| YouTube Channel

कुथः (kuthaH)

 
Apte
English
कुथः [kuthḥ], The Kuśa grass. अथ स वल्क-दुकूल-कुथादिभिः
Bk.*
 1.
कुथः [kuthḥ] थम् [tham] था [thā], थम् था 1 A painted cloth serving as an elephant's housings (Mar. झूल)
उत्सृष्टध्वजकुथकङ्कटा धरित्रीमानीता विदितनयैः श्रमं विनेतुम्
K.*
 7.3.
A carpet (in general)
महत्या कुथयास्तीर्णां पृथिवीलक्षणाङ्कया
Rām.*
 5.9.25.
Apte 1890
English
कुथः The Kuśa grass.
कुथः,
थं,
था 1 A painted cloth serving as an elephant's housings.
2 A carpet (in general).
Apte Hindi
Hindi
कुथः
पुं*
 - कु - थक्
कुशा नामक घास
कुथः
पुं*
 - कु - थक्
छींट की बनी हाथी की झूल
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: कुथः
Root: कुथ
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Son of a Śūdra and a Phalini
Shloka(s):
3|5|23|2 ► निषादी कुक्कुटं भिल्ली शबरं कोहली नसम्॥ (भूमिकाण्डः/मनुष्याध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|5|23|2 ⇢ कुथः (कुथ) (पुं) ⇒ Son of a Śūdra and a Phalini ⇒
Related word(s):
isa_k ➡ शूद्रस्य पुत्राः स्यर्नानायोषित्समुद्भवाः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कुथः, पुं
स्त्री,
 (कुन्थति अशोभां क्लेशं वा । कुथ इहिंसायां अच् । आगमविधेरनित्यत्वात् न नुमा-गमः ।) गजपृष्टस्थितचित्रकम्बलम् । हातिरपिठेर झुल् इति भाषा । तत्पर्य्यायः । प्रवेणी २आस्तरणम् ३ वर्णः ४ परिस्तोमः ५ । इत्थमरः ।२ । ८ । ४२ ॥
प्रवेणिः ६ परिष्टोमः ७ कुथा ८कुथम् ९ । इति तट्टीका ॥
वोलः १० आस्तरः११ । इति शब्दरत्नावली ॥
(यथा शब्दर्थचिन्तामणौ ।“कुथा कन्या समाख्याता कुथः स्यात् करिकम्बलम् ।कुथः कुशः कुथः कीटः प्रातःस्नायी द्विजः कुथः” ॥
यथा महाभारते २ । ५१ । ३६ ।“शतशश्च कुथांस्तत्र सिंहलाः समुपाहरन्” ॥
)
कुथः,
पुं,
 (कुथ + अच् ।) कुशतृणम् । इत्यमरः ।२ । ४ । १६६ ॥
(यथा हेः रामायणे । २ । ३० । १४ ।“शाद्बलेषु यदा शिश्ये वनान्ते वनगोचरा ।कुथास्तरणतल्पेषु किं स्यात् सुखतरं ततः” ॥
)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“कुथ पूतीभावे”@} 2 पूतीभावः = दौर्गन्ध्यम् इति सिद्धान्तकौमुदी।
पवित्रीकरणमिति तत्त्वबोधिनी।
‘कुथ्नाति कुन्थेत् संक्लेशे, पूतीभावे तु कुथ्यति।।’ 3 इति देवः।
कोथकः-थिका, कोथकः-थिका, 4 चुकुथिषकः-चुकोथिषकः-षिका, चोकुथकः-थिका
कोथिता-त्री, कोथयिता-त्री, चुकुथिषिता-त्री, चुकोथिषिता-त्री, चोकुथिता-त्री
5 कुथ्यन् 6 - 7 न्ती, कोथयन्-न्ती, चुकुथिषन्-चुकोथिषन्-न्ती
-- 8 कोथिष्यन्-न्ती-ती, कोथयिष्यन्-न्ती-ती, चुकुथिषिष्यन्-चुकोथिषिष्यन्-न्ती-ती
-- कोथयमानः, कोथयिष्यमाणः, चोकुथ्यमानः, चोकुथिष्यमाणः
कुत्-कुथ्-कुथौ-कुथः
-- -- -- कुथितम्-तः, कोथितः-तम्, चुकुथिषितः-चुकोथिषितः, चोकुथितः-तवान्
9 कुथः, कोथः, चुकुथिषुः-चुकोथिषुः, चोकुथः
कोथितव्यम्, कोथयितव्यम्, चुकुथिषितव्यम्-चुकोथिषितव्यम्, चोकुथितव्यम्
कोथनीयम्, कोथनीयम्, चुकुथिषणीयम्-चुकोथिषणीयम्, चोकुथनीयम्
कोथ्यम्, कोथ्यम्, चुकुथिष्यम्-चुकोथिष्यम्, चोकुथ्यम्
ईषत्कोथः-दुष्कोथः-सुकोथः
-- -- -- कुथ्यमानः, कोथ्यमानः, चुकुथिष्यमाणः-चुकोथिष्यमाणः, चोकुथ्यमानः
कोथः, कोथः, चुकुथिषः-चुकोथिषः, चोकुथः
कोथितुम्, कोथयितुम्, चुकुथिषितुम्-चुकोथिषितुम्, चोकुथितुम्
कुत्तिः, कोथना, चुकुथिषा-चुकोथिषा, चोकुथा
कोथनम्, कोथनम्, चुकुथिषणम्-चुकोथिषणम्, चोकुथनम्
10 कुथित्वा-कोथित्वा, कोथयित्वा, चुकुथिषित्वा-चुकोथिषित्वा, चोकुथित्वा
प्रकुथ्य, प्रकोथ्य, प्रचुकुथिष्य-प्रचुकोथिष्य, प्रचोकुथ्य
कोथम् २, कुथित्वा २, कोथित्वा २, कोथम् २, कोथयित्वा २, चुकुथिषम् २-चुकोथिषम् २, चुकुथिषित्वा २-चुकोथिषित्वा २, चोकुथम् २, चोकुथित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (२१८)
02
=>
 (४-दिवादिः-१११८। अक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो-३८)
04
=>
 [[२। ‘रलो व्युपधात्--’ (१-२-२६) इति सनि कित्त्वविकल्पः।]]
05
=>
 [[३। ‘दिवादिभ्यः श्यन्’ (३-१-६९) इति श्यन्। श्यनः शित्त्वात् ‘सार्वधातुकमपित्’ (१-२-४) इति ङित्त्वम्। तेनाङ्गस्य गुणो न।]]
06
=>
 [[आ। ‘तं प्लुष्यद्दृष्टिनृत्यद्रुषमपि च गतत्रासमुत्कुथ्यदङ्गं पोथ्यं प्रोचे स्वरेण स्वजनविगुधितं क्षिप्यता पुष्पमाध्वीम्।।’ धा। का। २-५६।]]
07
=>
 [[४। ‘शप्श्यनोर्नित्यम्’ (७-१-८१) इति नुम्।]]
08
=>
 [पृष्ठम्०२०८+ २३]
09
=>
 [[१। ‘इगुपध--’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कः प्रत्ययः। गजपृष्ठस्थितरत्नकम्बलस्य नाम। कुशतृणम्। ‘कुथास्तरणतल्पेषु किं स्यात् सुखतरं ततः।’ रामा। २-३०-१४।]]
10
=>
 [[२। ‘रलो व्युपधात्--’ (१-२-२६) इति कित्त्वविकल्पः।]]