| YouTube Channel

कुमारः (kumAraH)

 
Apte
English
कुमारः [kumārḥ], [cf.
Uṇ.*
3.138]
A son, boy
a youth
यदात्थ राजन्यकुमार तत्तथा यशस्तु रक्ष्यं परतो यशोधनैः
R.*
3.48.
A boy below five.
A prince, an heir-apparent (especially in dramas)
विप्रोषितकुमारं तद्राज्यमस्तमितेश्वरम्
R.*
12.11
कुमारस्यायुषो बाणः
V.*
5
उपवेष्टुमर्हति कुमारः
Mu.*
4 (said by Rākṣasa to Malayaketu).
N.
of Kārtikeya, the god of war
कुमारकल्पं सुषुवे कुमारम्
R.*
5.36
कुमारो$पि कुमारविक्रमः 3.55.
N.
of Agni.
A parrot.
N.
of the author of a Dharmaśāstra. -रम् pure gold.
Comp.
-जीवः
N.
of the plant पुत्रंजीव.
पालनः one who takes care of children.
N.
of king Śālivāhana.
भृत्या care of young children.
care of a woman in pregnancy or confinement, midwifery
कुमार- भृत्याकुशलैरनुष्ठिते भिषग्भिराप्तैरथ गर्भभर्मणि
R.*
3.12. -ललिताf.
delicate love-dalliance.
N.
of a metre consisting of seven syllables in a quarter. -लीढः also कुब्जालीढः
N.
of the founder of a sect. -वाहिन्, -वाहनः a peacock.-व्रतम् a vow of eternal celibacy. -सूः
f.
an epithet of Pārvati.
N.
of the Ganges. (m. ) an epithet of Agni. -संभवम्
N.
of Kalidāsa's epic.
Apte 1890
English
कुमारः [cf. Uṇ. 3. 138] 1 A son, boy
a youth
R. 3. 48.
2 A boy below five.
3 A prince, an heir-apparent (especially in dramas)
विप्रोषितकुमारं तद्राज्यमस्तमितेश्वरं R. 12. 11
कुमारस्यायुषो बाणः V. 5
उपवेष्टुमर्हति कुमारः Mu. 4 (said by Rākṣasa to Malayaketu).
4 N. of Kārtikeya, the god of war
कुमारकल्पं सुषुवे कुमारं R. 5. 36
कुमारोपि कुमारविक्रमः 3. 55.
5 N. of Agni.
6 A parrot.
Comp.
पालनः {1} one who takes care of children. {2} N. of king Śālivāhana.
भृत्या {1} care of young children. {2} care of a woman in pregnancy or confinement, midwifery
R. 3. 12.
वाहिन्,
वाहनः a peacock.
व्रतं a vow of eternal celibacy.
सूः f. {1} an epithet of Pārvatī. {2} or of the Ganges. (
m.) an epithet of Agni.
