कुमुद (kumuda)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 कुमुद n.
  (-दं)
	 1. The white esculent water lily,  (Mymphæa escu-
lenta.)
	 2. The red lotus,  (Nrubra.)
	 3. silver.
	 m.
  (-दः)
	 1. The ele-
phant of the south-west quarter.
	 2. One of the monkey heroes of
the Ramayana.
	 3. One of the Naga or serpent race.
	 4. A Danava
or infernal deity.
	 5. Camphor.
	 f.
  (-दा)
	 1. An aquatic plant,  (Pistia
stratiotes.)
	 2. A tree,  (Gmelina arborea:) see गम्भारी. (-दी) A medi-
cinal and aromatic shrub,  commonly Kayaphal.
 E.
  कु the earth
&c. मुद् to be pleased,  and क aff.
  

Capeller Eng

English

 कु॑मुद n.
  the flower of the white water-lily.

Yates

English

 कुमुद (दं) 1.
n.
  The white esculent wa-
ter-lily
 red lotus
 silver
 cam-
phor.
m.
  Elephant of the southwest
quarter.
f.
  (दी) An aquatic plant.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 कुमुद
n.
  (-दं)
1 The white esculent water lily,  (Nymphaea esculenta.)
2 The red lotus,  (N. rubra.)
3 Silver.
m.
  (-दः)
1 The elephant of the south-west quarter.
2 One of the monkey heroes of the Rāmāyaṇa.
3 One of the Nāga or serpent race.
4 A Dānava or infernal deity.
5 Camphor.
f.
  (-दा)
1 An aquatic plant,  (Pistia stratiotes.)
2 A tree,  (Gmelina arborea:) see गम्भारी. (-दी) A medicinal and
aromatic shrub,  commonly Kāyaphal.
E.
  कु the earth,  &c. मुद to be pleased,  and क aff.
  

Apte

English

कुमुदः [kumudḥ] दम् [dam],  दम् [कौ भोदते इति कुमुदम्]

The white waterlily said to open at moon-rise [Nymphea alba] नोच्छ्वसिति तपनकिरणैश्चन्द्रस्येवांशुभिः कुमुदम् V.*
  3.16
 so Ś.*
  5. 28
 Ṛs.*
  3.2, 21, 23
 Me.*
  42. कुमुदवनमपश्रि श्रीमदम्भोजषण्डम् Śi.*
  11.64.

A red lotus. -दम् Silver.

दः An epithet of Viṣṇu.

N.
  of the elephant supposed to guard the south.

Camphor.

A species of monkey.

N.
  of a Nāga who gave his younger sister कुमुद्वती to Kuśa,  son of Rāma
 see R.*
  16.79.86.-दा A form of Durgā. Comp.
   -अभिख्यम् silver.-आकरः,  -आवासः a pond full of lotuses. कुमुद्वतीनां कुमुदाकरैरिव Śi.*
  12.4. -आनन्द a.
  The delighter of lotuses
 अन्वगात्कुमुदानन्दं शशाङ्कमिव कौमुदी R.*
  17.6. -ईशः the moon.  -खण्डम् an assemblage of lotuses. -गन्ध्याf.  a woman having the smell of a कुमुद to her body.-नाथः,  -पतिः,  -बन्धः,  -बान्धवः,  -सुहृद् m.
  the moon.  ततः कुमुदनाथेन कामिनीगण्डपाण्डुना R.

Apte 1890

English

 कुमुदः,  
दं [कौ मोदते इति कुमुदं] 1 The white water-lily said to open at moon-rise
 नोच्छ्वसिति तपनकिरणैश्चंद्रस्येवाशुभिः कुमुदं V. 3. 16
 so Ś. 5. 28
 Rs. 3. 2,  21,  23
 Me. 40. 
2 A red lotus. 
दं Silver. 
दः 1 An epithet of Viṣṇu. 
2 N. of the elephant supposed to guard the south. 
3 Camphor. 
4 A species of monkey. 
5 N. of a Nāga who gave his younger sister कुमुद्वती to Kuśa,  son of Rāma
 see R. 16. 79. 86. 
Comp. 
अभिख्यं silver. 
आकरः,  
आवासः a pond full of lotuses. 
ईशः the moon. 
खंडं an assemblage of lotuses. 
नाथः,  
पतिः 
बंधुः,  
बांधवः,  
सुहृद् m. the moon. 

