| YouTube Channel

कुबलाश्व (kubalAzva)

 
Mahabharata
English
Kubalāśva, v. Kuvalāśva.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कुबलाश्व
त्रि०
 कुबलोऽश्वोऽस्य । १ दुर्वलाश्वयुक्ते सूर्य्यवंश्ये२ नृपभेदे तस्यधुन्धुमारसंज्ञाप्राप्तिः भा० व० २०१ अ०उक्ता यथा “मार्कण्डेय उवाच । इक्ष्वाकौ संस्थ्यिते राज-न्! शशादः पृथिवीमिमाम् । प्राप्तः परमधर्म्मात्मा सोऽयो-ध्यायां नृपोऽभवत् । शशादस्य तु दायादः ककुत्स्थो नामवीर्य्यवान् । अनेनाश्चापि काकुत्स्थः पृधुश्चानेनसः सुतः ।विष्वगश्वः पृथोः पुत्रस्तस्मादद्रिश्च जज्ञिवान् । अद्रेश्चयुवनाश्वस्तु श्रावस्तस्यात्मजोऽभवत् । तस्य श्रावस्तकोज्ञेयःश्रावस्ती येन निर्म्मिता । श्रावस्तस्य तु दायादोवृहदश्वो महाबलः । वृहदश्वस्य दायादः कुबलाश्व इतिस्मृतः । कुबलःश्वस्य पुत्राणां सहस्राण्येकविंशतिः ।सर्वे विद्यासु निष्णाता बलवन्तः सुदारुणाः । कुबलाश्वश्चपितृतो गुणैरभ्यधिकोऽभवत् । समये तं पिता राज्येवृहदश्वोऽभ्यषेचयत् । कुबलाश्वं महाराज । शूरमुत्तम-धार्म्मिकम् । पुत्रसंक्रामितश्रीस्तु वृहदश्वो महीपतिः ।जगाम तपसे धीमांस्तपोवनममित्रहा” । इत्युपक्रम्यमधुकैटभयोःसमुत्पत्तिबधकथान्ते २०३ अ०“मार्कण्डेयौवाच । धुन्धुर्नाम महाराज! तयोःपुत्रोःमहाद्युतिः । स तपोऽतप्यत महत् महावी-र्य्यपराक्रमः । अतिष्ठदेकपादेन कृशो धमनिसन्ततः ।तस्मै ब्रह्मा ददौ प्रीतो वरं वव्रे स च प्रभुम् ।देवदानवयक्षाणां सर्पगन्धर्वरक्षसाम् । अबध्योऽहं भवेयंवै वर एष वृतो मया । एवं भवतु गच्छेति तमुवाच पि-तामहः । स एवमुक्तस्तत्पादौ मूर्द्ध्नाऽऽस्पृश्य जगाम ह ।स तु धुन्धुर्वरं लब्ध्वा महावीर्य्यपराक्रमः । अनुस्मरन्पितृबधं द्रुतं विष्णुमुपागमत् । स तु देवान् स-गन्धर्वान् जित्वा धुन्धुरमर्षणः । बबाधे सर्वानसकृद्विष्णुंदेवांश्च वै भृशम् । समुद्रे बालुकापूर्णे उज्जालक इतिस्मृते । आगम्य च स दुष्टात्मा तं देशं भरतर्शभ! ।वाधते स्म परं शक्त्या तमुतङ्काश्रमं विभो! । अन्तर्भूमिगतस्तत्र बालुकान्तर्हितस्तथा । मधुकैटभयोः पुत्रोधुन्धुर्भीमपराक्रमः । शेते लोकविनाशाय तपोबलमुपा-श्रितः । उतङ्कस्याश्रमाभ्यासे निःश्वसन् पावकार्च्चिषः ।एतस्मिन्नेव काले तु राजा सवलवाहनः । उतङ्कविप्रस-हितः कुबलाश्वो महीपतिः । पुत्रैः सह महीपालः ।