| YouTube Channel

कुतूणक (kutUNaka)

 
शब्दसागरः
English
कुतूणक
m.
 (-कः) Weakness of the eyes in infants
also read कुकूणक.
Yates
English
कुतूणक (कः) 1.
m.
 Weakness of sight.
Wilson
English
कुतूणक
m.
 (-कः) Weakness of the eyes in infants
also read
कुकूणक.
Monier Williams Cologne
English
कुतूणक
=
 कुकूण्°,
L.
Monier Williams 1872
English
कुतूणक कुतूणक, अस्, m. weakness of the
eyes, a disease of the eyes in infants
[cf. कुकू-
णक।]
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कुतूणकः,
पुं,
 (कु ईषत् तूणयति सङ्कोचयति चक्षुः यः ।कु + तूण सङ्कोचे + ण्वुल् ।) बालरोगविशेषः ।स तु नेत्ररोगः । कतुया इति भाषा । तस्य लक्ष-णम् ॥
“कुतूणकः क्षीरदोषाच्छिशूनामेव वर्त्मनि ।जायते तेन तन्नेत्रं कण्डूरञ्च स्रवेन्मुहुः ॥
शिशुः कुर्य्याल्ललाटाक्षिकूटनासावघर्षणम् ।शक्तो नार्कप्रभां द्रष्टुं न वर्त्मोन्मीलनक्षमः” ॥
इति माधवकरः ॥
कुकूणक इत्यपि पाटः ॥
(यथा, --“कुकूणकः शिशोरेव दन्तोत्पत्तिनिमित्तजः ॥
स्यात्तेन शिशुरुच्छूनताम्राक्षो वीक्षणाक्षमः ।स वर्त्मशूलपैच्छिल्यकर्णनासाक्षिमर्द्दनः” ॥
इत्युत्तरतन्त्रे ८ अध्याये वाभटेनोक्तम् ॥
* ॥
चिकित्सा यथा ॥
“शुण्ठी भृङ्गनिशाकल्कः पुटपाकः ससैन्धवः ।कुकूणकेऽक्षिरोगेषु भद्रमाश्च्योतनं हितम् ॥
क्रिमिघ्नालशिलादार्व्वी लाक्षाकाञ्जिकगैरिकैः ।चूर्णाञ्जनं कुकूणे स्याच्छिशूनां पोथकीषु च ।सुदर्शनामूलचूर्णादञ्जनं स्यात् कुकूणके” ॥
इति वैद्यकचक्रपाणिसंग्रहे बालरोगाधिकारे ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कुतू(कू)णक
पु०
 “कुतू(कू)णकः क्षीरदोषाच्छिशूनामेववर्त्मनि । जायते तेन तन्नेत्रं कण्डूरं च स्रवेन्महुः ।शिशुः कुर्य्याल्ललाक्षिकूटनासावघर्षणम् । शक्तो नार्कप्रभांद्रष्टुं न वर्त्मोन्मीलनक्षमः” इति माधवनिदानोक्ते बा-लानां नेत्रवर्त्मरोगभेदे (कुतुया)