| YouTube Channel

कुडव (kuDava)

 
शब्दसागरः
English
कुडव
m.
 (-वः) A measure of grain, wood, iron, &c. the fourth part of a
Prastha, described by some as a vessel four fingers wide, and
as many deep, and containing twelve Prakritis or handfuls: it is
also said to contain thirteen and a half cubic Angulas
or to be a
finger and half deep, and three fingers each length and breadth.
In medicine it is equal to two Prakritis or thirty-two Tolakas.
E.
कुड् to heap, कवन् affix
also कुडप and कुटप.
Yates
English
कुडव (वः) 1.
m.
 Idem.
Wilson
English
कुडव
m.
 (-वः) A measure of grain, wood, iron, &c. the fourth part
of a Prastha, described by some as a vessel four fingers wide, and as many
deep, and containing twelve Prakṛtis or handfuls: it is also said to
contain thirteen and a half cubic Aṅgulas
or to be a finger and a half
deep, and three fingers each length and breadth. In medicine it is equal to two
Prakṛtis or thirty-two Tolakas.
E.
 कुड to heap, कवन् affix
also कुडप and कुटप.
Apte 1890
English
कुडवः (
पः) A measure of grain equal to (1/4) of a Prastha and containing 12 handfuls.
Monier Williams Cologne
English
कुडव mn. a measure of grain or of wood or of iron
&c.
 (4th part of a Prastha, described by some as a vessel four fingers wide and as many deep and containing 12 Prakṛtis or handfuls
also said to contain 13 1/2 cubic Aṅgulas, or to contain 64 cubic Aṅgulas [ŚārṅgS. ], or to be a finger and a half deep and three fingers each in length and breadth
in med. it is equal to two Prakṛtis or thirty-two Tolakas),
MBh.
Jyot.
VarBṛS.
&c.
Monier Williams 1872
English
कुडव कुडव, अस्, m. a measure of grain,
wood, iron, &c., the fourth part of a Prastha, de-
scribed by some as a vessel four fingers wide and as
many deep and containing twelve Prakṛtis or hand-
fuls
it is also said to contain 13(1/2) cubic Angulas
or to be a finger and a half deep, and three fingers
each in length and breadth
in medicine it is equal
to two Prakṛtis or thirty-two Tolakas.
Macdonell
English
कुडव kuḍa-va,
m.
 a measure and weight (= ¹⁄₄ 🞄prastha).
Benfey
English
कुडव कुडव,
m.
 A measure of
grain, etc., described as a vessel four
fingers wide and as many deep, con-
taining twelve handfuls
the fourth
part of a Prastha, MBh. 14, 2722.
Apte Hindi
Hindi
कुडवः
पुं*
 - "कुड् - कवन्, कपन् वा"
एक चौथाई प्रस्थ के बराबर या बारह मुट्ठी अनाज की तोल
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कुडप(व)
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಸ್ಥದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗದ ಅಳತೆ
निष्पत्तिः - > कुडि (दाहे) - "कपन्" कवच्" वा बाहु० ।
विस्तारः - > "द्रोणस्तु खार्यां खलु षोडशांशः स्यादाढको द्रोणचतुर्थभागः । प्रस्थश्चतुर्थांश इहाढकस्य प्रस्थाङ्घ्रिराद्यैः कुडवः प्रदिष्टः ॥"
L R Vaidya
English
kuqava(pa) {% m. %} A measure of grain equal to a quarter of a प्रस्थ and containing twelve handfuls.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
कुडव m. n. Govardh. 130 °Gefäß aus Strohgeflecht [कलमानां शालिविशेषाणां कुडवं पलालनिर्मितं पात्रम् उपनीय … कुडवशब्दः परिमाणविशेषवाचीति केचित्].
