कुब्ज (kubja)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English कुब्ज kubja hump-backed
कुब्ज kubja crooked
कुब्ज kubja curved sword
कुब्ज kubja sort of fish
कुब्ज kubja Prickly chaff flower [ Achyranthes Aspera - Bot. ]
कुब्ज kubja hump-backed
पृष्ठग्रन्थि pRSThagranthi hump-backed
कुब्जक kubjaka hump-backed
गडुर gaDura hump-backed
न्युब्ज nyubja hump-backed
ककुदवत् kakudavat hump-backed
कूबर kUbara hump-backed man
कुभ्र kubhra hump-backed bull
कौब्ज्य kaubjya hump-backedness
Wilson
EnglishApte
Englishकुब्ज [kubja], [कु ईषत् उब्जमार्जवं यत्र शकं˚ Tv.] Humpbacked, crooked. अन्धाः खञ्जाः कुब्जा वामनकाश्च Garbha. 3.
ब्जः A curved sword.
A hump on the back.
A sort of fish
* 7.56.8. -ब्जा A young female servant of Kaṁsa, said to be deformed in three parts of her body. [Kṛiṣṇa and Balarāma, while proceeding to Mathurā, saw her on the high road carrying unguent to Kaṁsa. They asked her if she would give them some portion of it, and she gave as much as they wanted. Kṛiṣṇa, being very much pleased with her kindness, made her perfectly straight, and she began to appear a most beautiful woman. ] -किरातः -वामनः hump-backed person and a dwarf. -गामिन् going crookedly, going astray
बुद्धयः कुब्ज- गामिन्यो भवन्ति महतामपि 2.5. -लीला the manner, gait or character of a hump-backed person
2.
Apte 1890
Englishकुब्ज a. [कु ईषत् उब्जमार्जंवं यत्र शकं° Tv.] Hump-backed, crooked.
ब्जः 1 A curved sword.
2 A hump on the back.
ब्जा A young female servant of Kaṃsa, said to be deformed in three parts of her body. [Kṛṣṇa and Balarāma, while proceeding to Mathurā, saw her on the high road carrying unguent to Kaṃsa. They asked her if she would give them some portion of it, and she gave as much as they wanted. Kṛṣṇa, being very much pleased with her kindness, made her perfectly straight, and she began to appear a most beautiful woman].
Comp.
किरातंः
वामनं a hump-backed person and a dwarf.
गामिन् a. going crookedly, going astray
Pt. 2. 5.
लीला the manner, gait, or character of a hump-backed person
Ś. 2.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishकुब्ज कुब्ज, अस्, आ, अम् (fr. 1. कु and rt. उब्ज्?),
hump-backed, crooked
(अस्), m. a curved sword, scy-
mitar
a sort of fish, Bola Cuja
the plant Achyran-
thes Aspera, = अपामार्ग
[cf. न्युब्ज and कन्य-
कुब्ज
cf. also Lith. kupra, kupotas
Gr. κυφός,
κύπτω Lat. gibbus, gibba, gibber
Germ. Höcker?].
—कुब्ज-कण्टक, अस्, m. a white Mimosa.
—कुब्-
ज-किरात or कुब्ज-वामन, अम्, n. a hump-backed
person and a dwarf.
—कुब्जाम्रक (°ज-आम्°), अस्
or अम् (?), m. or n. (?), N. of a Tīrtha.
—कुब्जा-
लीढ (°ज-आल्°), अस्, m., N. of the founder of a sect.