Monier Williams Cologne

English

 कु—मुद a See s.v.
 

 कु॑-मुद b n.
  [अस् m.
 ,  L.
 ],  ‘exciting what joy’,  the esculent white water-lily (Nymphaea esculenta),  AV.
   iv,  34,  5
 Suśr.
 
 Śak.
  &c.
  

 the red lotus (Nymphaea rubra),  L.
 

 कु॑-मुद m.
  camphor,  Bhpr.
  

 (in music) N.
  of a Dhruvaka

 N.
  of a particular comet,  VarBṛS.
 

 of a Nāga,  MBh.
  
 Ragh.

 of an attendant of Skanda [MBh.   ix,  2558] or of Viṣṇu [BhP.  ]

 of the elephant of the south-west or southern quarter,  L.
 

 of a Daitya,  L.
 

 of a son of Gada by Bṛhatī,  Hariv.
  9193

 of a confidant of king Unmattāvanti,  Rājat.
 

 of a monkey-hero,  MBh.
  
 R.

 of a poet

 of a pupil of Pathya,  BhP.
   xii,  7,  2

 of a mountain,  BhP.
  
 VP.

 of one of the smaller Dvīpas,  VP.
  

 कु॑-मुद n.
  camphor,  L.
 

 silver,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 कु-मुद,  अस्,  अम्,  m. n. the esculent white water-
lily,  Nymphæa Esculenta (‘exciting what joy!’)
 red
lotus,  Nymphæa Rubra
 (अम्),  n. silver
 (अस्),  m.
camphor
 N. of a Nāga
 N. of the elephant of the
south-west or southern quarter
 N. of a Daitya
 N.
of an attendant of Viṣṇu
 N. of a son of Gada by
Vṛhatī
 N. of a confidant of king Unmattāvanti
 one
of the monkey-heroes of the Rāmāyaṇa
 N. of a
poet
 N. of a mountain
 N. of one of the smaller
Dvīpas
 (आ),  f. several plants,  Gmelina Arborea
Pistia Stratiotes
 Desmodium Gangeticum
 Grislea
Tomentosa
 N. of another plant,  commonly called
Kaṭphala
 N. of a deity
 (ई),  f. a plant,  commonly
called Kaṭphala.
—कुमुद-खण्ड,  अम्,  n. an
assemblage of Kumudas.
—कुमुद-घ्नी,  f.,  N. of
a plant containing a poisonous milky juice.
—कु-
मुद-पत्त्राभ (°त्र-आभ),  अस्,  आ,  अम्,  resem-
bling the leaves of the white water-lily.
—कुमुद-
बन्धु,  उस्,  m. or कुमुद-बान्धव,  अस्,  m. the
moon (‘friend of the lotus
’ the white esculent lotus
expanding its petals during the night and closing
them in the day time
 hence other similar appella-
tions of the moon,  as कुमुद-प्रिय,  &c.).
—कु-
मुद-वती,  f. an assemblage of Kumudas,  a place
abounding in them,  &c.
—कुमुद-सुहृद्,  त्,  m.
the moon
 [cf. कुमुद-बन्धु।]
—कुमुदाकर
(°द-आक्°),  अस्,  m. a number of water-lilies or place
abounding in them.
—कुमुदाक्ष (°द-अक्°),  अस्, 
m.,  N. of a Nāga
 also of an attendant of Viṣṇu.
—कुमुदादि (°द-आदि),  इस्,  m.,  N. of a pupil of
Pathya.
—कुमुदावास (°द-आव्°),  अस्,  आ,  अम्, 
abounding or richly furnished with Kumudas
 (अस्), 
m. a pool abounding in them.
—कुमुदेश (°द-
ईश),  अस्,  m. an epithet of the moon,  ‘lord of the
lotus.’