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
पाय्यं हस्तादिभिस्तत्र स्याद्गुञ्जाः पञ्च माषकः ॥ ८८३ ॥
ते तु षोडश कर्षोऽक्षः पलं कर्षचतुष्टयम् ।
बिस्तः सुवर्णो हेम्नोऽक्षे कुरुबिस्तस्तु तत्पले ॥ ८८४ ॥
तुला पलशतं तासां विंशत्या भार आचितः ।
शाकटः शाकटीनश्च शलाटस्ते दशाचितः ॥ ८८५ ॥
चतुर्भिः कुडवैः प्रस्थः प्रस्थैश्चतुर्भिराढकः ।
चतुर्भिराढकैर्द्रोणः खारी षोडशभिश्च तैः ॥ ८८६ ॥
-wordlist-
पाय्य (क्ली), गुञ्जा (स्त्री), माषक (पुंक्ली), कर्ष (पुंक्ली), अक्ष (पुं), पल (पुंक्ली), बिस्त (पुं), कुरुबिस्त (पुं), तुला (स्त्री), भार (पुं), आचित (पुं), शाकट (पुं), शाकटीन (पुं), शलाट (पुं), आचित (पुं), कुडव (पुं), प्रस्थ (पुं), आढक (पुं), द्रोण (पुं), खारी (स्त्री)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कुडवः,
पुं,
 (कुण्डति परिमाति अनेनास्मिन् वा । कुड+ कवन् ।) परिमाणविशेषः । (यथा, आर्य्या-सप्तशत्थाम् । १३० । “उपनीय कमलकुडवंकथयति समयश्चिकित्सके हलिकः” ॥
) स तु प्रस्थ-चतुर्थांशः । इति लीलावती ॥
वैद्यकमते विप्र-सृतपरिमाणम् । द्वात्रिंशत्तोलकमिति यावत् ।तत्पर्य्यायः । अञ्जलिः २ अष्टमारम् ३ शरावार्द्धम्४ । इति परिभाषा ॥
(यदुक्तं वैद्यकपरिभाषायाम् ॥
“रत्तिकादिषु मानेषु यावन्न कुडवो भवेत् ।शुष्कद्रवार्द्रयोश्चापि तुल्यमानं प्रकीर्त्तितम्” ॥
“प्रसृतिभ्यामञ्जलिः स्यात् कुडवोऽर्द्धशरावकः ॥
अष्ठमानञ्च स ज्ञेयः” । इति शार्ङ्गधरस्य पूर्व्व-खण्डे । १ अः ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कुडप(व)
पु०
 कुड--कपन् (कवन्)वा । प्रस्थचतुर्थांशरूपे प-रिमाणभेदे अमरः अर्द्धर्चादि । कर्षशब्दे विवृतिः क्षीर-स्वामिमते पान्तः । “द्रोणस्तु खार्य्याः खलु षोडशोऽंशःस्यादाढकोद्रोणचतुर्थभागः । प्रस्थश्चतुर्थांश इहाढकस्यप्रस्थाङ्घ्रिराद्यैः कुडवः प्रदिष्टः” “लीला० तेन षोडशक-र्षमितः कुडवः आर्द्रद्रवाणां तु द्वात्रिंशत्कर्षमितइत्याह सुश्रुतः“पलकुडवादीनामतो मानन्तु व्याख्यास्यामः । तत्रद्वादशधान्यमाषा मध्यमाः सुवर्णमाषकः । ते षोडशसुवर्णम् । अथ मध्यमनिष्पावा वा एकोनविंशतिर्द्ध-रणम् । तान्यर्द्धतृतीयानि कर्षः । ततश्चोद्धं चतु-र्गुणमभिवर्द्धयन्तः पलकुडवप्रस्थाढकद्रोणा इत्यभिनि-ष्पद्यन्ते तुला पलशतं तानि विंशतिर्भारः शुष्काणामिदंमानमार्द्रद्रवाणाञ्च द्विगुणमिति” ।“अथ षष्ठे गते काले यवप्रस्थमुपार्ज्जयन् । यवप्रस्थतु तं सक्तूनकुर्व्वन्त तपस्विनः । कृतजप्याह्निकास्ते तुहुत्वा चाग्निं यथाविधि । कुडवं कुडवम् सर्व्वे (चत्वारः)व्यभजत्त तपस्विनः” “इत्युक्तः प्रतिगृह्याथ सक्तनाकुडवं द्विजः” भा० आश्व० ९०, ।
Stchoupak
French
कुडव-
m.
 mesure de capacité ou de poids.