Hindi
Hindi
लड़का
Apte Hindi
Hindi
कुमारः
पुं*
- "कम् - आरन्, उपधायाः उत्वम्"
"पुत्र, बालक, युवा"
कुमारः
पुं*
- "कम् - आरन्, उपधायाः उत्वम्"
पाँच वर्ष से कम आयु का बालक
कुमारः
पुं*
- "कम् - आरन्, उपधायाः उत्वम्"
"राजकुमार, युवराज"
कुमारः
पुं*
- "कम् - आरन्, उपधायाः उत्वम्"
युद्ध के देवता कार्तिकेय
कुमारः
पुं*
- "कम् - आरन्, उपधायाः उत्वम्"
अग्नि
कुमारः
पुं*
- "कम् - आरन्, उपधायाः उत्वम्"
तोता
कुमारः
पुं*
- "कम् - आरन्, उपधायाः उत्वम्"
सिन्धु नदी
कुमारः
पुं*
- "कम्+आरन्, उत् उपधायाः"
एक धर्मशास्त्र का प्रणेता
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
कुमारः, बालः, माणवः
noun
कनीनम् अपत्यम्।
"सः कुमारेभ्यः कृते कथा लिखति।"
Synonyms:
युवा, तरुणः, युवकः, कुमारः, कुमारकः, माणवः, युवशः, नभस्वान्, वयस्थः, वयःस्थः, तलुनः, वेटकः, वयोधः, वयोबाल, गर्भरूपः
noun
षोडषवर्षात् त्रिंशद्-वर्ष-पर्यन्त-वयस्कः।
"भारतीयाः युवानः पाश्चात्यसंस्कृतेः अधीनाः जाताः। /आषोडषाद् भवेद् बालः तरुणः ततः उच्यते। वृद्धः स्यात् सप्ततेर्रूर्ध्वं वर्षीयान् नवतेः परम्।"
Synonyms:
शुकः, कीरः, वक्रचञ्चुः, वक्रतुण्डः, रक्ततुण्डः, चिमिः, चिरिः, रक्तपादः, कुमारः, किङ्किरातः, फलाशनः, फलादनः, दाडिमप्रियः, मेधावी, हरिः
noun
खगविशेषः- यः हरितवर्णीयः खगः मनुष्यवाचः अनुकरणं करोति तथा नैकेषु गृहेषु दृश्यते।
"पञ्जरे शुकः राम राम इति वदति।"
Synonyms:
युवराजः, कुमारः, भर्तृदारकः
noun
राज्ञः राज्यस्य उत्तराधिकारिः पुत्रः।
"महाराज दशरथः श्रीरामं युवराजं नियोक्तुम् ऐच्छत्। / मयि जायेत यः पुत्रः भवेत् त्वदनन्तरम्, युवराजो महाराज! सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते।"
Synonyms:
राजपुत्रः, राजसुतः, राजतनयः, राजकुमारः, नृपात्मजः, नृपसुतः, नृपपुत्रः, युवराजः, कुमारः
noun
नृपस्य पुत्रः।
"नेपालदेशस्य राजपुत्रेण राजपरिवारस्य हत्या कृता तथा आत्मा सीसगुलिकया मृगितः।"
Synonyms:
स्कन्दः, षडाननः, कुमारः, कार्त्तिकेयः, षाण्मातुरः, मयूरकेतुः, सिद्धसेनः, विशाखः, अग्निभूः, आम्बिकेयः, आग्नेयः, कामजितः, गाङ्गेयः, चन्द्राननः, तारकारिः, देवव्रतः, मयूरेशः, शिखीश्वरः, कार्तिकः, हरिहयः, क्रौञ्चारिः, महिषार्दनः, रुद्रतेजः, भवात्मजः, शाङ्करिः, शिखीभूः, षण्मुखः, कान्तः, जटाधरः, सुब्रह्मण्यः