Benfey
EnglishApte Hindi
Hindiकुब्ज
वि* - कु ईषत् उब्जमार्जवं यत्र शकं* तारा*
"कुबड़ा, कुटिल"
कुब्जः
- कु ईषत् उब्जमार्जवं यत्र शकं* तारा*
मुड़ी हुई तलवार
कुब्जः
- कु ईषत् उब्जमार्जवं यत्र शकं* तारा*
पीठ पर निकला हुआ कूब
Shabdartha Kaustubha
Kannadaकुब्ज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉತ್ತರಣೆ ಗಿಡ
कुब्ज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಖಡ್ಗ /ಕತ್ತಿ
कुब्ज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗೂನು /ಬೆನ್ನುಮೂಳೆ ಬಗ್ಗಿರುವಿಕೆ
प्रयोगाः - > "हृदयं यदि वा पृष्ठमुन्नतं क्रमशः सरुक् । क्रुद्धो वायुर्यदा कुर्यात्तदा तं कुब्जमादिशेत् ॥"
कुब्ज
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ವಾಮನ /ಕುಳ್ಳ
कुब्ज
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಗಿಡ್ದ /ಗೂನ
निष्पत्तिः - > उब्ज (आर्जवे) - "अच्" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > कौ उब्जति
प्रयोगाः - > "कुब्जा नीचतयैव यान्ति शनकैरात्मेक्षणाशङ्किनः"
उल्लेखाः - > रत्ना० २-३
L R Vaidya
EnglishBopp
LatinWordnet
Sanskrit गडुपृष्ठः, कुब्ज, गडुलः, कुब्जकः, वक्रपृष्ठः
यस्य पृष्ठे गडुः अस्ति।
"एकः गडुपृष्ठः दण्डस्य आधारेण चलति।"
कुब्ज, गडु, गडुल, न्युब्ज, गडुर
उन्नतं हृदयम् उन्नतः पृष्ठः वा यस्य।
"कुब्जं पुरुषं बालकाः पीडयन्ति।"
जिह्म, वक्र, तिर्यञ्च्, अञ्चित, अराल, आनत, आभोगिन्, कुञ्चित, कुटिल, कुटिलक, कुब्ज, क्रुक्त, क्ष्वेड, प्रतिकुञ्चित, बन्धुर, बन्धुरित, मन्थर, वङ्क्य, विजिह्म, वेल्लित
असरलः वक्रतापूर्णः च।
"मन्दिरं प्रति गम्यमाना पद्धतिः जिह्मा अस्ति।"
Sanskrit Tibetan
Tibetankhyog po
१) कुब्ज २) जिह्मल ३) नत ४) वक्र ५) वङ्क ६= विच्छिन्न ७) वृजिन
gye gu
कुब्ज
rgur po
कुब्ज
sgur po
कुब्ज
sgur po
१) अन्तःकुब्ज २) कुब्ज
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritपृश्निरल्पतनौ कुब्जे गडुलः कुकरे कुणिः ॥ ४५३ ॥
पृश्नि (पुं), अल्पतनु (पुं), कुब्ज (पुं), गडुल (पुं), कुकर (पुं), कुणि (पुं)
दीर्घायते समे तुङ्गमुच्चमुन्नतमुद्धुरम् ॥ १४२८ ॥
प्रांशूच्छ्रितमुदग्रं च न्यङ्नीचं ह्रस्वमन्थरे ।
खर्वं कुब्जं वामनं च विशालं तु विशङ्कटम् ॥ १४२९ ॥
पृथूरु पृथुलं व्यूढं विकटं विपुलं बृहत् ।
स्फारं वरिष्ठं विस्तीर्णं ततं बहु महद्गुरुः ॥ १४३० ॥
दीर्घ (क्ली), आयत (क्ली), तुङ्ग (क्ली), उच्च (क्ली), उन्नत (क्ली), उद्धुर (क्ली), प्रांशु (क्ली), उच्छ्रित (क्ली), उदग्र (क्ली), न्यञ्च् (क्ली), नीच (क्ली), ह्रस्व (क्ली), मन्थर (क्ली), खर्व (क्ली), कुब्ज (क्ली), वामन (क्ली), विशाल (क्ली), विशङ्कट (क्ली), पृथु (क्ली), उरु (क्ली), पृथुल (क्ली), व्यूढ (क्ली), विकट (क्ली), विपुल (क्ली), बृहत् (क्ली), स्फार (क्ली), वरिष्ठ (क्ली), विस्तीर्ण (क्ली), तत (क्ली), बहु (क्ली), महत् (क्ली), गुरु (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritगडुल
गडुल, कुब्ज
गडुलः कथ्यते कुब्जः खर्वशाखस्तु वामनः ।
verse 2.1.1.611
page 0069
नाममाला
Sanskritनीच, न्यञ्च्, आतन, कुब्ज, नीचैस्, ह्रस्व
नीचं न्यगातनं कुब्जं नीचैर्ह्रस्वं नयेत्परम् ॥ १५८ ॥
verse 0.1.1.158
page 0077
अमरकोशः
SanskritWord: कुब्जः
Root: कुब्ज
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ crooked
⇒ hump-backed
⇒ sort of fish
⇒ curved sword
⇒ Prickly chaff flower [Achyranthes Aspera - Bot.]
Shloka(s):
2|6|48|1 ► स्यादेडे बधिरः कुब्जे गडुलः कुकरे कुणिः। (मनुष्यवर्गः)
2|6|61|1 ► न्युब्जो भुग्ने रुजा वृद्धनाभौ तुन्दिलतुन्दिभौ। (मनुष्यवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|6|48|1 ⇢ कुब्जः (कुब्ज) (पुं) ⇒ crooked, hump-backed, sort of fish, curved sword, Prickly chaff flower [Achyranthes Aspera - Bot.]