Macdonell

English

 कुमुद kú-muda,  n.
  (white) night lotus
 m.
  N. 🞄of a Nāga
 N. of a man: -nātha,  m.
  moon
 🞄-maya,  a.
  consisting entirely of white lotuses
 🞄-ākara,  m.
  lotus group: -tā,  f.
  abst. ɴ..

Benfey

English

 कुमुद कु-मुद् + अ, 
 I. m.
  and n.
 
The white esculent water-lily,  Nymphæa
esculenta,  Pañc. 50,  10.
 II. m.
  The
name of a Nāga or serpent,  MBh. 1, 
1560
 of a celestial being,  Bhāg. P. 7, 
8,  39
 of a monkey,  Rām.  4,  39,  37
 of
a mountain,  Bhāg. P. 5,  16,  12
 of a
man,  Rājat. 5,  422.

Apte Hindi

Hindi

कुमुदः
पुं*
  - कौ मोदते इति कुमुदम्
सफेद कुमुदिनी

कुमुदः
पुं*
  - कौ मोदते इति कुमुदम्
लाल कमल

कुमुदम्
नपुं*
   - कौ मोदते इति कुमुदम्
सफेद कुमुदिनी

कुमुदम्
नपुं*
   - कौ मोदते इति कुमुदम्
लाल कमल

कुमुदम्
नपुं*
   - कौ मोदते इति कुमुदम्
चाँदी

कुमुदः
पुं*
  - कौ मोदते इति कुमुदम्
विष्णु का विशेषण

कुमुदः
पुं*
  - कौ मोदते इति कुमुदम्
दक्षिण दिशा के दिग्गज का नाम

कुमुदः
पुं*
  - कौ मोदते इति कुमुदम्
कपूर

कुमुदः
पुं*
  - कौ मोदते इति कुमुदम्
बन्दरों की एक जाति

कुमुदः
पुं*
  - कौ मोदते इति कुमुदम्
एक नाग जिसने अपनी छोटी बहन कुमुद्वती को राम के पुत्र कुश को प्रदान किया

कुमुदः
पुं*
  - कौ मोदते इति कुमुदम्
सफेद कमल जो चन्द्रोदय होने पर खिलता कहा जाता है

कुमुदः
पुं*
  - कौ मोदते इति कुमुदम्
लाल कमल

कुमुदः
पुं*
  - कौ मोदते इति कुमुदम्
विष्णु का विशेषण

कुमुदः
पुं*
  - कौ मोदते इति कुमुदम्
कपूर

Shabdartha Kaustubha

Kannada

कुमुद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣು
निष्पत्तिः - > मुद (हर्षे) - "कः" (वा० ३-२-५)
व्युत्पत्तिः - > कौ प्रकृतिमण्डल एव तैः सह मोदते
प्रयोगाः - > "कुमुदः कुन्दरः कुन्दः"
उल्लेखाः - > वि० स०
विस्तारः - > "प्राकृते मण्डले भूमौ मोदनाच्च महात्मभिः । मुक्तिभूमिप्रदानाद्वा कुमुदः परिकीर्तितः ॥" - निरुक्तिः ।
कुमुद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಬ್ಬ ನಾಗರಾಜ /ಕುಶಮಹಾರಾಜನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಕುಮುದ್ವತಿಯ ಸಹೋದರ
प्रयोगाः - > "नागेन लौल्यात् कुमुदेन नुनमुपात्तमन्तर्ह्रदवासिना तत्"
उल्लेखाः - > रघु० १६-७६
कुमुद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಕ್ಷಿಣ ದಿಗ್ಗಜ
कुमुद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಬ್ಬ ವಾನರ
कुमुद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕರ್ಪೂರ
कुमुद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಾಲ್ಮಲಿದ್ವೀಪದ ಒಂದು ಅಪರ್ವತ
कुमुद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಬ್ಬ ದೈತ್ಯ
कुमुद
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಿಳಿನೈದಿಲೆ
निष्पत्तिः - > मुद (हर्षे) - "कः" (३-१-१३५) । (वा० ३-२-५)
व्युत्पत्तिः - > कौ मोदते
प्रयोगाः - > "कलरवमुपगीते षट्पदौघेन धत्तः कुमुदकमलखण्डे तुल्यरूपामवस्थाम्"
उल्लेखाः - > माघ० ११-१५
कुमुद
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಕ್ತೋತ್ಪಲ /ಕೆಂದಾವರೆ

