiale,  divinité familiale.
°धन- nt. trésor (le plus précieux) de la famille 
 a. dont la
richesse consiste dans la bonne renommée de sa famille ou dans sa noble
naissance.
°धर- m.
  n.
  d'un prince.
°धर्म- m.
  lois,  observances d'une famille 
 d'une communauté.
°धुर्य- a. qui est capable de porter le
 poids d'une famille.
°नन्दन- ag. qui fait la joie de sa famille ou de sa race.
°नारी- f.
  femme de bonne famille,  femme noble et vertueuse.
°पतन- nt. déchéance,  disgrâce d'une famille.
°पति- m.
  chef de famille,  chef d'une communauté.
°पांसन- a. qui déshonore une famille 
 °पांसिन्- °पांसुल-
id.
°पालिका- f.
  n.
  d'une femme.
°पालिन्- a. qui défend l'honneur de la famille.
°पुत्र- m.
  fils de bonne famille,  jeune homme respectable 
 -क- id.
 
 -ता- f.
  noblesse 
°पुत्र-जन- m.
  jeune homme de bonne famille.
°पुरुष- m.
  homme de bonne famille,  homme noble et respectable.
°पूर्वक- m.
  ancêtre 
 °पूर्व-ग- id.
°प्रदीप- m.
  éclat,  gloire d'une famille.
°प्रसूत- a. issu d'une bonne famille.
°भवन- nt. maison familiale.
°भावन- a. qui fonde une race.
°भू-भृत्- m.
  = °गिरि- 
 prince excellent.
°मित्र- nt. ami de la maison. 
°योषित्- f.
  femme noble et vertueuse.
°राज-धानी- f.
  résidence de la famille royale,  capitale.
°वधू- f.
  jeune femme de bonne famille.
°वर्धन- ag. qui accroît,  qui augmente,  qui propage une famille.
°विद्या- f.
  connaissance qui se transmet à l'intérieur d'une famille.
°वृद्ध- m.
  doyen,  chef de famille.
°व्रत- nt. vœu familial,  tradition familiale.
°शिखरिन्- m.
  = {%°giri- 
 °śaila- %} id.
°संख्या- f.
  fait d'être compté au nombre des familles honorables, 
respectabilité familiale.
°संतति- f.
  propagation d'une famille,  descendance.
°संनिधौ adv. en présence de plusieurs personnes.
°समुद्भव- a. issu d'une famille noble.
°सेवक- m.
  excellent serviteur.
°स्त्री- f.
  femme de bonne famille,  femme noble et vertueuse.
°स्थिति- f.
  coutume observée dans une famille.
°हीन- a. de basse extraction. 
कुलाङ्कुर- m.
  rejeton d'une famille.
कुलाङ्गना- f.
  femme noble et vertueuse.
कुलाङ्गार- m.
  tison de discorde dans une famille.
कुलाचल- m.
  = °गिरि-।
कुलाचार्य- m.
  précepteur de famille,  prêtre de famille.
कुलाद्य- ifc. n.
  d'un peuple et de son pays.
कुलाद्रि- m.
  = °गिरि-।
कुलान्त-करण- ag. qui ruine sa famille.
कुलान्वय- a. issu d'une noble famille 
 कुलान्वित- id.
कुलापीड- m.
  gloire d'une famille.
कुलाभिमानिन्- a. fier de sa famille.
कुलोद्गत- a. v. issu d'une noble famille.
कुलोद्वह- ag. qui propage la famille,  qui en assure l'élévation 
descendant de.
कुलं-पुन- nt. n.
  d'un Tīrtha 
 -आ- f.
  d'une rivière.
°भर- ag. qui entretient une famille.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.