noun
भगवतः शिवस्य ज्येष्ठपुत्रः।
"सेनानीनामहम् स्कन्दः। "
Synonyms:
पुत्रः, पुत्रकः, सुतः, सूनु, तनयः, नन्दनः, आत्मजः, स्वजः, आत्मसम्भवः, अङ्गजः, शरीरजः, तनुजः, तनूजः, तनूजनिः, प्रसूतः, दारकः, कुमारः, उद्वहः
noun
मनुष्याणां पुमान् अपत्यम्।
"लालयेत् पञ्चवर्षाणि दश वर्षाणि ताडयेत् प्राप्ते तु षोडशे वर्षे पुत्रं मित्रवदाचरेत्।"
Synonyms:
कुमारः, युवजनः, बालजनः, तरुणः, रुढवयः
noun
यः युवावस्थाम् अनुप्रविशति।
"एकेन कुमारेण धावित्वा चोरं प्रतिग्राहितः।"
Synonyms:
कुमारः
noun
एका जातिः
"महाभारते कुमारः समुल्ल्लिखितः"
Synonyms:
कुमारः
noun
एका जातिः
"महाभारते कुमारः समुल्ल्लिखितः"
Tamil
Tamil
குமார: : மகன், பையன், 5 வயதுக்கும் குறைவானவன், முருகன், அக்னி, கிளி.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कुमारः,
पुं,
(कुत्सितो मारः कन्दर्पो यस्मात् ।)कार्त्तिकेयः तदुत्पत्तिविवरणन्तु कार्त्तिकेयशब्देद्रष्टव्यम्
(तथा महाभारते ६६ २३-२४ ।“अग्नेः पुत्त्रः कुमारस्तु श्रीमान् शरवणालयः ।तस्य शाखो विशाखश्च नैगमेयश्च पृष्ठजः ।कीर्त्तिकाभ्युपपत्तेश्च कार्त्तिकेय इति स्मृतः”
कौ पृथिव्यां मारयति दुष्टान् कु + मृ + णिच् +अच् ।) नाठ्योक्तौ युवराजः इत्यमरः
(राज-कुमारः यथा, रघौ ६३ ।“ततः प्रियोपात्तरसेऽधरौष्ठेनिवेश्य दध्मौ जलजं कुमारः”
)शुकः अश्ववारकः (कुमारयति क्रीडतीति ।कुमार-त् क्रीडने + अच् ।) पञ्चवर्षीयबालकः ।(यथा मनौ १७५ ।“कन्यानां सम्प्रदानञ्च कुमाराणाञ्च रक्षणम्”
“तस्यास्तु खल्वमरायाः प्रपतनार्थे खल्वेवमेव-कर्म्मणि क्रियमाणे जातमात्रे ऽस्यैव कुमारस्यकार्य्याण्येतानि कर्म्माणि भवन्ति तद्यथा-अश्म-नोः सङ्घट्टनं कर्णयोर्मूले शीतोदकेनोष्णोदकेन वासुखपरिषेकः तथा संक्लेशविहतान् प्राणान्पुनर्लभेत कृष्णकपालिका शूर्पेण चैनमभिनिष्पु-नीयाद् यद् यच्चेष्टं स्यात् यावत् प्राणानां प्रत्यागमंतत्तत् सर्व्वमेव कुर्य्युः ततः प्रत्यागतप्राणं प्रकृति-भूतमभिसमीक्ष्य स्नानोदकग्रहणाभ्यामुपपाद-येत् अथास्य ताल्वोष्ठकण्ठ-जिह्वा-प्रमार्ज्जन-मारभेत अङ्गुल्या सुपरिलिखितनखयासुप्रक्षा-लितोपधानकार्पासपिचुमत्या प्रथमं प्रमार्ज्जित-स्यास्यच शिरस्तालू कार्पासपिचुना स्नेहगर्भेणप्रतिच्छादयेत् ततो ऽस्यानन्तरं कार्यं सैन्धवोप-हितेन सर्पिषा प्रच्छर्द्दनम्” ।