L R Vaidya

English

 kumuda {% (I) m.n. %} 1. The white water-lily which opens at moon-rise,  कुमुदैः सरांसि Rt.iii.2,  21,  22,  23,  26,  Megh.i.40
 2. red lotus.

 kumuda {% (II) n. %} Silver.

 kumuda {% (III) m. %} 1. An epithet of Vishṇu
name of the elephant that guards the south
camphor
a species of monkey
name of a Nāga,  R.xvi.76,  81,  86.

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 कुमुद poet. Śp. p. 17.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 कुमुद 2. d)d) MBh. 5,  99,  15. [H 31,  30
 S I,  78,  2 (नैरृत्यदिग्गज).]

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  कुमुद:
noun
 
एक: विशिष्ट: धूमकेतुः ।
 "वराहमिहिरेण कुमुदस्य वर्णनं कृतम् अस्ति"

Synonyms:
  कुमुद:
noun
 
एक: विशिष्ट: धूमकेतुः ।
 "वराहमिहिरेण कुमुदस्य वर्णनं कृतम् अस्ति"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

ku mu da
१) कुमुद २) सोमगन्ध

ku mud
कुमुद

chu steng sbyin
कुमुद

sa dga'
कुमुद

sa dgyes
कुमुद

sa sgrog
कुमुद

sa stobs
उत्पल / कुमुद / कुवलय

ut pal dkar po
कुमुद

ku mu da
कुमुद

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोऽञ्जनः ।
पुष्पदन्तः सार्वभौमः सुप्रतीकश्च दिग्गजाः ॥ १७० ॥
-wordlist-
 
दिग्गज (पुं),  ऐरावत (पुं),  पुण्डरीक (पुं),  वामन (पुं),  कुमुद (पुं),  अञ्जन (पुं),  पुष्पदन्त (पुं),  सार्वभौम (पुं),  सुप्रतीक (पुं)

--source--
 
श्वेते तु तत्र कुमुदं कैरवं गर्दभाह्वयम् ।
-wordlist-
 
कुमुद (पुंक्ली),  कैरव (क्ली),  गर्दभाह्वय (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

ऐरावत
ऐरावत,  पुण्डरीक,  कुमुद,  अञ्जन,  वामन,  पुष्पदन्त,  सार्वभौम,  सुप्रतीक,  दिग्गजाः
ऐरावतः पुण्डरीकः कुमुदाञ्जनवामनाः ।
पुष्पदन्तः सार्वभौमः सुप्रतीकश्च दिग्गजाः ॥ १०४ ॥
verse 1.1.1.104
page 0013

कैरव
कैरव,  कुमुद
सौगन्धिकं च कह्लारं स्यादिन्दीवरमुत्पलम् ।
नीलोत्पलं कुवलयं कैरवं कुमुदं विदुः ॥ ६८१ ॥
verse 3.1.1.681
page 0078

नाममाला

Sanskrit

कुमुद,  कैरव
इन्दीवरं चारविन्दं शतपत्रं च पुष्करम् ॥ २१ ॥
स्यादुत्पलं कुवलयम् अथ नीलाम्बुजन्म च ।
इन्दीवरं च नीलेऽस्मिन् सिते कुमुदकैरवे ॥ २२ ॥
verse 0.1.1.21
page 0011

