| YouTube Channel

कुबेरः (kuberaH)

 
Apte 1890
English
कुबे(वे)रः [कुत्सितं बे(वे)रं शरीरं यस्य सः] The god of riches and treasure and the regent of the northern quarter
कुबेरगुप्तां दिशमुष्णरश्मौ गंतुं प्रवृत्ते समयं विलंघ्य Ku. 3. 25 (vide Malli. thereon.). [Kubera is the son of Viśravas by Iḍaviḍā and thus the halfbrother of Rāvaṇa. Besides being the lord of riches and regent of the north, he is the king of the Yakṣas and Kinnaras, and a friend of Rudra. His abode is Kailāsa. He is represented as being deformed in body-having three legs, only eight teeth, and a yellow mark in place of one eye].
Comp.
अद्रिः.
अचलः an epithet of mountain Kailāsa.
दिश् f. the north.
Apte Hindi
Hindi
कुबेरः
पुं*
 - कुत्सितं बे (वे) रं शरीरं यस्य सः
"धन दौलत और कोश का स्वामी, उत्तर दिशा का स्वामी"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कुबेरः, यक्षराट्, यक्षेन्द्रः, यक्षेश्वरः, त्र्यम्बकसखा, गुह्यकेश्वरः, मनुष्यधर्मा, धनदः, धनाधिपः, किन्नरेशः, वैश्रवणः, पौलस्त्यः, नरवाहनः, एकपिङ्गः, ऐडविडः, श्रीदः, पुण्यजनेश्वरः
noun
यक्षानां राजा यः इन्द्रस्य कोशाध्यक्षः अस्ति।
"कुबेरः रावणस्य भ्राता आसीत्।"
Synonyms:
 कच्छः, नन्दी, नन्दिवृक्षः, कच्छपः, कुठेरकः, तुणिः, तुन्नकः, समासवान्, कान्तलकः, कुबेरः, कुबेरकः, महाकच्छः, तुन्नकः, कुणिः
noun
वृक्षविशेषः अस्य गुणाः तिक्तं पाके कटुग्राही वातलं कफपित्तजित् ।
"तत्र बहवः कच्छाः सन्ति"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: कुबेरः
Root: कुबेर
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ धनदः यक्षराजः
Meaning(s):
⇒ Kubéra
god of wealth
Shloka(s):
1|2|55|2 ► कुबेरो यक्षराड् यक्षः कुतनुः किन्नरेश्वरः॥ (स्वर्गकाण्डः/लोकपालाध्यायः)
1|2|56|1 ► मनुष्यधर्मैलविलः पौलस्त्यो धनदो धनी। (स्वर्गकाण्डः/लोकपालाध्यायः)
1|2|56|2 ► कैलासनाथस्त्रिशिरा धनाध्यक्षो वटाश्रयः॥ (स्वर्गकाण्डः/लोकपालाध्यायः)
1|2|57|1 ► निधिपालो वैश्रवणो वित्तेशो नरवाहनः। (स्वर्गकाण्डः/लोकपालाध्यायः)
1|2|57|2 ► राजराजः पराविद्धः किशाली गुह्यकेश्वरः॥ (स्वर्गकाण्डः/लोकपालाध्यायः)
1|2|58|1 ► एकपिङ्गो रुद्रसखः कुडः पुण्यजनेश्वरः। (स्वर्गकाण्डः/लोकपालाध्यायः)
1|2|58|2 ► इच्छावसू रत्नगर्भो रत्नहस्तः सितोदरः॥ (स्वर्गकाण्डः/लोकपालाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|2|55|2 ⇢ कुबेरः (कुबेर) (पुं) ⇒ Kubéra
god of wealth ⇒ धनदः यक्षराजः
➠ 1|2|55|2 ⇢ यक्षराड् (यक्षराज्) (पुं) ⇒ Epithet of Kubéra ⇒ धनदः यक्षराजः
➠ 1|2|55|2 ⇢ यक्षः (यक्ष) (पुं) ⇒ Epithet of Kubéra ⇒ धनदः यक्षराजः
