कुम्भीनस (kumbhInasa)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishApte Hindi
Hindiकुम्भीनसः
"पुं* , ए* व* या ब* व*" कुम्भी-नसः -
एक प्रकार का विषैला साँप
Shabdartha Kaustubha
Kannadaकुम्भीनस
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕ್ರೂರವಾದ ಸರ್ಪ /ಹಾವು
व्युत्पत्तिः - > कुम्भीव नसा नासाऽस्य
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritजाहको गात्रसंकोची मण्डली नकुलः पुनः ।
पिङ्गलः सर्पहा बभ्रुः सर्पोऽहिः पवनाशनः ॥ १३०२ ॥
भोगी भुजंगभुजगावुरगो द्विजिह्वव्यालौ भुजंगमसरीसृपदीर्घजिह्वाः ।
काकोदरो विषधरः फणभृत्पृदाकुर्दृक्कर्णकुण्डलिबिलेशयदन्दशूकाः ॥ १३०३ ॥
दर्वीकरः कञ्चुकिचक्रिगूढपात्पन्नगा जिह्मगलेलिहानौ ।
कुम्भीनसाशीविषदीर्घपृष्ठाः स्याद्राजसर्पस्तु भुजंगभोजी ॥ १३०४ ॥
जाहक (पुं), गात्रसङ्कोचिन् (पुं), मण्डलिन् (पुं), नकुल (पुं), पिङ्गल (पुं), सर्पहन् (पुं), बभ्रु (पुं), सर्प (पुं), अहि (पुंस्त्री), पवनाशन (पुं), भोगिन् (पुं), भुजङ्ग (पुं), भुजग (पुं), उरग (पुं), द्विजिह्व (पुं), व्याल (पुं), भुजङ्गम (पुं), सरीसृप (पुं), दीर्घजिह्व (पुं), काकोदर (पुं), विषधर (पुं), फणभृत् (पुं), पृदाकु (पुं), दृक्कर्ण (पुं), कुण्डलिन् (पुं), बिलेशय (पुं), दन्दशूक (पुं), दर्वीकर (पुं), कञ्चुकिन् (पुं), चक्रिन् (पुं), गूढपाद् (पुं), पन्नग (पुं), जिह्मग (पुं), लेलिहान (पुं), कुम्भीनस (पुं), आशीविष (पुं), दीर्घपृष्ठ (पुं), राजसर्प (पुं), भुजङ्गभोजिन् (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritविषधर
विषधर, दन्दशूक, पवनाशन, सर्प, सरीसृप, उरुग, व्याल, भुजग, भुजङ्ग, कुम्भीनस, पन्नग, नाग, भोगिन्, अहि, फणभृत्, पृदाकु, काकोदर, कञ्चुकि, चक्रिन्, गूढपाद्, द्विरसन, काद्रवेय, दर्वीकर, अदृक्श्रुति, भुजङ्गम, आशीविष, दीर्घपृष्ठ, कुण्डलिन्, जिह्मग
विषधरदन्दशूकपवनाशनसर्पसरीसृपोरुगव्याल-
भुजगभुजङ्गकुम्भीनसपन्नगनागभोगिनः ।
अहिफणभृत्पृदाकुकाकोदरकञ्चुकिचक्रिगूढपाद्,
द्विरसनकाद्रवेयदर्वीकरदृक्श्रुतयो भुजङ्गमाः ॥ ६४० ॥
आशीविषो दीर्घपृष्ठः कुण्डली जिह्मगः स्मृतः ।
verse 3.1.1.640
page 0073
पुराणम्
Englishकुम्भीनस / KUMBHĪNASA. An asura and a notorious philanderer. (anuśāsana parva, Chapter 39, Verse 7).