“दशम्यां निश्यतीतायां सपुत्त्रास्त्री सर्व्वगन्धौ-षधैर्गौरसर्षप-लोध्रैश्च स्नाता लघ्वहतवस्त्रं परि-धाय पवित्रेष्टलघुविचित्रभूषणवती संस्पृश्य मङ्ग-लान्युचितामर्च्चयित्वा देवतां शिखिनः शुक्ल-वाससो व्यङ्ग्यांश्च ब्राह्मणान् स्वस्तिवाचयित्वा कुमार-महतेन शुचिवाससाच्छादयेत् प्राक् शिरस-मुदक्शिरसं वा संवेश्य देवतापूर्व्वं द्विजातिभ्यःप्रणमतीत्युक्त्वा कुमारस्य पिता द्वे नामबी कार-येत् नाक्षत्रिकं नामाभिप्रायिकञ्च” ।“कृते नामकर्म्मणि कुमारं परीक्षितुमुपक्रामेदायुषः प्रमाण ज्ञान-हेतोः तत्रेमान्यायुष्मतांकुमाराणां लक्षणानि भवन्ति तद्यथा -- एकै-कजा मृदवोऽल्पाः स्निग्धाः सुबद्धमूलाः कृष्णाःकेशाः प्रशस्यन्ते स्थिरा बहला त्वक् प्रकृत्या-कृतिसुस्रम्पन्नमीषत्प्रमाणातिरिक्तमनुरूपमात-पत्रोपमं शिरः प्रशस्यते व्यूढं दृढं समं सु-श्लिष्टशङ्खसन्ध्यर्द्धव्यञ्जनमुपचितं बलिनमर्द्धचन्द्रा-कृतिललाटं बहलौ विपुलसमपिठौ समौ नीचौवृद्धौ पृष्ठतोऽवनतौ सुश्लिष्टकर्णपुटकौ महा-च्छिद्रौ कर्णौ ईषत् प्रलम्बिन्यावसङ्गते समेसंहते महत्यौ भ्रुवौ समे समाहितदर्शने व्यक्त-भागविभागे बलवती तेजसोपपन्ने स्वाङ्गोपाङ्गेचक्षुषी ऋज्वी महोच्छ्वासावंशसम्पन्नेषदवन-ताग्रा नासिका महदृजु-सुनिविष्टदन्तमास्यम् ।आयामविस्तरोपपन्ना श्लक्ष्णा तन्वी प्रकृतियुक्तापाटलवर्णा जिह्वा श्लक्ष्णं युक्तोपचयमुष्णोपपन्नंरक्तं तालु महानदीनः स्निग्धोऽनुनादी गम्भीर-समुत्थो धीरस्वरः नातिस्थूलौ नातिकृशौविस्तारोपपन्नावास्य प्रच्छादनौ रक्तावोष्ठौ म-हत्थौ हनवृत्तौ नातिमहती ग्रीवा व्यूढमुप-चितमुरो गूढं जत्रु पृष्ठवंशश्च विकृष्टान्तरौस्तनौ, अंसपातिनी स्थिरे पार्श्वे, वृत्तपरिपूर्णायतौबाहू, सक्थिनी अङ्गुलयश्च महदुपचितं पाणि-पादम् स्थिरावृत्ताः स्निग्धास्ताम्रास्तुङ्गाः कूर्म्मा-काराः करजाः, प्रदक्षिणावर्त्ता सोत्सङ्गा चनाभिः नाभ्युरस्त्रिभागहीना समासमुपचित-मांसा कृटीवृत्तौ स्थिरोपचितमांसौ नात्युन्नतौनात्यवनतौ स्फिचावनुपूर्व्ववृत्तौ उपचययुक्ता-वुरू नात्युपचिते नात्यपचिते ण्णीपदे प्रगूढ-सिरास्थिसन्धी जङ्घे नात्युपचितौ नात्यपचितौगुल्फौ पूर्व्वोपदिष्टगुणौ पादौ कूर्म्माकारौ ।प्रकृतियुक्तानि वात-मूत्र-पुरीषगुह्यानि तथास्वप्नजागरणायासस्मितरुदितस्तनग्रहणानि यच्चकिञ्चिदन्यदपि अनुक्तमस्तिं तदपि सर्व्वं प्रकृति-सम्पन्नमिष्टं विपरीतं पुनरनिष्टमिति दीर्घायु-र्लक्षणानि”