➠ 1|2|55|2 ⇢ कुतनुः (कुतनु) (पुं) ⇒ Epithet of Kubéra ⇒ धनदः यक्षराजः
➠ 1|2|55|2 ⇢ किन्नरेश्वरः (किन्नरेश्वर) (पुं) ⇒ Epithet of Kubéra ⇒ धनदः यक्षराजः
➠ 1|2|56|1 ⇢ मनुष्यधर्मा (मनुष्यधर्मन्) (पुं) ⇒ Epithet of Kubéra ⇒ धनदः यक्षराजः
➠ 1|2|56|1 ⇢ ऐलविलः (ऐलविल) (पुं) ⇒ Epithet of Kubéra ⇒ धनदः यक्षराजः
➠ 1|2|56|1 ⇢ पौलस्त्यः (पौलस्त्य) (पुं) ⇒ Epithet of Kubéra ⇒ धनदः यक्षराजः
➠ 1|2|56|1 ⇢ धनदः (धनद) (पुं) ⇒ Epithet of Kubéra ⇒ धनदः यक्षराजः
➠ 1|2|56|1 ⇢ धनी (धनिन्) (पुं) ⇒ Epithet of Kubéra ⇒ धनदः यक्षराजः
➠ 1|2|56|2 ⇢ कैलासनाथः (कैलासनाथ) (पुं) ⇒ Epithet of Kubéra ⇒ धनदः यक्षराजः
➠ 1|2|56|2 ⇢ त्रिशिरः (त्रिशिरस्) (पुं) ⇒ Epithet of Kubéra ⇒ धनदः यक्षराजः
➠ 1|2|56|2 ⇢ धनाध्यक्षः (धनाध्यक्ष) (पुं) ⇒ Epithet of Kubéra ⇒ धनदः यक्षराजः
➠ 1|2|56|2 ⇢ वटाश्रयः (वटाश्रय) (पुं) ⇒ Epithet of Kubéra ⇒ धनदः यक्षराजः
➠ 1|2|57|1 ⇢ निधिपालः (निधिपाल) (पुं) ⇒ Epithet of Kubéra ⇒ धनदः यक्षराजः
➠ 1|2|57|1 ⇢ वैश्रवणः (वैश्रवण) (पुं) ⇒ Epithet of Kubéra ⇒ धनदः यक्षराजः
➠ 1|2|57|1 ⇢ वित्तेशः (वित्तेश) (पुं) ⇒ Epithet of Kubéra ⇒ धनदः यक्षराजः
➠ 1|2|57|1 ⇢ नरवाहनः (नरवाहन) (पुं) ⇒ Epithet of Kubéra ⇒ धनदः यक्षराजः
➠ 1|2|57|2 ⇢ राजराजः (राजराज) (पुं) ⇒ Epithet of Kubéra ⇒ धनदः यक्षराजः
➠ 1|2|57|2 ⇢ पराविद्धः (पराविद्ध) (पुं) ⇒ Epithet of Kubéra ⇒ धनदः यक्षराजः
➠ 1|2|57|2 ⇢ किशाली (किशालिन्) (पुं) ⇒ Epithet of Kubéra ⇒ धनदः यक्षराजः
➠ 1|2|57|2 ⇢ गुह्यकेश्वरः (गुह्यकेश्वर) (पुं) ⇒ Epithet of Kubéra ⇒ धनदः यक्षराजः
➠ 1|2|58|1 ⇢ एकपिङ्गः (एकपिङ्ग) (पुं) ⇒ Epithet of Kubéra ⇒ धनदः यक्षराजः
➠ 1|2|58|1 ⇢ रुद्रसखः (रुद्रसख) (पुं) ⇒ Epithet of Kubéra ⇒ धनदः यक्षराजः
➠ 1|2|58|1 ⇢ कुडः (कुड) (पुं) ⇒ Epithet of Kubéra ⇒ धनदः यक्षराजः
➠ 1|2|58|1 ⇢ पुण्यजनेश्वरः (पुण्यजनेश्वर) (पुं) ⇒ Epithet of Kubéra ⇒ धनदः यक्षराजः
➠ 1|2|58|2 ⇢ इच्छावसुः (इच्छावसु) (पुं) ⇒ Epithet of Kubéra ⇒ धनदः यक्षराजः
➠ 1|2|58|2 ⇢ रत्नगर्भः (रत्नगर्भ) (पुं) ⇒ Epithet of Kubéra ⇒ धनदः यक्षराजः
➠ 1|2|58|2 ⇢ रत्नहस्तः (रत्नहस्त) (पुं) ⇒ Epithet of Kubéra ⇒ धनदः यक्षराजः
➠ 1|2|58|2 ⇢ सितोदरः (सितोदर) (पुं) ⇒ Epithet of Kubéra ⇒ धनदः यक्षराजः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ देवः
जातिः ➡ देवयोनिः
अन्यसंबन्धाः ➡ शङ्खः1
स्व_स्वामीसंबन्धः ➡ वस्वौकसारा
जन्य_जनकसंबन्धः ➡ नलकूबरः
अमरकोशः
Sanskrit
Word: कुबेरः
Root: कुबेर
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ slow
⇒ lazy
⇒ deformed
⇒ monstrous
⇒ kuvera in later Sanskrit
⇒ god of riches and treasure
⇒ red cedar tree [Cedrela Toona - Bot.]