प्रययौ भरतर्षभ! । सहस्रैरेकविंशत्या पुत्राणामरिम-र्द्दनः । कुबलाश्वो नरपतिरन्वितो बलशालिनाम् । तमा-विशत्ततो विष्णुर्भगवांस्तेजसा प्रभुः । उतङ्कस्य नियोगेन लोकानां हितकास्यवा । तस्मिन् प्रयाते दुर्द्धर्षेदिवि शब्दो महानभूत् । एष श्रोमानबध्योऽद्य धुन्धु-मारो भविष्यति । दिव्यैश्च पुष्पैस्तं देवाः समन्तात् पर्य्य-वाकिरन् । देवदुन्दुमयश्चापि नेदुः स्वयमनीरिताः ।शीतश्च वायुः प्रववौ प्रयाणे तस्य धीमतः । विपां-शुलां महीं कुर्वन् ववर्ष च सुरेश्वरः । अन्तरीक्षे विमा-नानि देवतानां युधिमिर! । तत्रैव समवृश्यन्त धुन्धुर्यत्रमहासुरः । कुबलाश्वस्य धुन्धोश्च युद्धं कौतूहलान्विताः ।देवगन्धवसहिताः समवैक्षत्महर्षयः । नारायणेन कौरव्य!तेजसाप्यायितस्तदा । स गतो न्रपतिः क्षिप्रं पुत्रैस्तैःसर्वतो दिशम् । अर्णवं खानयामास कुबलाश्वोमहीपतिः ।कुबलाश्वस्य पुत्रैश्च तस्मिन् वै बालुकार्णवे । सप्तभिर्द्दिवसैःखात्वा दृष्टो धुन्धुर्म्महाबलः । आसीद्घोरं वपुस्तस्य बा-लुकान्तर्हितं महत् । दीप्यमानो यथा सूर्य्यस्तेजसाभरतर्षभ! । ततो धुन्धुर्म्महाराज! दिशमावृत्यपश्चिमाम् । सुप्तोऽभूद्राजशार्द्दूल! कालानलसम-द्युतिः । कुबलाश्वस्य पुत्रैस्तु सर्वतः परिवारितः ।अभिद्रुतः शरैस्तीक्ष्णैर्गदाभिर्म्मुसलैरपि । पट्टिशैः परिघैःप्रासैः खड्गैश्च विमलैः शितैः । स बध्यमानः सं-क्रुद्धः समुत्तस्थौ महाबलः । क्रुद्धश्चाभक्षयत्तेषां श-स्त्राणि विविधानि च । आस्याद्वमन् पावकं स संव-र्त्तकसमं तदा । तान् सर्वान्नृपतेः पुत्रानदहत् स्वेनतेजसा । मुखजेनाग्निना क्रुद्धो लोकानुद्वर्त्तयन्निव ।क्षणेन राजशार्द्दूल! पुरेव कपिलः प्रभुः । सगरस्यात्म-जान् क्रुद्धस्तदद्भुतमिवाभवत् । तेषु क्रोधाग्निदग्धेषुतदा भरतसत्तम! । तं प्रबुद्धं महात्मानं कुम्भकर्णमिवापरम् । आससाद महातेजाः कुबलाश्वो महीपतिः ।तस्य वारि महाराज! सुस्राव बहु देहतः । तदापीयततत्तेजो राजा वारिमयं नृप! । योगी योगेन वह्निञ्चशमयामास वारिणा । ब्रह्मास्त्रेण च राजेन्द्र! दैत्यंक्रूरपराक्रमम् । ददाह भरतश्रेष्ठ! सर्वलोकाभयाय वै ।सोऽस्त्रेण दग्ध्वा राजर्षिः कुबलाश्वो महासुरम् । सुर-शत्रुममित्रघ्नं त्रैलोक्येशैवापरः । धुन्धोर्बधात्तदाराजा कुबलाश्वो महामनाः । धुन्धुमार इति ख्यातोनाम्नाऽप्रतिरथोऽभवत्” ।