| YouTube Channel

कुतूणकः (kutUNakaH)

 
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कुतूणकः,
पुं,
(कु ईषत् तूणयति सङ्कोचयति चक्षुः यः ।कु + तूण सङ्कोचे + ण्वुल् ।) बालरोगविशेषः ।स तु नेत्ररोगः कतुया इति भाषा तस्य लक्ष-णम्
“कुतूणकः क्षीरदोषाच्छिशूनामेव वर्त्मनि ।जायते तेन तन्नेत्रं कण्डूरञ्च स्रवेन्मुहुः
शिशुः कुर्य्याल्ललाटाक्षिकूटनासावघर्षणम् ।शक्तो नार्कप्रभां द्रष्टुं वर्त्मोन्मीलनक्षमः”
इति माधवकरः
कुकूणक इत्यपि पाटः
(यथा, --“कुकूणकः शिशोरेव दन्तोत्पत्तिनिमित्तजः
स्यात्तेन शिशुरुच्छूनताम्राक्षो वीक्षणाक्षमः ।स वर्त्मशूलपैच्छिल्यकर्णनासाक्षिमर्द्दनः”
इत्युत्तरतन्त्रे अध्याये वाभटेनोक्तम्
*
चिकित्सा यथा
“शुण्ठी भृङ्गनिशाकल्कः पुटपाकः ससैन्धवः ।कुकूणकेऽक्षिरोगेषु भद्रमाश्च्योतनं हितम्
क्रिमिघ्नालशिलादार्व्वी लाक्षाकाञ्जिकगैरिकैः ।चूर्णाञ्जनं कुकूणे स्याच्छिशूनां पोथकीषु ।सुदर्शनामूलचूर्णादञ्जनं स्यात् कुकूणके”
इति वैद्यकचक्रपाणिसंग्रहे बालरोगाधिकारे
)