| YouTube Channel

कुन्दः (kundaH)

 
Apte
English
कुन्दः [kundḥ] न्दम् [ndam], न्दम् [Uṇ.* 4.98] A kind of jasmine (white and delicate)
कुन्दावदाताः कलहंसमालाः
Bk.*
 2.18
प्रातः कुन्दप्रसवशिथिलं जीवितं धारयेथाः
Me.*
 115
Ś.*
 5.19. -न्दम् The flower of this plant
अलके बालकुन्दानुविद्धम्
Me.*
 67, 49.
न्दः An epithet of Viṣṇu.
A fragrant oleander.
One of the nine treasures of Kubera.
The number 'nine'.
A lotus.
A turner's lathe.
Comp.
 -करः a turner. -चतुर्थी the fourth day in the light half of the month माघ. -सम -दन्त
a.
 One whose teeth are like the jasmine.
Apte Hindi
Hindi
कुन्दः
पुं*
 - "कु - दै (दो) - क, नि* मुम्, या कु - दत्, नुम्"
विष्णु की उपाधि
कुन्दः
पुं*
 - "कु - दै (दो) - क, नि* मुम्, या कु - दत्, नुम्"
खैराद
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कुन्दः
noun
पर्वतविशेषः।
"सः अटनार्थे कुन्दे गतः।"
Synonyms:
 कुन्दः
noun
कुबेरस्य नवनिधिषु एका।
"कुन्दस्य धनं न कदापि समाप्तिम् गच्छति।"
Synonyms:
 करवीरः, प्रतिहासः, शतप्रासः, चण्डातः, हयमारकः, प्रतीहासः, अश्वघ्नः, हयारिः, अश्वमारकः, शीतकुम्भः, तुरङ्गारिः, अश्वहा, वीरः, हयमारः, हयघ्नः, शतकुन्दः, अश्वरोधकः, वीरकः, कुन्दः, शकुन्दः, श्वेतपुष्पकः, अश्वान्तकः, नखराह्वः, अश्वनाशनः, स्थलकुमुदः, दिव्यपुष्पः, हरिप्रियः, गौरीपुष्पः, सिद्धपुष्पः
noun
एकः मध्यामाकारः वृक्षः।
"करवीरे पीतरक्तशुक्लानि पुष्पाणि भवन्ति।"
Synonyms:
 कुन्दः
noun
सुगन्धितपुष्पविशेषः।
"माली उद्याने कुन्दान् छिनत्ति।"
Synonyms:
 कुन्दः
noun
लताविशेषः यस्य पुष्पाणि सुगन्धितानि सन्ति।
"माली कुन्दं रोपयति।"
Synonyms:
 कुन्दः
noun
काष्ठधात्वादीनां तलस्य काशनार्थे उपयुक्तं यन्त्रम्।
"सः कार्यालये कुन्दं स्थापयति।"
Tamil
Tamil
குந்த3: : வெள்ளை மல்லிகை, விஷ்ணு, எண் ஒன்பது, குபேரனின் ஒரு நிதி.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कुन्दः, पुं
क्ली,
 (कु कुत्सितं दुर्गन्धादिजनितक्लेशंद्यति नाशयति । कु + दो छेदने + कः । पृषोद-रात् नुंम् । यद्वा कौतीति । “अब्दादयश्च” ।उणां ४ । ९८ । इति निपातनात् सिद्धम् ।)पुष्पवृक्षविशेषः । कुँद्फुलेर गाछ इति भाषा ।तत्पर्य्यायः । माघ्यम् २ । इत्यमरः । २ । ४ । ७३ ॥
शुक्लपुष्पः ३ । इति रत्नमाला ॥
मकरन्दः ४महामोदः ५ मनोहरः ६ मुक्तापुष्पः ७ सदापुष्पः८ तारपुष्पः ९ अट्टहासकः १० दमनः ११ वन-हासः १२ मनोज्ञः १३ वोरटम् १४ वरटम्१५ । इति शब्दरत्नावली ॥
(यथा, नवग्रहस्तोत्रे शुक्रस्तुतिः ।“ओँ हिमकुन्दमृणालाभं दैत्यानां परमं गुरुम् ।सर्व्वशास्त्रप्रवक्तारं भार्गवं प्रणमाम्यहम्” ॥
)अपि च । भावप्रकाशे ॥
“कुन्दन्तु कथितं माध्यं सदापुष्पञ्च तत् स्मृतम् ।कुन्दंशीतं लघु श्लेष्मशिरोरुग्विषपित्तहृत्” ॥
अस्य गुणाः । अतिमधुरत्वम् । शीतत्वम् । कषा-यत्वम् । कैश्यभावनत्वम् । कफपित्तहरत्वम् ।सारकत्वम् । दीपनत्वम् । पाचनत्वञ्च । इति राज-निर्घण्टः ॥
तत्पुष्पगुणौ । श्लेष्मकारित्वम् । ग्राहि-त्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
कुन्दः,
पुं,
 कुन्दुरुनामगन्धद्रव्यम् । (अस्य पर्य्याया यथा ॥
“कुन्दुरुस्तु मुकुन्दः स्यात् सुगन्धः कुन्द इत्यपि” ॥
इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥
)भ्रमियन्त्रम् । कुँद् इति भाषा । कुवेरस्य निधि-विशेषः । इति मेदिनी ॥
करवीरवृक्षः । इतिराजनिर्घण्टः ॥
(कुन्दपुष्पवर्ण इव श्वेततयासत्ययुगे हंसावतारत्वाच्च । विष्णुः । यथा महा-भारते १३ । १४९ । १०० ।“कुमुदः कुन्दरः कुन्दः पर्ज्यन्यः पवनोऽनिलः” ॥
यद्वा कुं पृथ्वीं कश्यपाय दत्तवान् । दा + कः ।द्वितीयाया अलुक् । परशुरामावतारे क्षत्रिय-हत्यापापशुद्ध्यर्थं मारीचाय अश्वमेधयज्ञे महा-दानस्य दक्षिणास्वरूपवसुन्धरादानादस्य तथा-त्वम् । तत्कथा यथा हरिवंशे ।“सर्व्वपापविशुद्ध्यर्थं वाजिमेधेन चेष्टवान् ।तस्मिन् यज्ञे महादाने दक्षिणां भृगुनन्दनः ।मारीचाय ददौ प्रीतः कश्यपाय वसुन्धराम्” ॥
)