*
अतोऽनन्तरं कुमारागारविधिमनु-व्याख्यास्यामः
“वास्तुविद्याकुशलः प्रशस्तं रम्यतमस्कं निवातंप्रवातैकदेशं दृढमपगतश्वापदपशुदंष्ट्रिमूषिका-पतङ्गं सुसंविभक्तसलिलोदूखलमूत्रवर्च्चस्थानस्रान-भूमिमहानसमृतुसुखं यथर्त्तुशयनासनास्तरण-सम्पन्नं कुर्य्यात् तथा सुविहितरक्षाविधान-बलिमङ्गलहोमप्रायश्चित्तं शुचिवृद्धवैद्यानुरक्त-जनसम्पूर्णमिति कुमारागारविधिः ।शयनास्तरणप्रावरणानि कुमारस्य मृदुलघु-शुचिसुगन्धीनि स्युः स्वेदमलजन्तुमन्ति मूत्र-पुरीषोपसृष्टानि वर्ज्ज्यानि स्युः ।असति सम्भवेऽन्येषां तान्येव सुप्रक्षालिं-तोपधानानि सुधूपितानि सुशुद्धशुष्कान्युपयोगंगच्छेयुः ।धूपनानि पुनर्वाससां शयनास्तरणप्रावरणानाञ्चयवसर्षपातसी-हिङ्गु-गुग्गुलुवचारोचकवयःस्थागो-लोमीजटिलापलङ्कषाशाकरोहिणीसर्पनिर्म्मोका-नि घृतसंप्रयुक्तानि स्युः ।मणयश्च धारणीयाः कुमारस्य खड्गरुरुगवय-वृषभाणां जीवतामेव दक्षिणेभ्यो विषाणेभ्यो ऽग्रा-णि गृहीतानि स्युः मन्त्राद्याश्चौषधयो जीवकर्ष-भकौ यान्यप्यन्यानि ब्राह्मणाः प्रशंसेयुः ।क्रीडनकानि खल्वस्य तु विचित्राणि घोषव-न्त्यभिरामाणि अगुरूण्यतीक्ष्णाग्राणि अनास्य-प्रवेशीनि अप्राणहराणि अवित्रासनानि स्युः ।नह्यस्य वित्रासनं साधु तस्मात्तस्मिन् रुदत्य-भुञ्जाने वान्यत्र विधेयतामगच्छति राक्षसपि-शाचपूतनाद्यानां नामान्याह्वयता कुमारस्य वि-त्रासनार्थं नामग्रहणं कार्य्यं स्यात् ।यदि त्वातुर्य्यं किञ्चित् कुमारमागच्छेत् तत्प्र-कृतिनिमित्तपूर्व्वरूपलिङ्गोपशयविशेषैस्तत्ततोऽनु-बुध्यसर्व्वविशेषानातुरौषध-देश-कालाश्रयानवेक्ष-माणश्चिकित्सितुमारभेतैनं मधुरमृदुलघुसुरभि-शीतसङ्करं कर्म्मप्रवर्त्तयन्नेवं सात्म्याहि कुमाराभवन्ति तथा ते शर्म्म लभन्ते चिराय रोगत्वे-ऽरोगवृत्तमातिष्ठेत् देशकालात्मगुणविपर्य्ययेणवर्त्तमानः ।क्रमेणासात्म्यानि परिवर्त्त्योपयुञ्जानः सर्व्वाण्य-हितानि वर्जयेत्तथाबलवर्णशरीरायुषां सम्पद-मवाप्नोतीति ।एवमेनं कुमारमायौवनप्राप्तेर्धर्म्मार्थकुशला-गमनाच्चानुपालयेदिति पुत्त्राशिषां समृद्धिकरंकर्म्म व्याख्यातम् तदाचरन् यथोक्तैर्विधिभिःपूजां यथेष्टं लभते ऽनसूयक इति”