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: कुमुदः
Root: कुमुद
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ नैरृतदिग्गजः
Meaning(s):
⇒ Elephant of the southwestern quarter
Shloka(s):
2|1|8|1 ► ऐरावतः पुण्डरीको वामनः कुमुदोऽञ्जनः। (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|8|1 ⇢ कुमुदः (कुमुद) (पुं) ⇒ Elephant of the southwestern quarter ⇒ नैरृतदिग्गजः
Related word(s):
isa_k ➡ दिग्गजः
जातिः ➡ अलौकिकप्राणी
पति_पत्नीसंबन्धः ➡ अनुपमा
    

Mahabharata

English

Kumuda^1,  a serpent. § 47 (Sarpanāmak.): I,  35,  1560 (enumeration).--§ 564 (Mātalīyop.): V,  103,  3629 (do.).-§ 793 (Mausalap.): XVI,  4,  †119.

Kumuda^2,  a monkey. § 541 (Indrajidvadha): III,  289,  16468 (follower of Sugrīva).

Kumuda^3,  an elephant. § 564 (Mātalīyop.): V,  99,  3561 (of Supratīka's race).

Kumuda^4,  a Suparṇa,  son of Garuḍa. § 564 (Mātalīyop.): V,  101,  3597.

Kumuda^5,  a mountain in Kuśadvīpa. § 575 (Bhūmip.): VI,  12,  451.

Kumuda^6,  a companion of Skanda. § 615u (Skanda): IX,  45,  2541 (given to Skanda by Dhātṛ).

Kumuda^7,  a warrior of Skanda. § 615u (Skanda): IX,  45,  2558.

Kumuda^8 = Vishṇu (1000 names).

पुराणम्

English

कुमुद १ / KUMUDA I. A prominent serpent. (Ādi Parva,  Chapter 35,  Verse 15).

कुमुद २ / KUMUDA II. A prominent monkey,  who was an attendant of sugrīva. (Vana Parva,  Chapter 289,  Verse 4).

कुमुद ३ / KUMUDA III. A great elephant born in the dynasty of supratīka. (Udyoga Parva,  Chapter 99,  Verse 15).

कुमुद ४ / KUMUDA IV. A son of garuḍa. (Udyoga Parva,  Chapter 101,  Verse 12).

कुमुद ५ / KUMUDA V. One of the five attendants given by brahmā to skanda. (śalya Parva,  Chapter 45,  Verse 39).

कुमुद ६ / KUMUDA VI. A warrior who fought with Skandadeva. (śalya Parva,  Chapter 45,  Verse 56).

कुमुद ७ / KUMUDA VII. A synonym of Mahāviṣṇu. (anuśāsana parva,  Chapter 149,  Verse 76).

कुमुद ८ / KUMUDA VIII. There are four mountains supporting mahāmeru on its four sides,  and kumuda is one of those four mountains,  mandara,  merumandara and supārśva being the other three. According to the 8th skandha of the devī bhāgavata there are other tweny mountains on the four sides of mahāmeru,  viz. kuraṅga,  Kuraga,  Kuśumbha,  Vikaṅkata,  trikūṭa,  śiśira,  pataṅga,  Rucaka,  nīla,  niṣadha,  Śitivāsa,  kapila,  śaṅkha,  Vaidūrya,  cārudhi,  haṁsa,  ṛṣabha,  nāga,  Kālañjara and nārada.