Vedic Reference
Englishशब्दकल्पद्रुमः
Sanskritवाचस्पत्यम्
Sanskritकुम्भीनस कुम्भीव नसा नासायस्या । १ क्रूर सर्पे मेदि० २ रावणमातृष्वस्रेय्यां लवणासुरजनन्यां स्त्री ङीष् । तदुत्पत्तेःतस्या मधुदैत्येन हरणस्य च कथा रामा० उत्तर० का० २५ अ०“विभीषणस्तु संक्रद्धो भ्रातरं वाक्यमब्रवीत् । श्रूयतामस्यपापस्य कर्म्मणः फलमागतम् । मातामहस्य योऽस्माकंज्येष्ठोभ्राता सुमालिनः । माल्यवानिति विख्यातोवृद्धः प्रा-ज्ञोनिशाचरः । पितृज्येष्ठो जनन्या नोह्यस्माकं चार्यकोऽभवत् । तस्य कुम्भीनसी नाम दुहितुर्दुहिताऽभवत् ।मातृष्वसुरथास्माकं सा च कन्याऽनलोद्भवा । भवत्यस्माक-मेवैषा भ्रातॄणां धर्मतःस्वसा । सा हृता मधुना राजन्नसुरेणबलीयसा । यज्ञप्रवृत्ते पुत्रे तु मयि चान्तर्जलोषिते ।कुम्भकर्णे महाराज! निद्रामनुभवत्यथ । निहत्य राक्ष-सश्रेष्ठानमात्यानिह संमतान् । धर्षयित्वा हृता राजन्!गुप्ताप्यन्तः पुरे तव । श्रुत्वापि तन्महाराज! क्षान्तमेव हतो-न सः । यस्मादवश्यं दातव्या कन्या भर्त्रे हि भ्रातृभिः ।तदेतत्कर्मणो ह्यस्य फलं पापस्य दुर्मतेः । अस्मिन्नेवाभिसं-प्राप्तं लोके विदितमस्तु ते । विभीषणवचः श्रुत्वा राक्षसेन्द्रःस रावणः । दौरात्म्येनात्मनोद्धूतस्तप्ताम्भा इव सा-गरः । ततोऽब्रवीद्दशग्रीवः क्रुद्धः संरक्तलोचनः । क-ल्प्यतां मे रथः शीघ्रं शूराः सज्जीभवन्तुनः । भ्राता मेकुम्भकर्णश्च ये च मुख्या निशाचराः । वाहनान्यधिरो-हन्तु नानाप्रहरणायुधाः । अद्य तं समरे हत्वा मधुंरावणनिर्भयम् । सुरलोकं गमिष्यामि युद्धाकाङ्क्षीसुहृद्वृतः । अक्षोहिणीसहस्राणि चत्वार्यग्य्राणि रक्षसा-म् । नानापहरणान्थाशु निर्ययुर्युद्धकाङ्क्षिणाम् । इन्द्रजित्त्वग्रतः सैन्यात्सैनिकान् परिगृह्य च । जगाम रावणोमध्ये कुम्भकर्णश्व पृष्ठतः । विभीषणश्च धर्म्मात्मा लङ्कायांधर्म्ममाचरत् । शेषाः सर्वे महाभागा ययुर्मधुपुरं प्रति ।खरैरुष्ट्रैर्हयैर्दृप्तैः शिशुमारैर्महोरगैः । राक्षसाःप्रययुः सर्वे कृत्वाऽऽ काशं निरन्तरम् । दैत्याश्च शतशस्तत्रकृतवैराश्च दैवतै । रावणं प्रेक्ष्य गच्छन्तमन्वगच्छन् हिपृष्ठतः । स तु गत्वा मधुपुरं प्रविश्य च दशाननः । न द-दर्श मधुं तत्र भगिनीं तत्र दृष्टवान् । सा च प्रह्वाञ्जलिर्भू-त्वा शिरसा चरणौ गता । तस्य राक्षसराजस्य त्रस्ताकुम्भीनसो तदा । तां समुत्थापयामास न भेतव्यमितिब्रुवन् । रावणो राक्षसश्रेष्ठः किं चापि करवाणि ते ।