इति शारीरस्थाने ऽष्टमेऽध्याये चरकेणोक्तम्
*
“अथ कुमारं शीताभिरद्भिराश्वास्य जात-कर्म्मणि कृते मधुसर्पिरनन्ता ब्राह्मीरसेन सुवर्ण-चूर्णमङ्गुल्यनामिकया लेहयेत्ततो बलातैलेनाभ्यज्यक्षीरवृक्षकषायेण सर्व्वगन्धोदकेन वा रूप्यहेम-प्रतप्तेन वा वारिणा स्नापयेदेनं कपित्थपत्र-कषायेण वा कोष्णेन यथाकालं यथादेशं यथाविभवञ्च
क्षीराहाराय सर्पिः पाययेत् सिद्धार्थक-वचामांसीपयस्यापामार्गशतावरीसारिवाब्राह्मी-पिप्पलीहरिद्राकुष्ठसैन्धवसिद्धं क्षीरान्नमादाय म-धुकवचा पिप्पली चित्रकत्रिफला सिद्धमन्नमादायद्विपञ्चमूलीक्षीर-तगर-भद्रदारु-मरिच-मधु-विड-ङ्ग-द्राक्षा-द्विब्राह्मी सिद्धम् तेनारोग्यबलमे-धायूंषि शिशोर्मवन्ति
बालं पुनर्गात्रसुखं गृह्णीयात् नचैनं तर्जयेत्सहसा प्रतिबोधयेत् वित्रासभयात् सहसानापहरेदुत्क्षिपेद्वा वातादिविघातभयात् नोप-वेशयेत् कौब्ज्यभयात् नित्यञ्चैनमनुवर्त्तेत प्रिय-शतैरजिघांसुः एवमनभिहतमनास्त्वभिवर्द्धतेनित्यमुदग्रसत्त्व-सम्पन्नो नीरोगः सुप्रसन्नमनाश्चभवति वातातपविद्युत्प्रभापादपलताशून्यागार-निम्नस्थानगृहच्छायादिभ्यो दुर्ग्रहोपसर्गतश्च बालंरक्षेत् ।“नाशुचौ विसृजेद्बालं नाकाशे विषमे ।नोष्ममारुतवर्षेषु रजोधूमोदकेषु
क्षीरसात्म्यतयाक्षीरमाजं गव्यमथापि वा ।दद्यादास्तन्यपर्य्याप्तेर्बालानां वीक्ष्य मात्रया
षण्मासञ्चैनमन्नं प्राशयेल्लघुहितञ्च नित्यमव-रोधरतश्च स्यात् कृतरक्ष उपसर्गभयात् प्रयत्न-तश्च ग्रहोपसर्गेभ्यो रक्ष्या बाला भवन्ति
अथ कुमार उद्विजते त्रस्यति रोदिति नष्ट-संज्ञो भवति नखदशनैर्धत्रीमात्मानञ्च परिणु-दति दन्तान् खादति कूजति जृम्भते भ्रुवौविक्षिपत्यूर्द्ध्वं निरीक्षते फेनमुद्वमति सन्दष्टौष्ठःक्रूरो भिन्नामवर्च्चा दीनार्त्तस्वरो निशि जागर्त्तिदुर्ब्बलो म्लानाङ्गो मत्स्यच्छुच्छुन्दरिमत्कुणगन्धोयथा पुरा धात्र्याः स्तन्यमभिलषति तथा नाभिल-षतीति सामान्येन ग्रहोपसृष्टलक्षणमुक्तं विस्तरे-णोत्तरे वक्ष्यामः”
इति सुश्रुतेनोत्तरतन्त्रे १० अध्याये उक्तम्
)वरुणवृक्षः इति मेदिनी
अर्हदुपासकविशेषः ।इति हेमचन्द्रः
सिन्धुनदः इति शब्दरत्नावली
(सनकसनातनसनत्सनन्दा एते चत्वारोऽपि बा-ल्यत एव ब्रह्मचारित्वात् कुमारा इत्युच्यन्ते
इव ये कौमारतो ब्रह्मचारिणस्तेऽपि विज्ञे-याः यथा, मनौ १५९ ।“अनेकानि सहस्राणि कुमारब्रह्मचारिणाम् ।दिवं गतानि विप्राणामकृत्वा कुलसन्ततिम्”
