| YouTube Channel

कुम्भाण्ड (kumbhANDa)

 
शब्दसागरः
English
कुम्भाण्ड
m.
(-ण्डः) A minister of the Asura, BANA, mf (ण्डः-ण्डी) A pump-
kin gourd: see कुम्भाण्ड.
Capeller Eng
English
कुम्भाण्ड
m.
a
cert.
class of demons.
Yates
English
कुम्भाण्ड (ण्डः) 1.
m.
An Asura. 1.
m.
3.
f.
(ण्डः-ण्डी) Pumpkin, gourd.
Spoken Sanskrit
English
कुम्भाण्ड kumbhANDa
m.
class of demons
कुम्भाण्ड kumbhANDa
m.
having testicles shaped like a kumbha
Wilson
English
कुम्भाण्ड
m.
(-ण्डः) A minister of the Asura, BĀṆA.
mf.
(-ण्डः-ण्डी) A pumpkin gourd: see कुष्माण्ड.
Monier Williams Cologne
English
कुम्भाण्ड
m.
pl.
(perhaps a Prākṛt form for कुष्माण्ड, q.v., but
cf.
कुम्भ॑-मुष्क) ‘having testicles shaped like a Kumbha’, a class of demons (at whose head stands Rudra),
Buddh.
कुम्भाण्ड
m.
N.
of a minister of the Asura Bāṇa,
BhP.
Macdonell
English
कुम्भाण्ड kumbha‿aṇḍa,
m.
kind of demon.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कुम्भाण्ड
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಾಣಾಸುರನ ಒಬ್ಬ ಮಂತ್ರಿ
व्युत्पत्तिः - > कुम्भ इव अण्डमस्य
प्रयोगाः - > "कुम्भाण्डवचनैरेवं दानवेन्द्रः प्रचोदितः वाचं रूक्षमतिक्रुद्धः प्रोवाच वदतां वरः ॥"
उल्लेखाः - > हरिवं०
Edgerton Buddhist Hybrid
English
kumbhāṇḍa, °aṇḍa, m. (= Pali kumbhaṇḍa, which is recorded in BHS Gv 〔46.18〕
〔102.25〕
〔119.23〕, all prose, tho the Sktized ā is printed later in Gv, see below: = Skt. kuṣmāṇḍa, kūṣ°
in all verse passages where meter determines the quantity of the first syllable, it is short, except only in Gv 〔214.11〕
note that in Mv 〔ii.203.16〕 it is necessary to read with mss. kumbhāṇḍa-su-(mss. śu)-bhairava-rutān, Senart erroneously em. by omitting su, the syllable kum° being short metrically), a kind of evil spirit, commonly mentioned with yakṣas, piśācas, bhūtas, etc., and esp. rākṣasas
Virūḍhaka is standardly their lord: LV 〔217.21〕
〔389.2〕
SP 〔399.6〕
cf. Mvy 〔3436—7〕
but in LV 〔130.9〕 Rudra is called their overlord (adhipati)
in LV 〔302.3〕 mentioned among Māraʼs followers, along with yakṣas, rākṣasas, and gandharvas
occurrences in verses where first syllable is short, LV 〔50.6〕
〔54.13〕
〔307.18〕
〔341.16〕
Mv 〔ii.203.16〕 (see above)
Bhad 〔18〕
Śikṣ 〔333.9〕
in verses where meter is indecisive or in prose, SP 〔86.11〕
〔401.5〕
LV 〔249.17〕
Mv 〔i.257.5〕
〔350.9〕
〔ii.106.13〕
〔212.10〕
〔296.10〕
〔351.17〕
〔410.5〕
〔iii.71.20〕
Mvy 〔3225〕
〔4755〕
Divy 〔105.28〕
〔119.9〕
Av 〔i.67.10〕
〔108.9〕
Kv 〔76.10〕 (in Kv 〔11.20〕 the Skt. form kuṣmāṇḍa is printed, prob. by misprint or graphic corruption)
Gv (cf. above) 〔120.2〕
〔169.10〕
〔190.23〕
Laṅk 〔261.8〕
Sādh 〔411.2〕
Bhīk 〔26a.5〕. Cf. next two.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
grul bum
१) कुम्भाण्ड २) कुम्भाण्डक
पुराणम्
English
कुम्भाण्ड / KUMBHĀṆḌA. Minister of Bāṇāsura. citralekhā, companion of uṣā, the daughter of bāṇa was the daughter of kumbhāṇḍa. (See under uṣā). (bhāgavata, 10th skandha).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कुम्भाण्डः,
पुं,
(कुम्भ इव अण्डं यस्य ।) वाणासुरस्या-मात्यविशेषः इति श्रीभागवतम्
(यथा, हरिवंशे १७५ १६३ ।“कुम्भाण्डवचनैरेवं दानवेन्द्रः प्रचोदितः ।वाचं रूक्षामतिक्रुद्धः प्रोवाच वदताम्बरः”
अयञ्च वाणपराजयान्ते श्रीकृष्णप्रसादात् तद्रा-ष्ट्रस्वामी बभूव
यदुक्तं तत्रैव १८३ २७ --३८ ।श्रीकृष्ण उवाच ।“कुम्भाण्ड ! मन्त्रिणां श्रेष्ठ ! प्रीतोऽस्मि तव सुव्रत ! ।सुकृतन्ते विजानामि राष्ट्रिकोऽस्तु भवानिह
सज्ञातिपक्षः सुसुखी निर्वृतोऽस्तु भवानिह ।राज्यञ्चं ते मया दत्तं चिरं जीव ममाश्रयात्”
)कुष्माण्डम् कुष्माण्डीपर्य्याये कुम्भाण्डीदर्शनात्
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कुम्भाण्ड
पु०
कुम्भैवाण्डोऽस्य वाणासुरस्य मन्त्रिभेदे“इत्येवमुक्तः प्रहसन् कुम्भाण्डमिदमब्रवीत्” हरिव०१७५ अ० “एतस्मिन्नन्तरे तत्र कुम्भाण्डाय महात्मनेकुम्भाण्ड! मन्त्रिणां श्रेष्ठ प्रीतोऽस्मि तव सुव्रत! एत-द्दत्त्वाऽभयं तस्मै कुम्भाण्डाय महात्मने विवाहमकरोत्तत्र सोऽनिरुद्धस्य वीर्यवान्” हरिव० १८८ अ० स्वार्थे ।तत्रैव सच कुष्माण्डे
न०
गौरकुष्माण्ड्याम् स्त्री राजनि०
Capeller
German
कुम्भाण्ड
m.
Art dämonischer Wesen.