| YouTube Channel

कुटजः (kuTajaH)

 
Apte Hindi
Hindi
कुटजः
पुं*
 कुट-जः -
एक वृक्ष का नाम
कुटजः
पुं*
 कुट-जः -
अगस्त्य
कुटजः
पुं*
 कुट-जः -
द्रोण
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कुटजः, शक्रः, वत्सकः, गिरिमल्लिका, कौटजः, वृक्षकः, शक्रपर्यायः, काही, कालिङ्गः, मल्लिकापुष्पः, प्रावृष्यः, शत्रुपादपः, वरतिक्तः, यवफलः, सङ्ग्राही, पाण्डुरद्रुमः, प्रावृषेण्यः, महागन्धः, पाण्डरः
noun
वन्यवृक्षः।
"अस्मिन् वने कुटजस्य आधिक्यं वर्तते।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: कुटजः
Root: कुटज
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Koraiya
Echites antidysenterica or Nerium antidysentericum
Tamil Vel̤pālai
Shloka(s):
3|3|73|1 ► कुटजे कुटचो वत्सः शक्राख्यो गिरिमल्लिका। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|73|1 ⇢ कुटजः (कुटज) (पुं) ⇒ Koraiya
Echites antidysenterica or Nerium antidysentericum
Tamil Vel̤pālai ⇒
➠ 3|3|73|1 ⇢ कुटचः (कुटच) (पुं) ⇒ Koraiya
Echites antidysenterica or Nerium antidysentericum
Tamil Vel̤pālai ⇒
➠ 3|3|73|1 ⇢ वत्सः (वत्स) (पुं) ⇒ Koraiya
Echites antidysenterica or Nerium antidysentericum
Tamil Vel̤pālai ⇒
➠ 3|3|73|1 ⇢ शक्राख्यः (शक्राख्य) (पुं) ⇒ Koraiya
Echites antidysenterica or Nerium antidysentericum
Tamil Vel̤pālai ⇒
➠ 3|3|73|1 ⇢ गिरिमल्लिका (गिरिमल्लिका) (स्त्री) ⇒ Koraiya
Echites antidysenterica or Nerium antidysentericum
Tamil Vel̤pālai ⇒
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ इन्द्रयवः
अमरकोशः
Sanskrit
Word: कुटजः
Root: कुटज
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ name of droNa
⇒ born in a pitcher
⇒ coral swirl [ Wrightia antidysenterica - Bot.]
Shloka(s):
2|4|66|2 ► जयोऽथ कुटजः शक्रो वत्सको गिरिमल्लिका॥ (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|4|66|2 ⇢ कुटजः (कुटज) (पुं) ⇒ name of droNa, born in a pitcher, coral swirl [ Wrightia antidysenterica - Bot.]
➠ 2|4|66|2 ⇢ शक्रः (शक्र) (पुं) ⇒ mighty, strong, powerful, Arjuna tree [Terminalia Arjuna - Bot. ], coral swirl [ Wrightia antidysenterica - Bot.]
➠ 2|4|66|2 ⇢ वत्सकः (वत्सक) (पुं) ⇒ young animal, coral swirl [ Wrightia antidysenterica - Bot.]
➠ 2|4|66|2 ⇢ गिरिमल्लिका (गिरिमल्लिका) (स्त्री) ⇒ coral swirl [ Wrightia antidysenterica - Bot.]
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ वृक्षः
जातिः ➡ वृक्षः
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ कुटजबीजम्
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कुटजः,
पुं,
 (कुटे पर्व्वते जायते । जन् + डः ।) पुष्प-वृक्षविशेषः । यस्य फलं इन्द्रयवः । कुडची इतिभाषा ॥
(यथा, माघे ६ । ३५ ।“कुटजपुष्पपरागकणाः स्फुटंविदधिरे दधिरेणुविडम्बनाम्” ॥
)तत्पर्य्यायः । शक्रः २ वत्सकः ३ गिरिमल्लिका ४ ।इत्यमरः । २ । ४ । ६६ ॥
कौटजः ५ । इति तट्टीका ॥
वृक्षकः ६ शक्रपर्य्यायः ७ । इति रत्नमाला ॥
कुटजः ८ काही ९ कालिङ्गः १० मल्लिकापुष्पः११ प्राष्टष्यः १२ शत्रुपादपः १३ वरतिक्तः १४यवफलः १५ संग्राही १६ पाण्डुरद्रुमः १७ प्रावृ-षेण्यः १८ महागन्धः १९ पाण्डरः २० । इतिशब्दरत्नावली ॥
अपि च ।“कुटजः कूटजः कौटो वत्सको गिरिमल्लिका ।कालिङ्गः शत्रुशाखी च मल्लिकापुष्प इत्यपि ॥
इन्द्रो यवफलः प्रोक्तो वृक्षकः पाण्डुरद्रुमः ।कुटजः कटुको रूक्षो दीपनस्तुवरो हिमः” ॥
इति भावप्रकाशः ॥
अस्य गुणाः । कटुत्वम् ।तिक्तत्वम् । उष्णत्वम् । कषायत्वम् । अतिसारना-शित्वञ्च । असितस्य तस्य गुणः । रक्तपित्तत्वग्दोषा-र्शोनाशित्वम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
कफनाश-कत्वम् । इति राजवल्लभः ॥
(“कुटजत्वक्कृतः क्वाथो घनीभूतः सुशीतलः ।लेहितोऽतिविषायुक्तः सर्व्वातीसारनुद्भवेत्” ॥
“कुटजस्य पलं ग्राह्यमष्टभागजले शृतम् ।तथैव विपचेद्भूयो दाडिमोदकसंयुतम् ॥
यावच्चैवलसीकाभं शृतं तमुपकल्पयेत् ।तस्यार्द्धकर्षतक्रेण पिबेद्रक्तातिसारवान् ॥
अवश्यमरणीयोऽपि मृत्योर्याति न गोचरम्” ।इति वैद्यकचक्रपाणिसंग्रहेऽतिसाराधिकारे ॥
)अगस्त्यमुनिः । द्रोणाचार्य्यः । इति मेदिनी ॥