साऽब्रवीद्यदि मे राजन्! प्रसन्नस्त्वं महाभुज! । भर्तारंन ममेहाद्य हन्तुमर्हसि मानद! । नहीदृशं भय किंचित्कुलस्त्रीणामिहोच्यते । भयानामपि सर्वेषां वैधव्यंव्यसनं महत् । सत्यवाग्भव राजेन्द्र! मामवेक्षस्व या-चतीम् । त्वयाप्युक्त “महाराज! न भेतव्यमिति स्वयम् ।रावणस्त्वब्रवीद्धृष्टः स्वसारं तत्र संस्थिताम् । क्व चासौतव भर्त्ता वै मम शीघ्रं नितेव्यताम् । सह तेन गमि-ष्यामि सुरलोकं जयाय हि । तव कारुण्यसौहार्दान्नि-वृत्तोऽस्मि मधोर्बधात्”तस्याः पतिपुत्रयोश्चरितवर्णनं रामा० उत्त० ६१ अ० यथा“पूर्वं कृतयुगे राजन्दैतेयःसुमहामतिः । लोलापुत्रोऽभव-ज्ज्येष्ठो मधुर्नाम महासुरः । ब्रह्मण्यश्च शररण्यश्चबुद्ध्या च परिनिष्ठितः । सुरैश्च परमोदारैः प्रीतिस्तस्याऽतु-लाऽभवत् । स मधुर्वीर्यसंपन्नो धर्मे च सुसमाहितः ।बहुमानाच्च रुद्रेण दत्तस्तस्याद्भुतोवरः । शूलं शूलाद्वि-निष्कृष्य महावीर्य्यं महाप्रभम् । ददौ महात्मा सुप्रीतोवाक्यंचैतदुवाच ह । त्वयाऽयमतुलो धर्मोमत्प्रसाद-करः श्रुभः । प्रीत्या परमया युक्तोददाम्यायुधमुत्तमम् ।यावत् सुरैश्च विप्रैश्च न विरुध्येर्महासुर! । तावच्छूलंतवेदं स्यादन्यथा नाशमेष्यति । यश्च त्वामभियुञ्जीतयुद्धाय विगतज्वरः । तं शूलोभस्मसात्कृत्वा पुनरेष्यतिते करम् । एवं रुद्राद्वरं लब्ध्वा भूयएव महासुरः ।प्रणिपत्य महादेवं वाक्यमेतदुवाच ह । भगवन्! ममवंशस्य शूलमेतदनुत्तमम् । भवेत्तु सततं देव । सुराणा-मीश्वरोह्यसि । तं ब्रुवाणं मधु देवः सर्वभूतपतिःशिवः । प्रत्युवाच महादेवोनैतदेवं भविष्यति । मा भू-त्ते विफला वाणी मत्प्रसादकृता शुभा । भवतः पुत्रमेकंतु शूलमेतद् गमिष्यति । यावत् करस्थः शूलोऽयं भविष्यतिसुतस्य ते । अबध्यः सर्वभूतानां शूलहस्तो भविष्यति ।एवं मधुर्वरं लब्ध्वा देवात् सुमहदद्भुतम् । भवनंसोऽसुरश्रेष्ठः कारयामास सुप्रभम् । तस्य पत्नी महाभा-गा प्रिया कुम्मीनसीति या । विश्वावसोरपत्यं साप्यनलायां महाप्रभा । तस्याः पुत्रो महावीर्योलवणोनामदारुणः । बाल्यात् प्रभृति दुष्टात्मा पापान्येव समाचरत् ।तं पूत्रं दुर्विनीतं तु दृष्ट्वा कोधसमन्वितः । मधुःस शोकमापेदे न चैनं किञ्चिदब्रवात् । संविहाय इमं लोकं प्रवि-ष्टोवरुणालयम् । शूलं निवेश्य लवणे वरं तस्मै न्यवेदयत् ।स प्रभावेण शूलस्य दौरात्म्ये नात्मनस्तथा । सन्तापयतिलोकास्त्रीन्विशेषेण च तापसान्” । सचासुरः शत्रुघ्नेनहतः तत्कथा रामा० उत्त० । ६३ अ० । स (शत्रुत्नः) मुमो-च महावाणं लवणस्य महोरसि । उरस्तस्य विदार्य्याशुप्रविवेश रसातलम्” ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.