| YouTube Channel

कुतपः (kutapaH)

 
Apte
English
कुतपः [kutapḥ], 1 A Brāhmaṇa.
A twice-born man (द्विजन्मन्).
The sun.
Fire
A guest.
An ox, a bull.
A daughter's son.
A sister's son.
Grain.
The eighth Muhūrta of the day
Mb.
 * 13.126.36
cf.
 अह्नो मुहूर्ता विख्याता दश पञ्च च सर्वदा । तत्राष्टमो मुहूर्तो यः स कालः कुतपः स्मृतः ॥
A musical instrument.
A time suitable for the performance of sacrifices to the manes.
पम् The Kuśa grass.Comp. -अष्टकम् eight कुतपs namely, मध्याह्न, शृङ्गपात्र, ऊर्णावस्त्र, रौप्य, दर्भ, वत्स, धेनु, दौहित्र. -सप्तकम् seven things to be given in honour of the dead at the श्राद्ध ceremony, namely, शृङ्गपात्र, ऊर्णावस्त्र, रौप्यधातु, कुशतृण, सवत्सा धेनुः, अपराह्णकाल, कृष्णतिल.
Apte 1890
English
कुतपः 1 A Brāhmaṇa.
2 A twiceborn man (द्विजन्मन्).
3 The sun.
4 Fire.
5 A guest.
6 An ox, a bull.
7 A daughter's son.
8 A sister's son.
9 Grain.
10 The eighth Muhūrta of the day
अह्नो मुहूर्ता विख्याता दश पंच च सर्वदा । तत्राष्टमो मुहूर्तो यः स कालः कुतपः स्मृतः ॥
11 A musical instrument.
12 A time suitable for the performance of sacrifices to the manes.
पं The Kuśa grass
Apte Hindi
Hindi
कुतपः
पुं*
 - कु - तप् - अच्
ब्राह्मण
कुतपः
पुं*
 - कु - तप् - अच्
द्विज
कुतपः
पुं*
 - कु - तप् - अच्
सूर्य
कुतपः
पुं*
 - कु - तप् - अच्
अग्नि
कुतपः
पुं*
 - कु - तप् - अच्
अतिथि
कुतपः
पुं*
 - कु - तप् - अच्
"बैल, साँड़"
कुतपः
पुं*
 - कु - तप् - अच्
दोहता
कुतपः
पुं*
 - कु - तप् - अच्
भानजा
कुतपः
पुं*
 - कु - तप् - अच्
अनाज
कुतपः
पुं*
 - कु - तप् - अच्
दिन का आठवाँ मुहूर्त
कुतपः
पुं*
 कु-तपः -
एक प्रकार का कम्बल जो पहाड़ी बकरियों के बालों से बनता है
कुतपः
पुं*
 कु-तपः -
दिन का आठवाँ मुहूर्त
कुतपः
पुं*
 कु-तपः -
दोहता या भानजा
कुतपः
पुं*
 कु-तपः -
सूर्य
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 तृणम्, अब्दः, कच्छान्तरुहा, काशकः, कुतपः, कुशः, कैवर्ती, खेटम्
noun
कृष्याम् धान्यक्षुपैः सह अनुरुहाः क्षुद्रक्षुपाः।
"कृषकः कृषीक्षेत्रात् तृणम् उत्पाटयति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कुतपः, पुं
क्ली,
 अह्नोऽष्टमोऽंशः । दिवसस्याष्टमोमूहूर्त्तः । यथा, --“अह्नो मुहूर्त्ता विख्याता दश पञ्च च सर्व्वदा ।तत्राष्टमो मुहूर्त्तो यः स कालः कुतपः स्मृतः” ॥
इति श्राद्ध्वतत्त्वे मत्स्यपुराणवचनम् ॥
* ॥
पारि-भाषिककुतपा यथा, --“मध्याह्नः खङ्गपात्रञ्च तथा नेपालकम्बलः ।रौप्यं दर्भास्तिला गावो दौहित्रश्चाष्टमः स्मृतः ॥
पापं कुत्सितमित्याहुस्तस्य सन्तापकारिणः ।अष्टावेते यतस्तस्मात् कुतपा इति विश्रुताः” ॥
इति मिताक्षरायामाचाराध्यायः ॥
स च त्रिंश-द्दण्डदिनमाने द्वितीहप्रहरशेषदण्डावधि तृतीय-प्रहरप्रथमदण्डपर्य्यन्तकालः । इत्यमरः । २ । ७ । ३१ ॥
स तु एकोद्दिष्टश्राद्धारम्भकालः । यथा, --“आरभ्य कुतपे श्राद्धं कुर्य्यादारौहिणं बुधः ।विधिज्ञो विधिमास्थाय रौहिणन्तु न लङ्घयेत्” ॥
इति श्राद्धतत्त्वम् ॥
“दिवसस्याष्टमे भागे मन्दीमवति भास्करः ।स कालः कुतपो ज्ञेयः पितॄणामन्नमक्षयम्” ॥
इति शातातपः ॥
* ॥
दौहित्रः । वाद्यम् । छाग-लोमजकम्बलम् । कुशतृणम् । इति मेदिनी ॥
कुतपः,
पुं,
 (कुत्सितं पापं तपति कुं भूमिं तपति वा ।तप + अच् । कुत् + कपन् वा ।) सूर्य्यः । वैश्वा-नरः । द्विजन्मा । अतिथिः । गौः । भागिनेयः ।इति हेमचन्द्रः ॥