| YouTube Channel

कुम्भिका (kumbhikA)

 
शब्दसागरः
English
कुम्भिका
f.
 (-का)
1. An aquatic plant, (Pistia stratiotes.)
2. Trumpet
flower.
3. A disease of the eyes, hordeolum or stye.
E.
 कुम्भी as
above, and कन् affix, in the fem. form.
Yates
English
कुम्भिका (का) 1.
f.
 An aquatic plant
(Pistia stratiotes)
a trumpet
flower
a stye in the eye.
Spoken Sanskrit
English
कुम्भिका - kumbhikA -
f.
 - water cabbage [ Pistia Stratiotes - Bot. ]
कुम्भिका - kumbhikA -
f.
 - disease of the eyes
कुम्भिका - kumbhikA -
f.
 - small pot or pitcher
कुम्भिका - kumbhikA -
f.
 - small shrub
कुम्भिका - kumbhikA -
f.
 - box myrtle or bayberry plant [ Myrica Sapida - Bot. ]
कुम्भिका - kumbhikA -
f.
 - Fragrant Padri tree [ Bignonia Suaveolens - Bot. ]
Wilson
English
कुम्भिका
f.
 (-का)
1 An aquatic plant, (Pistia stratiotes.)
2 Trumpet flower.
3 A disease of the eyes, hordeolum or stye.
E.
 कुम्भी as above, and कन् affix, in the fem. form.
Apte
English
कुम्भिका [kumbhikā], 1 A small pot
गृहीत्वा जलकुम्भिकाम्
Ks.*
 6. 41.
A harlot.
A disease of the eyes.
Apte 1890
English
कुंभिका 1 A small pot.
2 A harlot.
3 A disease of the eyes.
Monier Williams Cologne
English
कुम्भिका
f.
 a small pot or pitcher,
Kathās.
 vi, 41
the plant Myrica sapida,
Bhpr.
the plant Pistia Stratiotes,
L.
Bignonia suaveolens,
L.
a small shrub (= द्रोणपुष्पी),
L.
a disease of the eyes (= कुम्भीका)
N.
 of one of the mothers in Skanda's retinue,
MBh.
 ix, 2633.
Monier Williams 1872
English
कुम्भिका, f. a small pot or pitcher
N. of
several plants, Pistia Stratiotes
another plant, Big-
nonia Suaveolens
another plant, commonly called
Droṇa-puṣpī
a disease of the eyes, hordeolum or stye.
Macdonell
English
कुम्भिका kumbh-ikā,
f.
 small pot or jar
🞄-ín,
m.
 elephant (having frontal protuberances)
🞄*-ila,
m.
 thief.
Apte Hindi
Hindi
कुम्भिका
स्त्री*
 - "कुम्भ - कन् - टाप्, इत्वम्"
छोटा बर्तन
कुम्भिका
स्त्री*
 - "कुम्भ - कन् - टाप्, इत्वम्"
वेश्या
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कुम्भिका
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೇಶ್ಯೆ /ಸೂಳೆ
निष्पत्तिः - > कुम्भा - स्वार्थे "कः"
कुम्भिका
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಿರಿಯ ಶಿವನಿ ಮರ
L R Vaidya
English
kuMBikA {% f. %} 1. A small pot
2. a harlot.
Lanman
English
kumbhikā, f. pitcher. [kumbha.]