मङ्गलग्रहः यथा, नवग्रहस्तोत्रे ।“धरणीगर्भसम्भूतं विद्युत्पुञ्जसमप्रभम् ।कुमारं शक्तिहस्तञ्च लोहिताङ्गं नमाम्यहम्”
शुक्तिमत्पर्व्वतोद्भूतऋषिकुल्याविशेषः ।यथा, विष्णुपुराणे ।“ऋषिकुल्याः कुमाराद्याः शुक्तिमत्पादसम्भवाः”
शाकद्वीपाधिपतेः सप्तपुत्त्राणामेकः तन्नाम्ना तद्व-र्षस्यापि तथा संज्ञा ।यथा, विष्णुपुराणे ५९-६० ।“शाकद्वीपेश्वरस्यापि भवस्य सुमहात्मनः ।सप्तैव तनयास्तेषां ददौ वर्षाणि सप्त सः
जलदश्च कुमारश्च सुकुमारो मनीचकः ।कुसुमोदश्च मौदाकिः सप्तमश्च महाद्रुमः
तत्संज्ञान्येव तत्रापि सप्तवर्षाण्यनुक्रमात्”
मन्त्रविशेषः यथा, तन्त्रसारधृतविश्वसार-वचनम् ।“हृतवीर्य्यश्च भीमश्च प्रध्वस्तो बालकः पुनः ।कुमारश्च युवा प्रौढो वृद्धो निस्त्रिंशकस्तथा”
स्वरोदयोक्तबालचक्रस्थस्वरभेदः बालोपद्रवक-ग्रहभेदः यथा, सुश्रुते उत्तरतन्त्रे ३७ अः
“स्कन्दः सृष्टो भगवता देवेन त्रिपुरारिणा ।बिभर्त्ति चापरां संज्ञां कुमार इति ग्रहः”
त्रि, सुन्दरः
)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“कुमार क्रीडायाम्”@} 2 कुमारकः-रिका, चुकुमारयिषकः-षिका
कुमारयिता-त्री, चुकुमारयिषिता-त्री
3 कुमारयन्-न्ती, चुकुमारयिषन्-न्ती
कुमारयिष्यन्-न्ती-ती, चुकुमारयिषिष्यन्-न्ती-ती
कुमारयमाणः, चुकुमारयिषमाणः
कुमारयिष्यमाणः, चुकुमारयिषिष्यमाणः
4 कुमाः-कुमारौ-कुमारः
-- कुमारितम्-तः, चुकुमारयिषितः-तवान्
कुमारः, चुकुमारयिषुः
कुमारयितव्यम्, चुकुमारयिषितव्यम्
कुमारणीयम्, चुकुमारयिषणीयम्
कुमार्यम्, चुकुमारयिष्यम्
ईषत्कुमारः-दुष्कुमारः-सुकुमारः
-- कुमार्यमाणः, चुकुमारयिष्यमाणः
5 कुमारः, चुकुमारयिषः
कुमारयितुम्, चुकुमारयिषितुम्
कुमारणा, चुकुमारयिषा
कुमारयित्वा, चुकुमारयिषित्वा
सङ्कुमार्य, सञ्चुकुमारयिष्य
कुमारम् २, कुमारयित्वा २, चुकुमारयिषम्
चुकुमारयिषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(२२८)
02
=>
(१०-चुरादिः-१८७८। अक। सेट्। उभ। अदन्तः।)
03
=>
[[B। ‘यो मत्क्षयं स्पृहयते मयि भामितेऽपि संसूचयत्यरिगुणांश्च मदन्नखेटी। तं क्षोटितौजसमगोमितभूमिबद्धं शत्रौ कुमारयति मारयतोग्रसेनम्।।’ धा। का। ३-५५।]]
04
=>
[[१। पदान्तत्वात् ‘खरवसानयोर्विसर्जनीयः’ (८-३-१५) इति विसर्गः।]]
05
=>
[पृष्ठम्०२१६+ २०]