Vedic Reference

English

 Ku-muda is the name of a plant mentioned with other water
plants in one passage of the Atharvaveda.^1 It is no doubt the
white water-lily (Nymphœa esculenta),  being the name of that
plant in post-Vedic Sanskrit also.
1) iv. 34. 5. Cf. Zimmer,  Altindisches Leben,  70.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 कुमुदं,  क्ली,
   (कौ मोदते । मुद् “इगुपधेति” । ३ ।१ । १३५ । कः ।) श्वेतोत्पलम् । हेला सुँदिइत्यादि भाषा ॥
 (यथा,  रामायणे ५ । ५५ । १ ।“सचन्द्रकुमुदं रम्यं सार्ककारण्डवं शुभम् ।पुष्पश्रवणकादम्बमभ्रशैवलशाद्वलम्” ॥
)तत्पर्य्यायः । कैरवम् २ । इत्यमरः । १ । १० ।३७ । चन्द्रकान्तम् ३ गर्द्दभम् ४ कुमुत् ५ । इतिरत्नमाला ॥
 धवलोत्पलम् ६ कह्लारम् ७ शीत-लकम् ८ शशिकान्तम् ९ इन्दुकमलम् १० चन्द्रि-काम्बुजम् ११ गन्धसोमम् १२ । इति शब्द-रत्नावली ॥
 अपि च ।“श्वेतं कुवलयं प्रोक्तं कुमुदं कैरवं तथा ।कुमुदं पिच्छिलं स्निग्धं मधुरं ह्लादि शीतलम्” ॥
इति भावप्रकाशः ॥
 अस्य गुणाः । शीतलत्वम् ।स्वादुत्वम् । पाके तिक्तत्वम् । कफरक्तदोषदाह-श्रमपित्तनाशित्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः । रक्त-पद्मम् । इति मेदिनी ॥
 रूप्यम् ॥
 इति हेम-चन्द्रः ॥