Shloka(s):
1|1|68|1 ► कुबेरस्त्र्यम्बकसखो यक्षराड्गुह्यकेश्वरः। (स्वर्गवर्गः)
1|1|68|2 ► मनुष्यधर्मा धनदो राजराजो धनाधिपः॥ (स्वर्गवर्गः)
1|1|69|1 ► किन्नरेशो वैश्रवणः पौलस्त्यो नरवाहनः। (स्वर्गवर्गः)
1|1|69|2 ► यक्षैकपिङ्गैलविलश्रीदपुण्यजनेश्वराः॥ (स्वर्गवर्गः)
3|3|206|2 ► कुलं गृहेऽपि तालाङ्के कुबेरे चैककुण्डलः॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 1|1|68|1 ⇢ कुबेरः (कुबेर) (पुं) ⇒ slow, lazy, deformed, monstrous, kuvera in later Sanskrit, god of riches and treasure, red cedar tree [Cedrela Toona - Bot.]
➠ 1|1|68|1 ⇢ त्र्यम्बकसखः (त्र्यम्बकसख) (पुं)
➠ 1|1|68|1 ⇢ यक्षराड् (यक्षराज्) (पुं) ⇒ king of the yakSa-tank, palaestra or place prepared for wrestling and boxing
➠ 1|1|68|1 ⇢ गुह्यकेश्वरः (गुह्यकेश्वर) (पुं)
➠ 1|1|68|2 ⇢ मनुष्यधर्मा (मनुष्यधर्मन्) (पुं)
➠ 1|1|68|2 ⇢ धनदः (धनद) (पुं) ⇒ guhyaka, liberal, wealth-giving, Indian Oak [Barringtonia acutangula - Bot.]
➠ 1|1|68|2 ⇢ राजराजः (राजराज) (पुं)
➠ 1|1|68|2 ⇢ धनाधिपः (धनाधिप) (पुं)
➠ 1|1|69|1 ⇢ किन्नरेशः (किन्नरेश) (पुं)
➠ 1|1|69|1 ⇢ वैश्रवणः (वैश्रवण) (पुं)
➠ 1|1|69|1 ⇢ पौलस्त्यः (पौलस्त्य) (पुं) ⇒ moon, race of rAkSasas, name of vibhISaNa, brothers of duryodhana, relating to or descended from pulasti or pulastya
➠ 1|1|69|1 ⇢ नरवाहनः (नरवाहन) (पुं) ⇒ of a prince, borne or drawn by men, name of a minister of king kSemagupta, name of a prince of the dArvAbhisAras
➠ 1|1|69|2 ⇢ यक्षः (यक्ष) (पुं) ⇒ dog, x-axis [computer], type of demi-god [subdivision among the vyantara gods]
➠ 1|1|69|2 ⇢ एकपिङ्गः (एकपिङ्ग) (पुं)
➠ 1|1|69|2 ⇢ ऐलविलः (ऐलविल) (पुं)
➠ 1|1|69|2 ⇢ श्रीदः (श्रीद) (पुं)
➠ 1|1|69|2 ⇢ पुण्यम् (पुण्य) (नपुं) ⇒ holy, good, fair, pure, right, purity, virtue, sacred, virtuous, pleasant, good work, propitious, auspicious, meritorious, good or right, meritorious act, religious ceremony, moral or religious merit, brick trough for watering cattle
➠ 1|1|69|2 ⇢ जनेश्वरः (जनेश्वर) (पुं)
➠ 3|3|206|2 ⇢ एककुण्डलः (एककुण्डल) (पुं)
➠ 3|3|206|2 ⇢ (एककुण्डल) (स्त्री)
➠ 3|3|206|2 ⇢ एककुण्डलम् (एककुण्डल) (नपुं)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ देवः
जातिः ➡ देवयोनिः
स्व_स्वामीसंबन्धः ➡ कुबेरस्य_उद्यानम्
अन्यसंबन्धाः ➡ सामान्यनिधिः
जन्य_जनकसंबन्धः ➡ नलकूबरः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कुबे(वे)रः,
पुं,
 (कुम्बतीति । कुब इ कि आच्छादने“कुम्बेर्नलोपश्च” । उणां १ । ६० । इति एरक् ।नलोपश्च । यद्वा कुत्सितं वेरं शरीरं यस्य । पिङ्गलनेत्रत्वात्तथात्वम् ।) यक्षराजः । इति सिद्धान्त-कौमुद्यामुणादिवृत्तिः ॥
(स च विश्रवस ऋषेरिलविलायां जातः । स तु त्रिपात् अष्टदन्तःकेकराक्षश्च । यथा, वायुपुराणे ।“कुत्सायां क्वितिशब्दोऽयं शरीरं वेरमुच्यते ।कुवेरः कुशरीरत्वात् नाम्ना तेनैव सोऽङ्कितः” ॥
तथा काशीखण्डे देवीदत्तशापोक्तौ च ।“कुवेरो भव नाम्ना त्वं मम रूपेर्ष्यया सुत !” ॥
)