➠ 2|6|48|1 ⇢ गडुलः (गडुल) (पुं)
➠ 2|6|61|1 ⇢ न्युब्जः (न्युब्ज) (पुं) ⇒ convex, hump-backed, crooked-backed, looking downwards, turned or bent down wards, lying with the face downwards
➠ 2|6|61|1 ⇢ (न्युब्ज) (स्त्री) ⇒ convex, hump-backed, crooked-backed, looking downwards, turned or bent down wards, lying with the face downwards
➠ 2|6|61|1 ⇢ न्युब्जम् (न्युब्ज) (नपुं) ⇒ convex, hump-backed, crooked-backed, looking downwards, turned or bent down wards, lying with the face downwards
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ पुरुषः
जातिः ➡ मनुष्यः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritकुब्जः, त्रि, (कु ईषत् उब्ज आर्ज्जवमस्य । उब्ज आर्जवेघञ् शकब्ध्वादिवदुलोपः ।) वायुनोन्नतहृदयः ।उन्नतपृष्ठश्च । कुजा इति भाषा । तत्पर्य्यायः ।गडुः २ गडुलः ३ इत्यमरः ॥
न्युब्जः ४ गडुरः ५इति शब्दरत्नावली ॥
तस्य लक्षणमाह ।“हृदयं यदि वा पृष्ठमुन्नतं क्रमशः सरुक् ।क्रुद्धो वायुर्यदा कुर्य्यात्तदा तं कुब्जमादिशेत्” ॥
इति माधवकरः ॥
यदेत्युक्त्या यदिवेति विकल्पार्थ-स्तेन न पुनरुक्तिदोषः । नन्वन्तरायामः क्रोडनतोभयति वहिरायामः पृष्टनतो भवति ताभ्यामस्यको भेदः । उच्यते । अन्तरायामवहिरायामयोःप्रकृतस्यैवान्तःशरीरस्य वहिःशरीरस्य चावन-मनमत्र तु हृदयं पृष्ठं वा शरीराद्वहिर्भवतीतिभेदः ॥
* ॥
अथ चिकित्सा ।“वाह्यायामेऽन्तरायामे धनुस्तब्धे च कुब्जके ।योज्यं प्रसारिणीतैलं तेन तेषां शमो भबेत् ॥
वातव्याधिषु सामान्या याःक्रियाः कथिताः पुरा ।कर्त्तव्या एव ताः सर्व्वास्तैलमेतद्विशेषतः” ॥
इति भावप्रकाशः ॥
(यथा, हरिवंशे ८३ । ३४ ।“तान्तु कुब्जां स्थडोर्मध्ये द्व्यङ्गुलेनाग्रपाणिना ।शनैः सन्तोडयामास कृष्णो लीलाविधानवित्” ॥
रोगविशेषस्यास्य चिकित्सार्थं वटिकौषधंयथा ॥
* ॥
“रसौ गन्धौ समौ शुद्धौ तालकञ्चाभया तथा ।विषं व्योषञ्च कटुकीं वोलजैपालकौ समौ” ॥
“भृङ्गराजरसैमर्द्द्यं स्नुह्यर्कस्वरसैस्तथा ।गुञ्जाद्वयं प्रदातव्यं रसः कुब्जविनोदकः ॥
आमवाताढ्यवातादीन् कटीशूलञ्च नाशयेत् ।अग्निञ्च कुरुते दीप्तं स्थौल्यानां नाशनं परम्” ॥
कुब्जविनोदो रसः ॥
इति वैद्यकरसेन्द्रसारसंग्रहे वातरोगाधि-कारे ॥
* ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritकुब्ज ईषत् उब्जमार्ज्जावं यत्र शक० । १ अपामार्गेराजनि० २ खड्गे शब्दमा० । (कुज) ३ हृदयपृष्ठरोगे “हृदयं यदि वा पृष्ठमुन्नतं क्रमशः सरुक् । क्रुद्धोवायुर्य्यदा कुर्य्यात् तदा तं कुब्जमादिशेत्” माधवोक्तंतल्लक्षणम् । ४ तद्युक्ते (कुजो) । “कुब्जा नीचतयैवयान्ति शनकैरात्मेक्षणाशङ्किनः” रत्ना० । सच राज्ञामन्तःपुरसहायभेदो यथाह सा० द० तद्वदवरोधे इत्युपक्रमे“वामनषण्डकिरातम्लेच्छाभीराः शकारकुब्जाद्याः”अवरोधाधिकारिकुब्जलक्षणमुक्तं वृह० स० ६९ अ०“पञ्चापरे वामनको जघन्यः कुब्जोऽपरो मण्डलकोऽथसामी । पूर्वोक्तभूपानुचरा भवन्ति सङ्कीर्णसंज्ञाः शृणुलक्षणैस्तान्” । “कुब्जो नाम्ना यः स शुद्धो ह्यधस्तात्क्षीणः किञ्चित् पूर्व्वकाये नतश्च । हंसासेवी नास्तिकोऽर्थैरुपेतो विद्वान् शूरः सूचकः स्यात् कृतज्ञः । कला-स्वभिज्ञः कलहप्रियश्च प्रभूतभृत्यः प्रमदाजितश्च । सम्पूज्यलोकं प्रजहात्यकस्मात् कुब्जोऽयमुक्तः सततोद्यतश्च” ।
Burnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.