 कुमुदः,  पुं,
   (कुत्सिते नैरृतकोणे मोदते इति । कु +मुद् + कः ।) नैरृतकोणस्थदिघस्ती । इत्यमरः ।१ । ३ । ३ ॥
 वानरविशेषः । (अयं खलु राम-चन्द्रस्य सेनापतिवानराणां एकतमः ।यथा,  रामायणे । ६ । २ । २८ ।“नाम्ना संकोचलो नाम नानाद्विजयुतो गिरिः ।तत्र राज्यं प्रशास्त्येष कुमुदो नाम वानरः ।योऽसौ शतसहस्राणि सहस्रं परिकर्षति” ॥
)नागविशेषः । (यथा,  महाभारते । १ । ३५ । १५ ।“कुठरः कुञ्जरश्चैव तथा नागः प्रभाकरः ।कुमुदः कुमुदाक्षश्च तित्तिरिर्हलिकस्तथा” ॥
)दैत्यभेदः । सितोत्पलम् । इति हेमचन्द्रः ॥
 क-र्पूरः । इति राजनिर्घण्टः ॥
 ध्रुवकभेदः । यथा,  --“एकाविंशतिवर्णाङ्घ्रिर्मवेत् शृङ्गारके रसे ।कुमुदोऽभोष्टदश्चैव ताले तुरगलीलके” ॥
इति सङ्गीतदामोदरः ॥
 (कुं पृथ्वीं भूमिं वा मोद-यति । अन्तर्भूतणिजन्तात् मुदः कः । विष्णुः ।यथा,  महाभारते । १३ । १४९ । ७६ ।“शुभाङ्गः शान्तिदः स्रष्टा कुमुदः कुवलेशयः” ॥
विष्णुपार्श्वदः । यथा,  भागवते । ८ । २१ । १० ।“कुमुदः कुमुदाक्षश्च विश्वक्सेनः पतत्रिराट्” ॥
मेरोरुपष्टम्भगिरिविशेषः । स चायुतयोजनवि-स्तृतः । यथा,  भागवते ५ । १६ । १२ ।“मन्दरो मेरुमन्दरः सुपार्श्वः कुमुद इति ।अयुतयोजनविस्तारोन्नाहा मेरोश्चतुर्द्दिशमवष्टम्भ-गिरय उपकॢप्ताः” ॥
 शाल्मलद्वीपान्तर्गतप्रथम-पर्व्वतः । यथा,  विष्णुपुराणे २ । ४ । २६ ।“कुमुदश्चान्नतश्चैव तृतीयश्च वलाहकः” ॥
आनूपजन्तुविशेषः । यथा,  --“हंससारसचक्राद्याः कुमुदाश्च कपिञ्जलाः ।आनूपास्तेषु विज्ञेयाः श्लेष्मला वातकोपनाः” ॥
इति हारीते प्रथमेस्थाने ११ अध्यायः ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 कुमुद न०
  कौ मोदते कुद--क ७ त० । (सुँदि) कैरवे अमरः ।“कुमुदान्येव शशाङ्कः सविता बोधयति पङ्कजान्येव”पञ्चत० । “कुमुदं पिच्छिलं स्निग्धं मधुरं ह्रादि शीत-लम्” भाव० प्र० तद्गुणा उक्ताः । २ रक्तपद्मे मेदि०३ रूप्ये हेमच० । ४ कर्पूरे पु०
  राजनि० अयमर्द्धचादि५ शाल्मलिद्वीपस्थे वर्षपर्वतभेदे । कुन्दशब्दे उदा० ।६ दक्षिणदिग्गजे अमरः तस्य श्वेतोत्पलनिभत्वा-त्तथात्वम् । कु भूमि मोदयति मुद--अन्तर्भूतण्यर्थे-क । ७ विष्णौ “कुमुदः कुन्दरः कुन्दः पर्जन्यःपावकोऽनिलः” विष्णुस० । ८ पद्मे न०
  त्रिका० ।“यस्य बाला बहुव्यासा दीर्घलाङ्गूलमाश्रिताः । ताम्राःपीता शीताश्चैव प्रकीर्ण्णा घोरकर्म्मणः” रामा० उक्तलक्षणे ९ वानरभेदे । “मुषेणमैन्दद्विविदैः कुमुदेनाङ्गदेनच” भा० व० २८८ अ० । १० विष्णुपारिषदभेदे । “प्रहस्या-नुचरा विष्णोः प्रत्यपेधन्नुदायुधाः” इत्युपक्रमे कुमुदः कु-मुदाक्षश्च विष्यक्सेनः पतत्त्रिराट्” भाग० ८,  २१,  १० ।११ मेरोरुपष्टम्भगिरिभेदे पु०
  । “मन्दरोमेरुमन्दरः सुपार्श्वःकुमुद इत्ययुतयोजनविस्तारोन्नतामेरोश्चतुर्द्दिशमवष्टम्भ-गिरय उपक्लप्ताः” भा० ५,  १६,  १ “एवं कुमुदनिरूढोयःशतवल्लोनाम वटस्तस्य स्कन्धेभ्योनीचानाः पयोदधिमधु-गुडान्नाद्यम्बरमद्यासनाभरणादयः सर्व्वएव कामदुवानदाः कुमुदाग्रात् पतन्तस्तदुत्तरेणावृतमुपयोजयन्ति” तत्रैव१२ सर्पभेदे कुमुद्घतीशब्दे रघुवाक्यम् । “कुमुदः कुमुदा-क्षश्च तित्तिरः इलिकस्तथा० भा० आ ३५ अ० १३ दैत्यभेदे च ।ततः कुमुदा० चतुरर्थ्यां ष्ठक् । कौमुदिक तत्सन्नि-कृष्टादौ त्रि०
  । तत्रार्थे ष्ठच् । कुमुदिक तत्रार्थे त्रि०
 

Capeller

German

 कुमुद n.
  Nachtlotusblüte (weiß).

Stchoupak

French

 कुमुद-
 nt. = कुमुद्- 
 m.
  n.
  d'un Nāga 
 d'un personnage à la
suite de Viṣṇu,  de Skanda 
 d'un singe 
 d'un élève de Pathya 
 d'une
montagne 
 -आ- f.
  une des formes de Durgā 
 -इका- f.
  n.
  d'une femme 
-मय- -ई- a. qui consiste en nénufars blancs.
°नाथ- m.
  lune.
कुमुदाकर- m.
  masse de nénufars.
कुमुदाक्ष- m.
  n.
  d'un Nāga 
 d'un serviteur de Viṣṇu.
कुमुदोत्तर- m.
  n.
  d'un Varṣa.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.