Kridanta Forms
Sanskrit
कुन्भ् (कु꣡भिँ꣡ आच्छादने छादने इत्येके - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = कुम्भनम्
अनीयर् = कुम्भनीयः - कुम्भनीया
ण्वुल् = कुम्भकः - कुम्भिका
तुमुँन् = कुम्भयितुम् / कुम्भितुम्
तव्य = कुम्भयितव्यः / कुम्भितव्यः - कुम्भयितव्या / कुम्भितव्या
तृच् = कुम्भयिता / कुम्भिता - कुम्भयित्री / कुम्भित्री
क्त्वा = कुम्भयित्वा / कुम्भित्वा
ल्यप् = प्रकुम्भ्य
क्तवतुँ = कुम्भितवान् - कुम्भितवती
क्त = कुम्भितः - कुम्भिता
शतृँ = कुम्भयन् / कुम्भन् - कुम्भयन्ती / कुम्भन्ती
शानच् = कुम्भयमानः / कुम्भमानः - कुम्भयमाना / कुम्भमाना
Mahabharata
English
Kumbhikā, a mātṛ. § 615u (Skanda)
IX, 46, 2633.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कुम्भिका,
स्त्री,
 (कु कुस्तितरूपेण उम्भति पूरयति आ-च्छादयति वारि पुष्करिण्यादेः । शकन्ध्वादित्वात्साधुः ।) जलजतृणविशेषः । पाना इति भाषा ।तत्पर्य्यायः । वारिपर्णी २ । इत्यमरः । १ । १० । ३८ ॥
श्वेतपर्णा ३ अशकुम्भी ४ पानीयपृष्ठजः ५ । इतिरत्नमाला ॥
आकाशमूली ६ कुतृणम् ७ जलव-ल्कलम् ८ । इति हारावली ॥
वारिमूली ९ खमू-लिका १० पर्णी ११ पृश्नी १२ खमूली १३ खमूलिः१४ वारिकणिका १५ । इति शब्दरत्नावली ॥
कुमुदा १६ दलाढकः १७ । इति जटाधरः ॥
अस्यगुणाः वारिपर्णोशब्दे द्रष्टव्याः । पाटलावृक्षः ।द्रोणपुष्पी । इति राजनिर्घण्टः ॥
नेत्ररोगविशेषः ।तस्यं लक्षणं यथा, --“वर्त्मान्ते पिडकाध्माता भिद्यन्ते च स्रवन्ति च ।कुम्भीकवीजसदृशाः कुम्भिकाः सन्निपातजाः” ॥
इति माधवकरः ॥
(कुम्भा + स्वार्थे कन् टाप्इत्वञ्च । वेश्या । इति शब्दमाला । कट्फलम् ।भावप्रकाशे अस्याः पर्य्यायाः यथा, --“कट्फलः सोमवल्कश्च कैटर्य्यः कुम्भिकापि च ।श्रीपर्णिका कुमुदिका भद्रा भद्रवतीति च” ॥
गुणाश्चास्याः कट्फलशब्दे बोद्धव्याः ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कुम्भिका स्त्री कुम्भस्तदाकारोऽस्त्यस्याः ठन् । (पाना) जलोरेजाते तृणभेदे अमरः । तत्पर्य्यायादि भावप्र० उक्तं यथा“वारिपर्णी कुम्मिका स्याच्छैवालं शैवलञ्च तत् । वारि-पर्णो हिमा निक्ता लघ्वी स्वाद्वी सरा कटुः । दोशत्र-यहरी रूक्षा शोणितं ज्वरशोषहृत्” ।२ पाटलावृक्षे ३ द्रोणपुष्प्याञ्च राजनि० । “वर्त्मान्ते पिडकाध्माता भिद्यन्ते च स्ववन्ति च । कुम्भिकावीजसदृशाकुम्भिकाः सन्निपातजाः” माधवोक्ते ४ नेत्रवर्त्मस्थरोगभेदेसुश्रुते दीर्घमध्यत्वेनायं पठितः यथा “पृथग्दोषाः सम-स्ताश्च यदा वर्त्मव्यपाश्रयाः । सिरा व्याप्यावतिष्ठन्ते व-र्त्मस्वधिकमूर्च्छिताः । विवर्द्ध्य मांसं रक्तञ्च तदा वर्त्म-व्यपाश्रयान् । विकारान् जयन्त्याशु नामतस्तान्निबोधत ।उत्सङ्गिन्यथ कुम्भीका पोथक्यो वर्त्मशर्करा” इत्युप-क्रम्य कुम्भीकवीजप्रतिमाः पिडकाः पक्ष्मवर्त्मनोः ।आध्मायन्ते तु भिन्ना याः कुम्भीकपिडकास्तु ताः” ।तेन माधवग्रन्थे दीर्घमध्यपाठः समुचितः । कुम्भीकपिडकेत्यत्र पुंवद्भावआर्षः । कुम्भा--स्वार्थे क । ५ वेश्या-याम् शब्दमाला ६ कट्फले भावप्र० कट्फलशब्दे तद्वाक्यादि
Burnouf
French
कुम्भिका कुम्भिका
f.
 pistia stratiotes, bot.
cf.
कुम्भी।